V Bock. XLVIII Hoof:f?. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 203 
Hujus arboris folia a Javanis pifcibus adcoquuntur, 
ut iplorum cenofum odorem & faporem tollant. 
Hunc in finem primo fupra ignem leviter torrenda 
funt, unde gratum fpirant odorem , tumque pifcium 
condimento adduntur: In Java in perfectam excre- 
fcit arborem. e 
Huic maxime adfinis eft alia arbor, Daun Parawas 
dicta, quam quidam cum precedenti confundunt, 
Parawas autem non in altam excrefcit arborem, fed 
tantum frutefcit, qui longis fuis flagellis aliis fefe in- 
mifcet herbis, ac potiffimum obcurrit juxta fluminum 
ripas circa Bataviam: Ejus folium brevius ac rotun- 
dius eft illis praecedentis, atque cofte magis per 
longitudinem decurrunt, magisque protuberant, nec 
iftas gerit transverfalés venulas , quz in precedentis 
obfervantur folio, hoc vero longioribus infidet petio- 
lis , qui cum nervo medio inferius nigerrimi funt. 
Hujus arboris odor & fapor arómaticus quoque magis 
eft, ipfiusque fructus ignotifunt, immo ipfis Javanis: 
Ejus folia in fafciculos conliguntur , atque in Javano- 
rum ciftis aromaticis venduntur ad ufum Medicum,hec 
enim folia cum Mu/k & Coriandro contrita , abdomini 
puerorum inponuntur contra ipfius tormina. 
De bladeren dezes booms werden by de Javanen meeft 
gebruykt by viffen te kooken, om dezelve de modderach- 
tige reuk en Jmaak te benemen; tot dien einde moet men ze 
eerfl over 't vuur bouden, en half braden , waar doorze 
een aangenamen reuk krygen , en dan in de vifth-zop doen ; 
op Java wert bet een volkomen boom. 
Hier mede beeft groote gelykeni(je eem andere boom, 
Daun Parawas genaamt , het welk zommige met bet 
voorgaande vermengen; doch Parawas wert geen hoogen 
boom, maar blyft een ftruyk, die met zyn lange ranken 
over andere ruygtens flingert „en meeft te vinden is langs 
de rivier-kanten omtrent Batavia. Het blad is korter en 
ronder dan bet voorgaande, zyne ribben lopen meer in de 
lengte , en fleeken meer uyt , zonder de veele dwers-ribbe- 
kens , die men aan 't voorgaande ziet, ook met merkelyker 
voetjes of fteelen, zynde den fteel en de middel-zenuwe 
pik-fwart van onderen, reuk en fmaak is ook fpeceryach- 
tiger. De vruchten daar van zyn onbekend, zelfs by de 
Favanen. De bladeren werden in bondeltjes gebonden , 
en in de Favaanze kruyd-doożen verkogt tot eenig Mede- 
cyn, want de bladeren met Muffi en Coriander gewre- 
ven, werden ge/preid op den buyk der kinderen tegens 
buykpyn. SCH 
CAPUT QUADRAGESIMUM 
OC TA NVU M 
Lignum Mucofum. Caju Lapia. * 
Æc eft arbor filveftris, longa anguftaque gerens 
| | folia inftar Bintangor Oetan, verum non ita hec 
fcabra funt, quinque, fex, & novem pollices 
longa , binos & tres digitos lata, vetuftarum vero 
arborum tantum quinque & fex digitos longa funt & 
binos lata, fuperne glabra, inferne paucis ac fubtili- 
bus venis transverfalibus donata , ad oras arcte & 
fubtiliter ferrata, ita ut vix dignofci poffit, facillime 
autem decidunt folia, quz inregularia ramulis infident, 
atque inferiora femper breviora funt fuperioribus. 
Flos primo rotundum refert capitulum, magnitudi- 
ne Myrtilli, qui calici infidet pentapetalo , firmo, & re- 
trorfum flexo, atque dein fefe aperit in quinque con- 
cava & fordide albicantia petala, intus repleta brevi- 
bus ftaminibus, craflas & flavas antheras gerentibus, 
inftar feminis cujusvis duras, in illorum centro piftillum 
locatur, quod in fructum excrefcit , qui oblongus eft, 
entagonus inftar illius Udani, atque in quinque de. 
ifcit partes, inter quas quinque plana & oblonga lo- 
cantur femina ,ftilo intermedio conjuncta, Majo au- 
tem obfervatur. 
Arboris lignum longis ex fibris conftat, eftque al- 
bum, folidum, ac quodammodo ruffum, fere inftar 
jllius Bintangore filveftris , atque fatis durabile , & æ- . 
dificiis aptum, fi ficco cefum fuerit tempore. 
Ejus cortex craffior eft illo Bintangore , glaber 
quoque , atque fi decorticetur , facile disrumpitur 
jnftar illius Bintangore , facillime autem a trunco fe- 
pararí poteft. Si truncus incidatur , per aliquod tem- 
pus lympha mucofa exftillat inftar Papedz , que mox 
condenfatur , unde & nomen fuum fortita eft hzc ar- 
bor. 
Nomen. Latine Lignum mucofum. Amboinice & Ma- 
laice Caju Lapia & Ay-Lapia. 
Locus. In Amboinz montibus crefcit , ac potiffimum 
in Leytimora. 
Ufus. Lignum oportet ficco anni tempore cedere, 
fique penitus fit ficcum, edium te&is infervire poteft, 
quum fit leve ac fatis durabile, fi vero nimis recens 
adhibeatur, coffos facile generat, atque circa folum 
cito putrefcit. In Leytimora multum expetitur ad 
te&orum opera, quum longa exhibeat tigna, recens 
vero grave eft , ac proin difficile eft illud ex filvis pe- 
tere, tarde etiam exficcatur ; ejus cortex contritus, 
atque fub aqua rupibus intrufus, anguillas enecat, 
ita ut mortuz per aquas fluctuent. 
Caju Lapia, quz hujus parvifolia fpecies a Soya- 
nenfibus habetur, multo minora gerit folia , quatuor 
& quinque pollices longa, binos lata digitos , ab utra- 
que parte acuminata fere usque ad ipfum ramum, 
01%. II. feffi- 
XLVII. HOOFDSTU K. 
De flymerige Hout- Boom, 
It is een wilde boom met lange en fimalle bladeren ; 
gelyk.die van Bintangor Oetan , doch zo ftyf niet, 
- 5. 6. en 9. duymen lang, 2. en 3. vingers breed, 
doch aam de oude boomen zyn ze maur 5. a 6. duymen 
lang; 2. dito breed, boven glad , beneden met weinige en 
Jubtiele dwers-ribbekens , aan de kanten digt en donker 
ezaagt , zo dat men °t qualyk merken kan , en ligi mfval- 
en. Zy [laan zonder ordre-aan de Geelen, en de agter- 
fle zyn altyd korter dan de voorfte. | 
De bloem ts eerft eem ronde knop , in de grootte van 
Myrtilli, flaande op een voetje van 5. flyve en agter- 
waarts gebogene blaadjes gemaakt , zig openende in 5. 
bolle en vuyl-witte blaadjes , binnen uytgevult met korte 
draatjes, dragende dikke em geele noppen , zo bard als 
eenig zaad, in de midden verbergende een beuveltje , uyt 
bet welk de vrucht wert. Zy is langwerpig , vyfboekig, 
gelyk die van Udani, en opent baar in 5. fiukken, tuf- 
Jchen dewelke leggen 5. platte en langwerpige zaaden; 
en in de midden een pilaartje, men vindze in May. 
Het bout is langdradig , wit, digt , en cem weinig na 
"t roffe trekkende , bykans als bofcb-Bintangor , redelyk 
durabel als ^t in de drooge tyd gekapt werd, en tot den 
buysbouw bequaam. | 
De fcbor[Je is dikker als die van Bintangor , ook efen y 
en ?t breekt in 4 fcbillen ligt af, gelyk aan 't Bintangor, 
zy laat baar insgelyks zeer ligt van den flam affcbillen. 
Als men in den [tam kapt , loopt "er voor een poos een 
Slymerig water uyt als Papeda, waar van by den naam 
heeft s 't welk firaks opdroogt, 
Naam. In ’t Latyn Lignum Mucofum. In 't Ams 
boin/cb Maleyts Caju Lapia en Ay-Lapiat 
Plaats. Hy waft in °t Amboinfche gebergte , meeft op 
Leytimor. 
ebruik. Het bout moet in de drooge MoefJon gekapt 
werden, en als * dan ter degen droog is, kan men bet 
in den buisbouw aan 't dakwerk gebruyken, daar 't ligt 
en redelyk durabel is, maar te verfch IBAN, word ’t 
ligt wormftekig , en omtrent den grond kan ’t t’eenemaal 
niet duuren. °t Word echter op Leytimor veel gexogt tot 
dakwerken, om dat bet lange fparren geeft, hoewel bet 
werfch zynde, fwaar «alt uyt bet bofcb te draagen, en 
lang faam opdroogt ; zyne Jcbor [Je gewreven , en onder wa- 
ter in de klippen geftoken 2 doet de Aalen fterven ,en dood 
voor den dag komen. 
Caju Lapia bet kleenbladige , of daar voor. van de 
Soyanen gehouden, beeft veel kleender bladeren, 4. en 5. 
duymen lang, 2. vingers breed, agter en voren toege- 
[pift fchier tot aan de tak, met evene kanten, en fyne 
Ge . parale- 
