204 HERBARIIAMBOINENSIS Liber V.cap.XLIX, 
feffilia ,& integra, coftas gerunt fubtiles & parallels, 
qua in re cum Arupa conveniunt, folitaria vero & 
inordinata ramis infident rotundis, funtque craffius- 
cula, & fcabra, atque quorundam ore iubtiliter ac 
vix ferrat& funt. 
Tabula Centefima Trigefima 
Ramum exhibet arboris, que Caju Lapia feu figuum mucó- 
Jam vocatur. 
parallele ribben doortogen, waar in xy met Arupa over- 
een komen, en [taan enkelt zonder ordre om haare ronde 
takken, dikagtig , fiyf, en aan zommige kan men aan de 
kanten effen bemerken, datze fyn gezaagt zyn. 
De hondert en dertig fle Plaat 
Vertoont een Tak van een Boom, welke Caju Lapia, ofte 
de flymerige bout. Böom genaamt wert. u 
CAPUT QUADRAGESIMUM 
NONUM 
E Bunius. Bune. 
Era Bunius arbor eft fruétus ferens edules , at- 
que in Amboina exotica, quum, vero ejus filve- 
ftris hisce in infulis inveniatur fpecies , hinc 
utrasque illas hoc in capite defcribemus. i 
Primo Bunius Sativa, feu vera Bune, mediocris eft 
arbor inftar-Pruni, comam gerens anguftam , rarosque 
mäjores ramos , guorum rachides folia emittunt. Ar- 
boris cortex eft craffus , fuccofus , & fragilis , tenuior 
vero illo fubfequentis filveftris fpeciei. Folia ma- 
gnitudinc & forma conveniunt cum illis Guajavi , funt 
autem multo glabriora & fuccofiora, nec per paria 
fibi obpofita funt inftar illorum Guajavi, fed inordi- 
nata, & arcte fibi junéta in rachidum fummo brevi- 
bus in petiolis, antrorfum inflexa, ac gravitate ra: 
chides deorfum deprimentia, Vetufta quinque, ju- 
niora feptem pollices longa ‘flint, tres, quatuorque 
digitos transverfales lata, in brevem craffumque de- 
finentia apicem , integra, craffa, fcabra, & fuccofa, 
ate acida inftar Acetofe debilioris, fed parum vi- 
cofa”& mucofa. Superne glaberrima & «qualia 
funt, inferne venule vix dignofci poffunt. 
Flores ex racemis excrefcunt digitum longis , undi- 
que parvis viridibus capitulis donatis , SE 
In horum fummo aliquid fefe inftar Horis Obfert,ex 
paucis brevibus , albisque ftaminulis compofitum, 
quod mox decidit, ac fructus ftatim ad ordinariam 
excrefcit magnitudinem inftar minorum Uvarum. Fru- 
&us ex racemis dependent, uti in Europa Ribefia, 
vel in India Piper, qui rotunda funt bacce, inftar 
Piforum, fed paulo majores , primo rubra & acidiffi- 
me , per maturitatem nigricantes , fuccofe, & aci- 
dule dulces, efui apte, parvos continentes acinos 
in fuccofa ipforum carne. Arboris lignum vile eft 
& inutile. RER. 
Nomen. Latine Bunius Sativa five Domeftica. Mas 
laice Bune. Macaflarice Bune Carbou. ¡Javanice Bune 
Carambau, Batavie Catti Cutti feu Cutti Catta, quod 
Malaicum videtur nomen. i 
Locus. In Amboina, uti ditum, eft exotica, vul: 
aris vero in Macaflara & Java, ubi cinga ædes, & in 
fortis ipfis vicinis plantatur, ejus enim fructus in fo- 
ro venales proftant, hoc autem laborat vitio, quod 
ejus folia ab Erucis plerumque depafcantur,ut & a 
vermibus, qui amant fefe in hisce abfcondere foliis 
In Amboina per Macaffarenfe femen hanc ferui , dbi 
fatis cito NE » fed tarde frućtus .producebat, 
ejusque flores" fruftra decidebant , licet adeffent plu- 
rime arbores crus craffe , queque fextum & feptis 
mum jam inplebant annum. 
Ufus. Hujus arboris fructus maturi & nigricantes 
cum racemis decerpuntur , inftar Ribefiorum , inque 
foro venduntur, atque crudi eduntur, qui grate aci- 
di funt , fitimque fedant. Tenera ejus folia ad olus 
adhiberi poffunt cum alio Sajor feu olere, cruda 
quoque inftar Lactucz eduntur, quz pifcibus iti» 
dem adcoquuntur, ut grate acidum ipfis concilient 
condimentum. Utreque Dunn per ftipites propaga- 
ri poffunt , ipfarumque folia a vaccis depafcuntur , 
unde & nomen obtinuit. Sijrbores fructus non be- 
ne producant, foramen per ipfarum truncos perfo- 
ratur, ita tamen ne per cor penetret, trajice tum 
funiculum Gomuti , qui dependeat, copiofiores fructus 
producent, quum fuperflua liquidi pars efiluat. 
Secundo 
SEX. HOOFDSTUK 
De Tamme Bunie-Boom. 
H: regte Bunie is een boom, eetbare vruchten drda 
gende , en in Amboina. uytlands , maar dewyl by 
een wilde zoorte beeft, in deze Eylanden gemeen 
zo moetenze beyde in dit Kapittel befchreven werden. ; 
1. Bunius Sativa, of eygentlyke Bunie „is een middel. 
bare boom , als een Pruyme-boom, met een finalle kruyn, 
in weinige boofd-takken verdeeld , maar de ryskens zyn 
met bladeren beladen. De fchorf]e is dik, zappig , en bros, 
doch dunder dan de volgende-wilde. De bladeren komen 
in grootte en fatzoen met de Gujavus over een, dog zjn ` 
veel gladder en zappiger , flaande geenzints in rygen te- 
gen malkander , gelyk aan de Gujavus , maar zonder order, 
en digt agter mal&ander , aan bet voorfte der ryskens op 
korte Delen voorwaarts gebogen, en met haare fwaarte 
de takskens neerwaarts buygende. De oude zyn 5, dé 
jonge 7. duymen lang, drie en vier dwersvingers breed, 
eyndigende in een korte dikke fpitze, met effene kanten s 
dik, glad, en zappig, met een aangename rynsbeid „als 
Nappe zuring, doch wat fmeerig en ope: Boven zyne 
ze ganfcb even en glad , van onderen kan men pas de 
adertjes bekennen. — — SE 
_Het bloeyzel komt voort aan trosjes, een vinger lang s 
daar rondom kleene groene knopjes ftaan , langwerpig. 
Jpits. Op dezelve vertoond zig iets als bloeyzel , zynde 
— weinige korte en witte draadjes, "t welk firaks afvald s 
en de vrucht groeyt dan voorts tot baar ordinaris grootte, 
als kleene druyven. De vruchten bangen aan troffen s 
 gelyk in Europa de Aalbesjes , of in India de Peper, 
zynde ronde befiën , gelyk erweten , doch wat grooter s 
eerft rood-en zeer zuur, in de rypheid fwartachtig , zap- 
pig „en ryns-20et ; bequaam om taauw te eeten., met eenige 
kleene zadekens, in % zappige vleefcb. Het bout is [legt 
en ondeugend. 
Naam. In Latyn Bunius Sativa, five Domeftica. 
Op Maleyts Bune. Maca/Jars Bune Carbou. Favaans 
Bune Carambou. Op Batavia Catti Cutti of Cutti Cat- 
ta, "t welk mede Maleyts wil zyn, ze 
Plaats. In Amboina „als gezegt, is by uytlands , maar 
gemeen op Macaffar en Fava, alwaar by omtrent de 
buyzen, en in de naafte tbwynen wert geplant , want de 
vruchten werden op de markt werkogt , doch de bomen 
hebben die fauten, dat de bladeren meeft afgegeten zyn 
van de Rupzen en Wormen, die zig geerne in zyne bla- 
deren verbergen. Ik beb ze op Amboina door Macaffars: 
zaad gezaayt , daar ze wel haaftig opfcbooten , maar droe- 
en lang faam, en wierpen ’t bloeyzel vergeefs af y hoewel 
= bomen onder waren een dye dik, zes en zeven jaren 
oud. i 
Gebruik. De vruchten ryp en fwart geworden , wer- 
den met de trosjes afgeplukt, gelyk Aalbefién, en op de 
markt verkogt, mén eetze rauw uit de hand, om datze 
aangenaam ryns zyn, en den dorft verflaan. De jonge 
bladeren kan men tot moeskruyd gebrwyken onder ander 
Sajor , als mede raauw onder falade eeten. De befićn 
werden ook by vifch gekookt , om een zuure fouce te beb- 
ben. Beyde de Bunees kan men met flokken verplanten s 
en de Koebeeften weyden de bladeren graag af, waar van 
bet de naam beeft. Als de bomen:niet wel dragen willen, 
zo boort men een gat door den flam, doch dat bet niet 
juyft door "t bert gaat, fteekt daar door een touwtje van 
Gomuto, en laat bet zo hangen , zo zal by beter dragens 
dewyl een deel van de overvloedige vogtigheid bier door 
uytloopt. gp 
2. Bunius 
