206 
Horum nervus medius ab utraque protuberat parte; 
incurvus eft , nec per folii medium decurrit, fuperiori 
enim parti proxime adjacet,que finuofa quoque eft, ach 
abrupta foret, paucis porro conftat folium coftis , eft- 
queglabrum ac trian ulare, inftar illius Metrofideri. | 
Arbor hec perfecta fructus incipit Pte gui 
mihi menfe Novembri anni 1688. ex Nuffalaut trans- 
miffi funt, ejusque rachides breviores erant quam 
fupra indicatum fuit, vix culmum crafle , reéte , fir- 
mz, ac tribus & quinque foliorum *paribus obfitz, 
* parumque ftriate , juxta has alii excrefcunt petioli , 
pedem circiter longi, transverfaliter vel deorfum po- 
fiti, in minores quósdam laterales divifi , inftar ma- 
ioris racemi , ipforum extremitati infident bina & bi- 
na oblonga anguftaquć folia, a precedentibus mul- 
tum diverfa, qua adcurate examinata non folia funt 
vera, fed tenuiffime & oblonge filique , quinqué 
pollices longe, unum late , fuperne rotundz , feu 
obtufe definentes, per longitudinem ftriatz , foliis- 
que Caju Poeti majoris adeo fimilés , ut ejus folia 
quis putaret effe, non autem veras filiquas „fi non in 
medio rotundum ac planum exhiberent tuberculum, 
folii latitudinem habens, quod plerumque ad exter- 
num protuberat latus , ad intérnum vero concavum eft; 
Bina h&c folia longitudine, latitudine, & finubus a- 
deo inter fefe conveniunt, acfi in prima origine fibi 
incubuiffent, hoc autem per protuberantiam inpedi- 
tur, horum color in recentibus ex flavo viridis eft 
inftar floris Canange , in vetuftis vero fumeus eft, 
funtque veri hujus arboris fructus, an vero poft flo- 
res aut fine illis progerminent , huc usque ignotum eft 
ob arborum altitudinem , quodvis hujus fructus folium 
videtur compofitum effe ex binis tenuibus lamellis, 
non femper, fed ordinarie eiréa medium, ubi intume- 
fcit & duriusculum eft , cavitatem format , in qua offi- 
culum feminale reconditur, quod ad unum latus ve- 
nula membrane adheret, eft vero hoc planum , ex 
*otundo oblongum, inftar faba Alomode , fepe etiam 
cordiforme eft, atque ab una parte protuberat, ab 
altera excavatum eft sduriusculum, & ficca fubftan- 
tix , faporis amaricantis, coloris flavi. : 
Officula ifta feminalia horto meo conmifla, omnia 
fere progerminarunt, ipforumque nucleos diu in fur- 
culi fummo gerunt, antequam foliola emittant ; ci- 
toque excrefcunt ; rachidesque fex foliorum paria ge- 
runt, otto & novem pollices longa, fubtus lanugi- 
nofa & gilva, atque DAE memoratus character exca- 
vati anguli in teneris foliis non ita notabilis eft quam 
veruftorum , nihilominus tamen inferior folii pars 
fempei anguftior cf fuperiori. ` : x 
omen. Latine Arbor Coeli, juxta Malaienfe Caju 
Langit, & Amboinenfe Aylanto, h. e. Coeli arbor, 
ach dicere vellent ; altitudine fua coelum hanc las 
cefcerc. 
^ Locus. In Cerame parte auftrali reperitur poft pa- 
um Sepa in anterioribus montibus, ubi e longinquo 
ignafei poteft , coma fua fupra reliquas fefe adtollens 
arbores filveftres , atque etiam haud longe a litore 
crefcit inter Silam & Nalahiam ; in Nuffalaut in loco 
di&o Tihilanito feptem tales obcurrunt arbores , un- 
de magno labore ramum accepi ad ejus defcriptionem 
formandam. | 
Ufus ejus ulterior, huc usque nondum innotuit , li- 
cet ex amaro ligni odore concludi poffet, virtutibus 
medicis effe pregnans: Poft Hualoy , prope ortum flu- 
vii Ama, quoque reperitur, nec Alphorenfes eam vo- 
lunt detruncare, quum adeo rara fit. Dicunt porro 
in feneétute , feu quum perfectam adepta fit ftaturam, 
ramos fios extendere , nec altiorem crefcere , aliguans 
do autem fua dimittit folia, ita ut nuda fit, ac de no- 
vo regerminet. Nuffalautenfes, qui fummum hujus 
arboris confcenderunt verticem , narrant fefe homi- 
pe tum vidifle tam pufillos , ach feles vel canes ef 
ent. 
Adpendix hisce aucta eft. 
Tandem flores produxit arbor, quam plantavi, ex 
defcriptis nempe majoribus racemis, qui multis onu- 
fti fuere flofculis, illis Capfici feu Tsili fimilibus, 
ui nempe ex quinque fexve ftelle-formibus & ere- 
is conitant petalis retrorfum flexis , acfi contracti ef- 
fent, ipforum color ex viridi flavefcit, intusque re- 
pleti funt decem brevibus ftaminibus , quorum quod- 
vis 
HERBARII AMBOINENSIS 
` des blads altyd fmalder dan "t: 
Liber V, cap. L, 
De middel-zenuwe puylt te wederzyden uyt „loopt wat 
krom, en niet midden door "t blad ,maar de voorfte helft 
nader , welke belft agter ook een boezem beeft , als of "er 
een fluk afgebroken was; voorts met weinige ribben , en 
't blad is glad en dikagtig , als dat van (Yxer-bout. 
De boom nu tot zynen volkomen wasdom gekomen zynde, 
begint zyne vruchten te geven , dewelke my in November 
1688. van Nuflalaut gezonden zjn „en waren de ryskens 
„aan den boom korter dan boven fiaat , fchaars een ftroo- 
balm dik, regt, ftyf „en met 3. a 5. paar bladeren bezet, 
een weinig geftreept. Bezyden war komen. andere ftee- 
len voort , omtrent een voet lang, 0f dwers, of agter- 
waarts gekeert , en in eenige zyde-takskens verdeeld, als 
een groote tros , aan der zelven eynde hangen 2. en o. 
dangwerpige finalle bladeren by malkander , van de voor- 
gaande veel verfcbillende , en nauw bekeken zynde ; be- 
vind men dat bet geene eygentlyke bladeren , maar dunne 
en langwerpige bouwen zyn, 5. duymen lang, een dito 
breed, van vooren rond , of ftomp toelopende , in de lengte, 
geftreept, en de bladeren van groot Caju Poeti zo gelyk, , 
dat men ze eer voor bladeren , dan bouwen zoude aan- 
zien, zo ze niet in de midden een rónden en vlakken bult 
bädden, xo breed als ^t geheele blad, gemeenclyk aan de 
buitenzyde uitpuylende , en aan de andere wat bol. Deze 
2: bladeren gelyken in lengte, breedte , en bogten , mal- 
kander z0 net , als of xy in baar jonkbeid , tegens malkan- 
deren geftaan badden ‚doch de bulten beletten zulks; aan 
de vi fede is de coleur geel-groen , gelyk den bloem Ca- 
hanga, doch aan de oude rookverwig , en zyn voor de 
regte vruchten dexes booms te bouden , doch of zy na, of 
zonder bloeyzel voortkomen, is nog onbekent , wegens de 
boogte der bomen, leder blad van deze vrucht fcbynt ges 
maakt te zyn van 2. dumne blikken , niet doorgaans ,maar . 
omtrent den midden by den bult , daarze wat dik en bart- 
achtig zyn, makenze van binnen een bolligbeid , daar in 
de zaadkorl los leyd , alleenlyk by den eenen boek met een 
adertje aan de fcbaal vaft, dezelve is plat; uyt den ron- 
den langwerpig , als de boone Alomode , en zomtyds ook 
bertvormig , bebbende aan de eene zyde een kuyltje , bard- 
achtig, en droog van fubftamtie , bitter van fmaak , en 
geel van coleur. accru micas E le 
“De voorfz. zaadkorls in myn tbuyn geplant , zynfchier 
alle opgekomen , dragende de korls langen tyd boven op 
baar ftammetjes , eerze haare blaadjes vertonen. De boon- 
tjes fcbieten baaftig op, en de ryskens dragen 6. paren 
bladeren, 8. en 9. duymen lang , van onderen wolagtig 
en vaal-groen , en "t bovenfiaande merktyken wan een uit= 
zem boek , is aan de jonge bladeren zo kennelyk niet 
als aan de oude bladeren ; niet poor de agterfte belft 
boor fte. 
Naam, Int Latyn Arbor Coeli , na % Maleyts Caju 
Lengie, cn-“s-«Irboimfob Aylanto, dat is bemel-boom y 
als of ze bem befchuldigen wilden, dat by met zyn boogte 
den bemel tergde. 
~ Plaats. Men-vind bem op Cerams zwydzyda ‚agter de 
Negory Sepa, op ’t voorfte gebergte , alwaar men bem ` 
van verre bekennen kan , met zyn kruyn boven andere ` 
Wout-bomen wytftekende „als mede niet verre van Brand, 
tufjcben Sila en Nalabia , op Nuffalaut ; op de plaats 
enaamt Tibilamito zya 7. zodamige boomen , van waar 
ik met groote moeyte een tak ontfangen beb, om bier te 
be/chryven. 
Gebruik. Vanzyn verder gebruyk is ook niets bekent, 
boewel men aan den bitteren reuk des bouts afnemen kan, 
dat °t eenige kragten moet bebben. Achter Hualoy, by 
den oorfpronk van 't riviertje Ama, word by. ook gevon- 
den , en de Alpboerezen willen bem niet afkappen, om 
zjn zeldfaambeid. Zy zeggen „dat by eerft in zyn ouder- 
dom, of als by zyn volkomen ftatuur beeft, zyne takken 
uitfpreyd „en dan niet boger werd „doch zomtyds zyne bla- 
deren afwerpt , 20 dat by kaal ftaat , en dan weder nieuwe 
gewind. Die van Nuffalaut ‚die in de kruyn-dezes booms 
geweeft zyn, verbalen dat zy de menfchen beneden 20 
kleen zien, als bonden en katten. 
Het Aanhangzel is bier mede vermeerdert. 
Eindelyk is bet bloeyzel voortgekomen aan een boom s 
welke ik geplant bebbe , namentlyk aan de voornoemde 
groote troffen , dewelke veele bloempjes dragen, die van 
Capficum of Vsili gelyk, te weten van vyf en zes Jters- 
ewys flaande blaadjes agterwaards gebogen , als opge- 
ompen, de coleur is groen-geel, van binnen uitgevult 
met 10. korte draadjes , ieder dragende een kort rn 
