V Bock. LI Hoofifi. 
odoris gravis& molefti, nec grati, qui proxime adce- 
dit illis Coculi Imdici. Rami vero hisce racemis ex 
petiolis foliofis ortis onufti funt. 
Tabula Centefima Trigefima Secunda 
Ramum exhibet arboris Coch feu Caju Langit. 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 207 
vis antheram gerit brevem Cumini femen referentem, 
Cumin-zaad , vanreuk [leri i 
1 -geyl „en niet zeer aangenaam 
naaftkomende met die van Coculi Indi. De och Baan 
met deze troffen uit den b | 
beladen, d + : laddragenden fteel fpruytende , 
De hondert twee-en dertigffe Plaat 
* Vertoont een Tak van de Lugt-Boom , ofte de Caju Langit: 
CAPUT QUINQUAGESIMUM 
| PRIMUM. 
Aalius. 
Alius duplex eft, prima vulgaris feu parvifolia, 
A altera latifolia eft. ` 
Parvifolia Malius raro in arborem excrefcit ; 
plerumque enim frutefcit , in multos fefe dividens 
breves ramos, unde & deníam format comam. Ejus 
cortex eft glaber & fufcus , ad furculorum ortum quo- 
dammodo hirtus, non per fpinas, fed obtufós apices, 
ramulis vero folia alternatim infident, illaque Blim- 
bingi teretis referunt, funt autem rotundiora & gla- 
briora, ac plerumque Eliptice figure , unum cum 
dimidio & binos pollices longa, glabra, & ad tactum 
- mollia , intenfe viridia, paucisque albis venulis per- 
texta, fübtus glauca, faporis ingrati, plurimi autem. 
est 
ramuli fimul excrefcunt uno ex ortu. > in mus 
Ex quavis fere foliorum ala eapitula quedam viris. 
dia progerminant, quorum tamen unum tantum €X- 
crefcit in patinam quafi parvam, primo inftar pomi 
viridem, dein rubentem, in cujus centro granulum. 
locatur inftar pifi, fed parum compreffum & umbili- 
catum; & eleganter quoque rubens inftar patine 
iftius ;- intus im orbem panna nigra locantur femina; 
Ko fruítula referentia confcifli globuli , Ace- 
tola femina zmulantia. Patine he eleganter ru" 
bentes,feu calices ac fructus elegantem prabent ad- 
fpećtum inter lete viridem comam , diuque perfiftunt, 
folia vero potiffimum exefa funt a nigris formicis; 
que copiofe hanc perambulant arborem , ficcaque ni- 
gerrima funt: Cortex fatis craffus eft , fuccofus , interne 
ex purpureo rubens colore. Lignum album eft, circa 
cor purpureum, fatis folidum , non vero durabile. 
Secundo Aalius latifolia humilis eft arbor , plerum 
ue crus & aliquando virum crafla, ejus cortex craf- 
ies eft illo praecedentis , interne pallide rubens & 
fuccofus , folia ejus quoque alternata fünt, duplo & 
triplo longiora prioribus, hee vero iftas patinas feu 
caliculos non gerunt, fructusque plerumQue rotundos 
referunt nucleos: Lignum externe albicat, interne 
rübet, prima fpecies litora amat inter alios frutices 
crefcens , altera magis remote in ipfa terra in levibus 
filvis provenit. 
Nomen. Nota eft hec arbor Hitoénfi nomine il 
& Mabumäa sh. e. Pbarmacum Sagueri. In Leytimora 
Eybetu Eër, h. e. Malaice Tomboan Autan, feu fur- 
culus , qui transmittitur. , 
Ufus utriusque arboris huc usque mihi nondum ` 
innotuit, apud Amboinenfes enim fpretus eft frutex, 
corticem vero latifolie fpeciei vidi adhibitum ad 
Oebat Papeda defectu melioris. Idem quoque cortex 
Saguero infünditur potui, fi alius deficiat, Prima fcu 
* anguftifolia fpecies , fi in arbufculam excreverit, trans 
cum format durum, qui poftibus minorum zdium in- 
fervire poteft. ! > 
N. B. Huic capiti nullam inveni fubje&am figuram: 
CAPUT 
LL HOOFDSTUK. 
De Aal-Boom, 
Al is tweederley, de eerfte gemeene of kleenbladige, 
LA de tweede de pA s d : ^ 
De kleenbladige Aal. word zelden een boom, maar 
blyft meeft een beefter , die zig in veele korte takken ver- 
deeld , en een digte Jiruyk maakt.. De fcbor/Je is effen en 
bruyn, doch omtrent den corfpronk der telgen wat fleke- 
lig yt welk egter geene doornen, maar ftompe fpitzen zjn, 
aan de telgen ftaan de bladeren verwiffelt têgen malkan- 
der te weerzyden,, en Belyken de bladeren van Blinbin- 
gum teres, dog ronder en.gladder , meeft ovaals-gewys, 
13 en 2. duymen a +3 en zagt in "t aantaften, 
boog-groen , met weinige witte adertjes , van onderen 
blaauw-groen , onlieflyk van fmaak „en zulke telgjes [taan 
slanke is > uit eenen oorfpronk, > ` 
. Bykans uit ieder [choot der bladeren komen eenige groe- 
ne knopjes voort, waar van echter maar een tot perfectie 
komt , en werandęrt in een kleen fcbotelken , "t welk eer ft 
appel-groen s daar na rood werd, in de midden flaat cer 
korl „als een erwete , dog wat gedrukt „en met een kuyltje 
boven op, mede coraal-rood , gelyk ’t fchotelken, binnen 
ftaan in een kring weele warte zaden , driehoekig , of als 
Jiukjes van een dong near kogel y gelykende `t zaad van 
Zuuring. . Deze roode fcboteltjes en vruchten ftaan zeer 
mooy onder bet blyde groene loof, em biyven daar lange 
aan zitten, doch de bladeren zyn meeft doorwreten van 
„fwarte mieren , die overoloedig aan dezen boom «voonen , 
en de afgevallene en drooge bladeren worden pikfwart. 
De fcbor[fe is redelyk dik, fappig „en van binnen purper- 
rood; bet bout wit, en omtrent 't bert ligt-purper „rede- 
lyk digt, doch niet durabel. 1 
. 2. De breedbladige Aal werd een lagen boom , in "t 
gemeen een dye, en zomtyds een man dik: De fcbor[fe is 
ikker dan aan de voorige ,- van binnen ligt-rood en zap- 
pig ; de bladeren flaan ook in verwiffelde ordre aan baare 
ryskens, wel twee en driemaal langer dan de vorige, 
bebalven dat men bier aan zo merkelyke fchoteltjes niet 
ziet, en meeft ronde koris werden; " bout is van buiten 
wit , maar boe meerder na binnen toe , boe roder; 't eer fte 
gellagt waft geern omtrent den firand „onder andere ruyg- 
te, t ander waft verder landwaard in, in "t kreupel 
bofch. 
d Hy is bekent met de Hitoeëze naam Aal, en 
Mahumäa, dat is Pharmacum Sagueri. Op Leytimor 
Hyhetu Eër, dat is in 't Maleyts Tamboan autan, of 
een uit/pruytzel, dat verzonden word. — . 
Gebruik. Tot nog toe is my geen gebruyk bekent van 
beyde deze bomen, zynde by de Amboinezen een ongeagten 
ftruyk, doch de fcbor[fe van 't breedbladige beb ik zien 
gebruyken tot Oebat Papeda, en dat al mede by gebrek 
van beter. Dezelfde fchorffe word ook im de Sagueer 
edään s als men geen ander beeft. De eerfte of kleen= 
ladige zoorte tot een boompje geworden, gewind een bard 
bout , t welk men tot Balen aan kleene buyzen gebruyken 
kan. 
“N.B. Ik heb by dit Hoofdftuk geen figuur gevonden, 
Cc 3 LIL 
