28 HERBARII AMBOINENSIS 
CAPUT QUINQUAGESIMUM 
"SECI NDUM : 
Fohum Hircinum. Gumira. ` 
Oftra natio hanc arborem Sambucum Indicam 
effe putat, quam fententiam non penitus rejici- 
mus, licet magnam differentiam inter binas has- 
ce obfervemus arbores, prefertim quoad vires. Du- 
plex eft, domeftica & filveftris, cuique autem fingu- 
lare tribuimus caput. 
Goemira domeftica mediocris eft arbor, haud ma- 
jor Limonio, rotundos gerens ramulos , firmos, & 
ficcos, nulla vel rara medulla repletos, vetuíti vero 
rami aquofum gerunt cor. | 
Folia ejus cruciatim fibi funt obpofita , quod cete- 
rum in rotundis ramis raro confpicitur , quedam vero 
aria cruciformia in junioribus arboribus oblique pofita 
unt: Inequalis funt magnitudinis, & forme, juxta. 
binas fpecies, marem nempe & feminam. 
Illa maris oblongum referunt cor , inferius binis ro- 
tundis auriculis donata , fuperius in obtufum apicem 
definentia, fex feptemve pollices longa, quatuor & 
quinque lata, obfcure viridia, integra, excepto quod 
tenera parum & ample ferrata fint ; illa féminz breviora 
funt, rotundiora, ex flavo viridia feu flavefcentia ; - 
utraque firma funt, & ab utraque parte quatuor obli- . 
quas gerunt coftas fere inftar Siri folii: Vetufte ar: 
bores rara geruüt folia, integra, & glabra, fed vefi- 
culis obfeffa & inelegantia , ac plerumque exefa. Ipfo- 
rum odor eft gravis & hircinus, a quo nomen obti- 
nuit, noftra vero natio illum dicit adcedere ad Sam- 
buci odorem , quique in teneris foliis multo pene- 
trantior eft, des ertim fi a Solis radiis fuerit exalta- 
tus, quum'& hujus arbufculz odor late fefe diffundit, 
qui in vetuítis foliis & nebulofo tempore non mul- 
tum percipitur. CHE 29 
Flores fimilibus increfeunt umbellis, quibus Sam: 
buci flores „funt autem paulo minores & magis vagi, 
atque hz umbellz ex fimplicibus formantur crucibus. 
uisque vero flofculus pufillus eft & fordide albicans; 
uti in Sambuco, hosce infeguuntur in ferina fimiles 
quoque fructus, nigre nempe & rotunda baccz, du- 
plo autem majores , & umbella fru ifera laxior eft 
€ vaga, quam in Sambuco, bacce fucco re- 
plete funt purpureo , faporis fatui , granulumque con-: 
tinent durum & angulofum , quo a Sambuco diffe« 
runt. : 
Arboris lignum ficcum eft, flavefcens inftar Cera; 
longitudinalibus & tenuibus-ex fibris conftans; & ju- 
niorum arborum pauca aquofa medulla repletum , in 
vetuftis vero virum craffis fimile non feperitur, fed 
hi trunci intus concavi funt & cariofi , licet autem 
hoc lignum ficcum videatur, immo quum recens fit 
cefum, eft camen vegetativum , quod facile proger- 
minat, fi ejus ftipites terre conmittantur, unde & 
ubique in fepibus reperitur. & circa hominum ædes, 
ubi luxuriofe crefcit in omni folo , praefertim in molli 
& fabulofo ac maritimo. > “= 
> Radix folidius gerit lignum, durum, eleganter ve- 
nofum & flavefcens , vetufta vero arbores fepe ab 
una parte aperte & concave funt inftar Salicum ve- 
tuftarum, atque truncus plerumque inregularis & in- 
comptus eft, qui nulla fere recta exhibet fegmenta: 
Maturi fructus Novembri & Decembri confpiciun= 
tur. ko 
- Nomen. Latine Folium Hircimum. -Malaice- Daun 
-Cambing ,& Sajor pm mas Sajor Cambing Daun 
Bezaar, & femina Daun Kitsjil. Belgice Bocke-Sajor, 
ob fortem foliorum odorem. Ternatice Goemira , quo 
nomine in Amboina potiffimum nota eft hzc arbor. 
Amboinice Oloulo vel Olulu.. Bandice Balabi. Ma- 
caffarice Injarro, Anrore, & Inrore. Balaice Babon. 
Locus. Nota eft hzc arbor plerumque per totam 
indiam aquofam , nullibi vero in filvis defertis, fed 
femper circa pagos, vel in hortis filveftribus. 
Ufus. Licet cruda folia ingratum prabeant faporem 
& odorem , multum tamen coquuntur , illa nempe 
feminz feu frugiferz fpeciei,ifta vero maris defectu 
tantum prioris , prefertim ad cibum Bobożo , cujus hec 
| folia 
Liber N. cap. LIE, 
LIT HOOFD STUK 
Het Bokke-bladi , of de Gand, | 
An onze Natie werd dit voor een Indiaanfeb Plier 
p, welk gevoelen wy niet Veenemaal wil- 
en verwerpen, maar bevinden echter nog veel on- 
derfcbeyd tufJcben beyde , inzonderbeid in kragten. Hyis 
tsveederley , tamme en wilde, die wy ieder een bezonder 
Kapittel geeven. ; , 
Goemira, de tamme , werd. cen middelbaare boom, 
niet grooter dan een Limoen-boom, by bebft ronde taks- 
kens, Bu en droog, bebben geen of weinig merg, maar 
de oude een waterachtig hert. e 
De bladeren ftaan tegen malkander over in "t kruys , ^t 
welk anderzints aan ronde takken weinig te zien is, dog 
Jtaan zommige kruy[Jen aan de jónge boomen wat ‚föheef. 
Zy zyn van ongelyke grootte em gedaante, na de twee 
geflagten, manneken en wyfken. 
Die van °t manneken gelyken een langwerpig bert , aga 
ter met twee ronde billen , voor met een [Lompe fpits, 6. 
en 7. duymen lang, 4. en $. breed, donker-groen, onge- 
-[chaard, behalven de jonge , die weinig en wyd gezaagt 
zyn: Die van "ti wyfken zyn korter, ronder, na ’t geel- 
groenetrekkende, beyde zyn ze [tyf „en hebben aan yder belft 
4. [chuynze ribben , bykans als een Siri-blad , aan de oude 
bomen zyn Weinig bladeren, geheel en effen, maar met 
bobbelen bezet , en afzienelyk , ook meeft doorvreten. Den 
reuk is wat fwaar , en 00k bok-acbtig , waar van bet den 
naam beeft, of gelyk onze Natie wil, na die van Vlier 
trekkende , aan de jonge bladeren wel zo flerk , inzonder- 
heid als er de Son op fcbynt, wanneer dit boompje zyń 
reuk ver om zig /preyd, maar aan de oude bladeren , em 
by donker weer , ruykt mem € weinig. 
= Bloeyzel komt dort aan diergelyke dollen, als aan de 
Plier, doch zyn wat kleender, en ydelder , van enkelde kruif- 
fen gemaakt. Jeder bloempje is kleen en vuyl-wit, gelyk aan 
de Vlier, daar op volgen aan "t wyfken ook diergelyke 
vruchten y te weten , arte en ronde befiön, doch eens 
zo groot , en de vruchtdragende dol [taat ydelder „en meer 
nit malkanderen gefpreyd dan aan de Flier, van binnen 
bebben de befiën een. purper zap, laf van fmaak , een barde 
a eboekte korl, en daar in mede van de Vier verfchil- 
ende, 3°" ie, Hebe oen 
— Her bout is droog , geolachrig „of wa/ch-verwig ,lang- 
dradig en fyn , aan de jonge homen met een kleen water- 
achtig bert, maar aan de oude, die een man dik zyn, 
diergelyke men weinig vind, zyn van binnen bol en ver- 
moljemt; boewel dit bout mu droog fcbynd, zelfs als ’t 
verfeb' gekapt werd, zo is 't'ecbter een groey- bout, °t 
welk ligt uit/laat , waar men maar een ftok daar van plant, 
daarom «ind men bet over al in de Paggers- of beyningeny 
en omtrent woningen der menfchen , daar ’t weeldrig groeyd 
in allerley grond, doch liefjt in een vuile zandgrond , en 
niet verre van zee. | En 
De wortel beeft nog digter bout , bard, mooy geaderts 
en wâfch-verwig „dikwils ziet men deze oude bomen ook 
aan de eene zyde openen bol , gelyk de oude Wilge-bomens 
en doorgaans is den ftam ongefchikt , daar van men Weie 
nig regts kan krygen. De rype vruchten ziet men in No~ 
wember en December. = | 
+ Mann, Int Latyn Folium Hircinum. Op Maleyts 
Daun Cambing eń Sajor Cambing, * manneken Sajor ` 
' Cambing Daun Bezaar , en % wyfken Daun Kitsjil. 
Op Duitfch Bocke-Sajor , na den fterken reuk der Ma: 
deren. Ternaats Goemira , welken naam ook meejt ge- 
bruikt werd im Amboina.. Amboin/cb Oloulo of Olulu. 
Bandanees Balabi. Macaffers Injarro , Anrote , en Inro- 
re. Baleyts Babon. ; 
Plaats. Hy is bekent meeft a pasts in water- Indiën, 
nergens in ’t wilde bofcb „ maar altyd omtrent de Nego- 
ryen, of in de Bofcb-tbuynen. 
Gebruik. Hoewel deze bladeren raauw , onliefelyk van 
reuk en fmaak zyn, zo werdenze nochtans veel gekookt , 
te weten die van "t wyfken, of vruchtdragende zoorte , 
die van 't manneken alleen, by gebrek van "t wyfken > 
^ A Ne 
