differt magnitudine 
V Boek. LV Hooftfl. 
AMBOINSCH KRUYDBOEK. 
21] 
CAPUT QUINQUAGESIMUM " LV. HOOFDSTUK 
QUINTUM. 
Caryopbyllafter. 7 Yjenke Utan. Daun 
Kitsjil, 
Ec arbufcula fpecies videtur filveftris Caryo- 
| ] phylli fupra libr. 2. cap. 4. defcripte , uti & a 
vulgo vocatur, oportunum tamen putavimus 
hanc ab illa feparare, atque hic eam locare, quum 
maxime differant, hec enim humilis eft arbufcula in- 
Dar fruticis, fimplici furgens trunco , qui plerumque 
finuofus & incurvus eft , dividiturque in binas fpecies, 
in albam & rubram. 
Alb fpeciei rachides funt firme, rotunda, & te- 
nues, in quibus folia per bina paria cruciata fibi obpo- 
fita funt, & quinque fexve paria uni infident rachidi, 
quz tres & quatuor pollices lónga funt, ultra unum 
lata , ficca , Caryophylli foliis fimillima, fed breviora, 
inferius rotundiora & flaccidiora , eodemque modo fi- 
nnofa , parallelis quoque venis pertexta, que adoras 
in finus concurrunt „faporis adftringentis. Tenerafo- 
Jia inftar albi ferici fplendent. 
Fructus rari funt, inque ramulorum extremo extre- 
Ícunt, qui bacce funt nunc folitarie , nunc gemine 
& ternz fimul longo infidentes pedunculo, parve, 
rotunda» inftar baccarum Myrti, ficcz , duriusculz, 
& parum rugofz , atquefupra coronatz foliolis quatuor 
äntrorfum flexis, funtque replete femine parvo & an- 
gulofo arcte conpreflo. Virides he bacce menfe 
Octobri obfervantur. > _ * 
Arboris cortex eft tenuis, fragilis, adftringens, ra- 
norum fufcus, inferius ex viridi & cinereo variega- 
tus; Lignum ex tenuibus conftat fibris, externe albi- 
«ans, interne pallide rubens, fatis grave & durum, 
alli Caryophylli filveftris fimile; in levibus hzc arbor 
crefeit filvis, & in planis campis in fterili & faxofo fo- 
lo, queque in fterilibus crefcit campis , brevia & fir- 
ma gerit folia, ab uno cum dimidio ad tres pollices 
longa, inferne rotunda, fuperne in longum apicem 
definentia. Tenera ejus folia in ore mafticata, adftrin- 
gentem & ficcum prebent faporem inftar Aycau : Den» 
tes autem confirmant, & ratharrne evreahnnr Ar (ic. 
cant. 
Nomen. Latine Caryopbyllafter alter, diftinguendus 
enim eft ab alio Caryophyllaftro frutefcente , qui in 
fubfeauente defcribetur libro. Malaice Tsjencke Oetan, 
Daun Kitsjil ,h. e. parvifolia filveftris Caryophyllus. 
Amboinice Aycau Laun Maun SK Cappul , h. e. par- 
vifolia & fplendens Aycau, melius enim ad Aycaus 
"pertinet quam ad Caryophyllaftros. 
Ufus. Trunci ad palos adhibentur; fed qui raro in. 
veniuntur recti , manubria inftrumentorum ex, his 
4uoque formantur, foco etiam inferviunt, quem in 
finem aque conducunt ac illi fruticis igniarii feu Sa- 
fay, hoc enim lignum humidius eft, folidius, ac tar- 
.de exficcatur, atqué ad Oryza tudiculam adhibetur. 
Secundo rubra vt fpecies Kaud multum 
forma a pracedenti, excepto 
uod ejus ramuli ex fufco rubente cortice fint obdu- 
Oi intéimixto purpureo colore. Rachides hz breves 
funt „ac dividuntur in plures laterales ramulos rotun- 
dos, tenues, & firmös. Ejus folia quoque parva funt 
- 8 acuminata, brevibus petiolis infidentia, bina fibi 
úbpofita & cruciata; binos tresve pollices longa, u- 
num lata, horum nérvus medius ab utraque -protu- 
Berat parte, funtgue porro ficca, craffiuscula, fu- 
perne viridia, ac venis fere deftituta inferne paulu- 
um protuberantibus, quz prope oras in finus con- 
currunt , faporis adftringentis, ad Jambofas adcedentis. 
Flores racemofi excrefcunt in ramulorum fummo, 
qui Ge funt capitula , pufilla , in plurimos fefe 
aperientia flofculos, fordide albicantes , qui intus re- 
jet funt brevibus € rubentibus ftaminibus, quos 
frutos feu bacce infequuntür rare, minóres granis 
` Piperis. 
Arboris lignum eft grave, folidum, & ficcum , ruf- 
fefcit feu rubet, quod ad palos durabile eft. 
Tom. III. AVomen, 
De roode wilde Nagel-Boom. 
Di boompje Jebynt een zoorte te zyn van de wilde 
Nagel-bomen , lib. 2. cap. 4. befcbreven, pelyk bet 
ook by de gemeene man genaamt werd; wy hebben 
echter gevoeglyker geagt, bem daar van af te zonderen’, 
en albier te plaatzen, om dat by veel daar van verfchild, 
want "t is een laag boompje, als een firuyk, met een en- 
kelde flam op/chietende , meeft bogtig en krom , verdeeld in 
2, zoorten , witte en roode, 
De #yskens van het witte zyn ftyf , rond, en dun, de 
bladeren [taan 2. en 2. tegen malkander , bykans in 't 
kruys, 5. a 6. paren aan een rysken, 3. en 4. duymen 
lang , ruym een dito breed, droog , en de Nagel-bladeren 
gelyk; doch korter , agter ronder en flapper, maar mede 
20 bogtig , en met zyne parallele aderen doorregen, digt 
aan de kanten met bogen te fathen fluytende, van fmaak 
zamentrekkent. De jonge bladeren glimmen als wit fa- 
tyn. 
De vruchten zyn weinig, en komen voort aan 't uit- 
terfte der ryskens , zynde befiën, zomtyds een, zomtyds 
2. en'3. by malkander , op een lang fteeltje , kleen , rond, 
als Myrte-befiön, droog, bardagtig „en wat ruyg , boven 
met een kroontje van 4. inwaards gebogene blaadjes , bin- 
nen met kleenboekig zaad, digt in malkander gedrongen. 
Men Ziet ze groen in Oltoder. 
De fchorffe is dun, bros, zamentrekkende, aan de tak- 
ken bruymagtig , beneden nit den graauwen en groenen 
emengts bet bout is fyndradig, buiten wit, binnen ligt- 
rood , redelyk fwaar en bard, dat van de wilde Nagelem 
gelyk, "t waft in ligte bofjcben en op vlakke velden, o 
een magere en [leenige grond , dat op magere velden ir: 
beeft korte fiyve bladeren, van 13 tot 3. duymen lang, 
agter rond, voor met een lange fpits, de jonge blaadjes 
in de mond geknauwt , zym Nee a , en droog , fma- 
kende als Aycau, Zy beveftigen de Tanden, en trekken 
de Catbarren uit. 
Naam. In % Latyn Caryophyllafter alter, zynde te 
onder/cbeiden van een ander Caryopbyllafler , *t welk een 
beefter, en in "t volgende Boek befcbreven is. Op Ma: 
leyts Tsjenke Oetan, Daun Kitsjil , dat is , kleenbladige 
wilde Nagelen. Amboinfch Aycau Laun Maun en Cap- 
pul, dat is kleenbladig en glimmend Aycau, want het 
beter onder de Aycaus gerekend werd, dan onder de 
"wilde Nagelen. 
Gebruik. De lammen zyn gebruikelyk tot pagger-[Ly- 
len , die men ook al lang zoeken moet, eer men ze zo regt 
vind. Men maakt er ook fteelén art tot allerhande ge- | 
reed/chappen, ?t geeft ook brandbout, waar toe " echter/ 
zo wel diend als den frutex igńiarius öf Salay , want dit 
bout is vogtiger, digter, eh droogt langfaam op. Zyn 
bout werd gebruikt tot rys-[Lampers. 
2, De roode zoorte van Caryophyllafter , ver/child in 
grootte en gedaante niet veel van de Voorgaande , bebalven 
dat de ryskens een bruyn-roode fcbor[fe hebben, met wat 
peers gemengd. Deze ryskens zyn niet lang , maar ver- 
deelen bun in veele zyde-takskens , alle rond y dun en ftyf. 
De bladeren zjn mede kleen en fpits , op korte [teeltjes 2. 
en 2, tegen malkânder , en een regt kruys makende , 2. en 
3. diymen lang, een breed , de middel-zenuwe puylt te 
wederzyden uit; voorts dikacbtig , droog, boven gras- 
groin, fcbier zonder merkelyke adertjes ‚die beneden flegts 
een weinig uitpuylen , en digt by de kanten met boge [^ ~ 
ten, zeer zamentrekkend van fmaak , na de Famboezen 
trekkende. 
Het bloeyzel komt voort aan trosjes , en aan 'tuitterfte 
der ryskens, zynde veele kleene knopjes , die bun openen 
in veele kleene vuyl-witte bloempjes, binnen gevuld met 
korte roodachtige vel Wë daar op volgen befiën , weinig 
in 't getal, kleender dan Peper. ` 
Het bout is fwaar , digt, en befterft ros of roodachtig, 
durabel tot ftylen: 
-Dd ft Naam 
* 
