e  HERBARIIAMBOINENSIS 
Nomen. Latine Caryopbyllafter ruber. Malaice Tsjenc- 
ke Oetan Kitsjil, Amboinentes, uti dictum , hanc par- 
vifoliam Aycau putant effe, atque confundunt cum 
-Caju Lacca ob rubrum ramorum corticem: In vento- 
fis crefcit collibus , ubi folum eft durum, quale eft 
in Leytimore monte rubro. KO 
Folia ejus in ore mafticata , copiofos ex gingivis ad- 
trahunt humores, ipfarumgue tumores curant. 
Tabula Centefima Trigefima Sexta 
Ramum exhibet Caryophyllaftri rubri. 
Liber V.cap. LVI. 
Naam. In ’t Latyn Caryophyllafter ruber. Op Ma. 
leyts Tsjenke Oetan Kitsjil , de Amboinezen , als gezegt, 
maken een kleenbladig Aycau daar van, en vermengen 
bet met Caju Lacca, wegens de rode /chor/Je aan detak- 
ken. Het waft op lucbtige beuvelen , daar een barde grond 
ts, gn op Leytimor op den roden berg. 
e bladeren in de mond geknouwt , trekken een voch- 
‘tigheid uit bet tandvleefch , en genezen "t zelve , gefavol- 
len zynde. 
De Hondert zes- en dertig ffe Plaat 
Vertoont een Tak van de roode wilde Nagel-Boom, 
CAPUT OUINOUAGESIMUM 
SEXTUM. 
Cortex Papetarius. Coelit Papeda. ` 
Oelit Papeda diu frutex eft, fenfim tamen in al- 
C tam excrefcit arborem , unam alteramve ulnam 
craffam in diametro , ejus ramuli in breves co- 
piofas rachides dividuntur cruciatas , quibus unum 
*alterumve foliorum par infidet, nunc inpari extre- 
mum claudente,nunc nullo. Folia cum illis Dabáni 
conveniunt, funt autem multo minora, tres quatuor- 
que pollices longa, digitum lata , firma, glabra, & 
intenfe viridia, paucis pertexta coftis, ad oras raro 
dentata, Quzvis rachis ad ortum ex ramo bina ge- 
rit foliola rotunda , equorum foleas referentia, fed 
non dentata, ac potiffimum eo in loco, ubi floriferi 
pedunculi excrefcunt. Coma tenera eleganter fufca 
eft, ac fzpe adeo copiofa 3ut-totus aliquando frutex 
fufcus videatur effe, ` BD er MA lor 
“Flores hinc inde progerininant ad rachidum ortum; 
ut & ad ramorum extremum , ex julis oblongis , binis 
ternisve fimul progerminantibus , palmam circiter 
lorigis, ac bifidis. Ipfi autem flores primo funt foli- 
taria parva capitula, pallide rubentia, & in flofculos 
vix notabiles fefe®aperientia, ex meris enim ftami- 
nibus fere compofiti funt, Caju Poeti flores referentes. 
Fructus minimi fünt, vix magnitudinem grani tritici 
habentes, funtque bifidi, atque quavis horum pars 
Cumini femen refert, In E 
tum, in quavis autem parte officulum feminale-conti- 
netur, vix grani fabuli magnitudinem adzquans , flava 
REL tan, quodque facile. prolabitur. 
Trunci cortex eft craffus , externe rugofus & fiffus, 
interne rubens; fuccofus, & mucofüs: Vetuftarum ar- 
borum lignum ex albo fiavefcit inftar Syderoxyli feu 
Metrofideri feminz vel alb# , poliri etiam poteft, 
eftque fatis durabile, unde & zdificiis etiam infervit. 
Floret Januario, inque levibus crefcit filvis Leyti- 
more, circa Caju Poeti arbores. 
Nomen. Latine Cortex Papetarius. Malaice Coelit 
Papeda, & Oebat Papeda generali nomine , peculiari- 
ter autem ab Amboinenfibus in Leytimora vocatur 
Taeru & Aéru: 
des Craflus arboris cortex quotidiano in ufu eft 
apud Amboinenfes , tam recens quam ficcus ad Pape- 
dam coquendam: Incole hunc corticem fumo exh - 
cant, inque fafciculis conlećtum fervant, cujus fru- 
ftulum depuratum aquz injiciunt,in qua Papedam in- 
€oquunt,quz aqua inde rubet, licet quoque Sagumanta 
fit quam inveteratiffima, hoc cortice corrigi & reno 
vari quafi poteft. Lignum, uti dictum eft, alterius 
defectu ad tigna adhibetur, fi vetuftarum fit arborum : 
Siccus autem cortex ob memoratum ufum trans mare 
in alias etiam transfertur regiones , ubi deficit. 
T: ubula Centefima Trigefima Septima 
Ramum exhibet arboris Taru vulgo did. 
Ubi Litt. A. ejus corymbum floriferum denotat, 
CAPUT 
` Vertoont een Tak van de Talera-Boom, 
LVLHOOFDST UR. 
De Taleru-Boom: 
Oelit Papeda blyft lang een firuyk, word echter 
C metter tyd cen bogen boom, van een en twee vades 
men in de rondte , de takskens zyn in veele korte 
ryskens verdeeld, die in "t kruys ftaan , en daar aan ftaan 
een of twee paren bladeren , met een alleen voor uit, em 
aan zommige niet. De bladeren zyn als die van Dawans 
doch veel kleender , 3. en 4. duymen lang , eén vinger 
breed, ftyf, glad, en" boog-gróen , met weinige ribben s 
aan de kanten wyd getand: dur rysken beeft by zyn oor- 
Jpronk aan de takken twee ronde blaadjes, als paarde- 
voetjes, doch niet getand, 'meeft daar de bloeyende ftee- 
len uitkomen, bet gong loof is fcboon-bruyn , em dat zo 
menigvuldig , dat zomtyds den gebeelen firgyk bruyn 
Jcbynt. | 
Het bloeyzel komt woort bier. en daar by den oorfpronk 
der ryskens, ook aam ^t eynde der takken, en zyn lange 
fleerten , 2. en 3. by malkander , omtrent:een band-lang, 
en in tween verdeeld. Het bloeyzel beflaat uyt enkelde 
kleene knopjes , ligt-rood, die zig openen in kleene pas 
kenbare bloempjes , meeft van draadjes gemaakt s gelyken- 
de bet bloeyzel van Caju Poeti, = > 
; i > qualyk zo groot als een 
ROTEL, EN deelen 218 in tween, waar van ieder deel 
een. Cumin-zaad gelykt ; boven op dragende een fcherpe 
Spits, in ieder deel fcbuyld een zaadkorreltje, qualyk zo 
groot als zand , met een geele wolachtigbeid bekleed , bet 
welk daar ligt uytvalt, ; 
De Gier des flams is dik, ruyg van buyten , en gl- 
Jeheurt, binnen rood, zappig, en flymerig: ^t Hout uyt 
de oude bomen, trekt uit den witte wat na ’t gele, ges 
lyk Yzer -bout "t Wyfken of "t witte , laat zig glad 
werken, en is redelyk durabel , dierbalven bequaam tot | 
den buysbouw. 
Het bloeyd in Fanuary „en waft geern in ligte boffchen; 
op Leytimor , omtrent de Caju eege e T 
Naam. In Latyn Cortex ae e Op Maleyts 
Coelit Papeda, en Oebat Papeda, met een generalen 
naam, maar in °t byzonder beten * de Amboinezen op 
Leytimor Taeru en Aéru. 
Gebruik. De dikke fchon(Je dezes booms „is een dagelyks 
gebruyk by de Amboinezen, zo verfcb , als gedroogt , om 
de Papeda te koken. De Inwoonders drogen de fcbor{fe in 
den rook, en bewaren die in bondelkens 4 waar van ze een 
Stukje [choon gemaakt in "t water fmyten ; daar ze Papeda 
mede koken, welk water daar van rood werd, en alis de 
Sagumanta Peel oud, zo kan men ze met deze fcbor[fe we- 
der goed maken. "t Hout, als gezegt, werd by noot tot 
bet timmeren gebruykt, als °t van bet oude is, de ge- 
droogde fcbor[Je werd om voorfcbreve reden ook over zee, 
en in andere Landen vervoert , daar xe niet is. 
De bondert zeven- en dertig ffe Plaat 
| = 
Alwaar Lett, A, cen Bloem-trosje verbeeldt, 
EVIL. 
w 
RE N OGRO EE ELA AU ZEN 
