44 HERBARITAMBOINENSIS Liber V.cp.LVIIÉ. 
CAPUT QUINQUAGESIMUM 
O CT AV U M 
Icbtbyoćtonos montana. FE alan. 
Cbtbyoćtonos montana multo major eft arbor, rectum 
I & altum gerens truncum , cum precedenti nullo 
modo conveniens. Ejus folia majora funt, & in- 
ftar remi formata, vel inftar foliorum Catappan , fed 
minora, fuperne nempe lata, ac fubito inapicem de- 
finentia, inferné vero anguftata, octo & decem pol- 
lices longa, tres quatuorve lata, glabra, pinguia, ac 
vix venas notabiles gerentia , fed craflo conftantia 
nervo medio, qui füperne fulcum format, & inferne 
maxime protuberat, quinque , fex , & feptem fimul 
poveniunt ad ramulorum extremum, uti in Catappan, 
ac verrucis & tuberculis notata fünt, uti & rami no- 
dofi ac rugofi funt. 
Fructus magnitudinem habent pomorum Auran- 
tiorum, funt autem obłońgiores, ac füperne in obtu- 
fum apicem definentes, inftar cordis vacce, quivis 
autem ex craffo curtoque dependetpetiolo, qui pro- 
pe fru&um pentagonam format coronulam; cui fru- 
étus tamquam patelle infidet ; talesque fructus bini 
ternive fimul dependent. 
Poma hxc externe colorem habent pomorum Au- 
rantiorum , ac tandem rubefcunt, demumque nigre- 
fcunt. Intus gerunt medullam ficcam & fupgofam, 
atque in hac quatuor magna oflicula locantur, per 
quatuor venas furfum ad apicem adnexa: Quodvis 
vero officulum vix binos pollices longum eft, unum 
latum, planum ys arum rugofum inftar linguæ, ac 
fuperne bifidum", ubi vena ifta inplantatur, coloris 
eleganter fufci feu fpadicei; nunc quina talia offi- 
cula, nunc unicum aa in quovis continetur fru- 
Gu. Medulla ifta fungofa, in qua officula locantur; 
gegue exteriori adheret corti, pallide flavefcit, 
cca eft, & faporis fatui, cortex exterior fufcus fatis 
atiora & glabriora gerit folia, pallidius virentia , hec 
etiam ad radices nullam externe exhibet rubedinem, 
que inutilis quoque cenfetur , puto autem*preceden- 
tem albam veram effe fpeciem. > 
Nomen. Latine Icbtbyoćtonos montana. Amboinice in 
Hitoea Walan & Walen, in Leytimora Waran. 
Locus. Hec tee arbor raro invenitur; inque 
altis crefcit Hitoenfium montibus ‚uti & in Soye den- 
fis filvis , ubi folum eft pingue & rabens, quale Am- 
boinenfes montes plerumque habent, prope magnam 
viam, quz per iftos montes decurrit y itidem obfer- 
És 
Ufus. Hujus arboris radices tantum in ufu fünt ad 
ifces enecandos, quem in finem harum cortex ad- 
ibetur „ quum incol& multas ridiculas ceremonias 
inftituant , totam enim primo fumunt radicem , quam 
cum Cóftice fupra lapidem conminuunt, fique hoc 
opus fere fit peractum , unus inj medio circuli alios 
inperat omnes fimul decumbere tanquam dormientes 
vel moribundos , quique tam diu quieti decumbunt, 
donec alter ter inftar galli gallinacei eicuriverit, tum- 
que omnes fimul profiliunt. Inter contufionem nec 
illos loqui licet , nec tuffire , nec fpumam emittere , vel 
crepitum ani. 
Hoc 
: Wout, daar een vette roode aarde is, 
EVI OÓ F;D.S T UK 
De Berg Vifib-dooder Boom. 
En Berg-Ichthyoétonos is een veel grooter boom, 
met een bogen en regten ftam, met de vorige geen 
gemeen/cbap bebbende. De bladeren zyn grooter „en 
gefatzoeneert als ’t platte van een riem, of ub dat vam 
Catappan, doch kleender , te weten voor breed , en fcbie- 
lyk in een fpits eyndigende , maar na'agter [mal toelopen- 
e, 8. em 10. duymen lang, 3. en 4. dito breed, glad, 
vet; en bykans zonder merkelyke aderen, doch met een 
dikke middel-zenuwe ; die boven een voorn maakt , envan 
enderen verre uitpuylt, zy [taan 5. 6. en 7. by malkan- 
der aan "t voorfte der takken , gelyk aan de Catappan „eń. 
zyn met wratten en puyften bezet, gelyk ook de takken 
knoeftig en ruyg zyn. 
De vrucbten zyn in de grootte van Oranje-appelen , dog 
langwerpig, voor met een ftombe [pits , gelyk een Koe- 
bert, bangende yder aan een korte dikke Feel s die by de 
vrucht een vyfboekig kroontje maakt , waar op de vrucht 
als op een bordeken jlaat, en zulke vruchten bangen 2. 
en 3. by malkander. 
Deze appels bebben van buyten de coleur van de Oran- 
je-appels , ten laatften rood, en dan fwart. Van binnen 
bebbenze een droog em voos merg , en daar binnen ftaan 
4. groote boonen of fleenen 3 met 4. aderen na de [pitze 
toe aan malkander, bangende. 
duymen lang, een breed , plat , en wat ruyg, als een 
tonge; voor met een kloofje , daar de voornoemde ader in- 
gelaten werd , [choon bruyn van coleur , zomtyds vind men 
vyf , zomtyds ook maar een boon in een vrucht. Het 00028 
merg , daar ze in liggen „en waar mede zy aan de buitenfte 
Jchale vaft bangt , is bleek-geel , droog , en laf van fmaak ; de 
bruyne fchaal i$ redelyk bard, en [cbier uit enkelde dra- 
den gemaakt , en befluyt van binnen nog een andere bar- 
de fcbaal, en in dezelwe vind men 2. langwerpige witte 
koris, met een middel/chotje van malkander gefcbéiden. 
De fcbor(fe des booms is dik, droog , en bros , ook bleek- 
ros, aan de wortelen vuur-rood , °t bout vän buyten wit 
en flegt , aan de oude fłammen in de midden bruyn , digt 
ora vaft. De anortelen zyn rood en veelvoudig , gelyk die 
van Mangi Mangi, ot boe rooder baare [ebor[]é is, boe 
kragtiger ze is, De vrucht ziet men rop in Ot&ober , en 
is plaifierig aan te Zien, met zyne uyiftekende rodigheid 
onder dat groene loof. dap, 
— Men beeft "ér twee zoorten van, roode en itte, meeft 
in de coleur der wortelen, en "t binnen-bout te onder/cbet- 
den, beyde van eenderley kragt in "t doden- der vifichens ` 
dan is "er nog een derde zoorte , of guy wilde, met 
gladder en breeder bladeren, die ook ligt-groen zyn, en 
aan de wortelen van bwyten geen rodigheid bebben, de- 
welke men voor ondeugend boud , doch ik gelove, dat dit 
anders niet is dan de voornoemde witte zoorte. = - 
Naam. In % Latyn Ichthyo&tonos montatia: Am- 
boinfch ep Hitoe Walan , en Walen. Op Leytimor W aran. 
Plaats. . Dezen boom werd ook zelden gevonden. Hy 
waft op ’t booge Hitoeeze gebergte, en 
Amboinfcbe gebergte heeft, men ziet bem P 
landweg 5 die over 't zelve gebergte gaat. - ' 
[Nke meeft "e 
den grooten 
Gebruik. Van dezen boom zyn alleen dé Wortelen in 
ebruyk, om de vifch te dooden, eń daat ban alleen de 
äech , waar by den Inlander veele beuxelatbtige cere- 
monien gebruykt , want zy neemen eerji den gebeelen 
wortel , Kloppen die met de fcborfe en al bp ag deet 
in morfelen, en als ^t ten naaften by gedaan s, bela ft de 
een , die in de midden zit , datze = U gelyk,nedervallen, 
als flapende of dooden , "en moeten Yo lange legen Hyven, 
tot dat by drie reyzen kraayt als een baan , dan fpringen 
ze weder op. Onder 't kloppen , moeten zy ook niet /pre- 
ken, hoeften > [pouwen , of eenige wind geeven. 
E SL "Hop 
leder boon is fchaars 2. . 
op oja, in’tdigte 
terge , 
