WE 
corde operariijinftrumentorum manubria formant. 
V Bock. LVIII Hoofif. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 47 
Hoc pulvere quosdam inplent corbiculos, ac fum- 
mo mane circa galli cantum ad flumen tendunt , tum- 
que manipulum aque fimul admifcent & conquaffant, 
.unde mox vehementer fpumeícit , ita ut ad palma 
craffitiem fpuma fefe elevet, hoc opere peracto 
mox inftar mortuorum decumbunt, ac fefe erigunt, 
fi quis cicuriverit ;inter hujus pulveris conmiftionem 
nemini licet inftrumento quodam fecante ad fluminis 
confpettum adcedere , cxteroquin opus nullum forti- 
retur effectum. Ad aliquam diftantiam in inferiore 
fluminis parte illud obcludunt rete pofitorio , tum 
intra hore fpatium cunéti pifces in illo obclufi loco 
fupra aquam femi - mortui quafi fupernatant , quum 
acredinem hujus radicis oculi ipforum irritantem to" 
lerare nequeant , qui in ipfis quoque rubent & in- 
flammati funt. Non omnino moriuntur, fed vite 
quadam pars quafi fupereft, quam mox quoque re- 
cuperant, fi recenti injiciantur aque , unde & innoxie 
quoque comeduntur recenter capti, diu autem fer- 
vari nequeunt. 
Per diem femel in ipforum prefentia per pueros 
ineos hoc Oebat aque injici curavi, omiffis cunctis 
iftis ceremoniis, & licet paucain iftius Oebat copiam 
ad manus haberem ‚ac locus ifte fatis ingens effet , fuf- 
ficientem tamen cunctorum pifcium fluviatilium nu- 
merum cepi bone note & faporis, qui omnes femi» 
viventes ex aqua tollebantur, ac per Oebat vim ip- 
forum oculi rubentes & inflammati erant, comperi 
autem poftea, multo melius fuccedere , fi hoc opus: 
{ummo mane inftitueretur , quum pifces magis fuper- 
natant , ac vehementius ab Oebat ifto afficiuntur ; 
per diem enim fundum petunt profundum. : 
Homines infećte huic aque inmifi , nullum aliud 
fentiunt incommodum, nif parvum cutis praritum, 
ac licet hoc Oebat non credatur mortem adferre, 
non licet tamen mox hanc potare aquam , oris enim 
ardorem excitat, noxia autem qualitas in currenti- 
bus fluviis mox difparet , exceptis angulis iftis, in 
quibus aqua ftagnat, ubi & alba ifta (puma diu fu- 
pem qua & infeíte he aque deteguntur & digno- 
cuntur. E | 
Si huic radici admifceantur fructus Borit contriti , 
inque aquam projiciantur fimul, multo efficaciorem 
fortiuntur effeétum, omnesque enecant pifces, immo 
ipfas anguillas, que ex latebris ac faflis educi pof- 
funt > fi viridi Boris fulte conmoveantur, hoc mul- 
tum folebant inftituere. Sojenfes, in quorum monti- 
bus Borium copiofe crefcit, ipfis vero interdictum eft, 
quum cun&a ipforum flumina Caftellum Victoriam 
preterlabantür, que quotidianam fubpetunt aquam 
potabilem. 
Folia unicum diem ficcata & accenfa a claram 
i : 'ufco truncorum 
Non cuivis Amboinenfi licet has petere radices, 
illasque contundere, vel aquz injicere, nobis enim per- 
fuadere conantur, quasdam tantum familias per fucces- 
fionem huic operi effe adfuetas, fique aliquis alius has 
tractet radices , cutis malignam fcabiem vel ulceratio- 
nem contrahet. Ex fupra autem memoratis exemplis 
patet, has tantum effe quisquilias, quum JEthiopes 
ac Chriftiani ex pago Senalo cum pueris meis hoc 
opus peregerunt , atque , quantum novi, nullum inde 
incommodum ipfis fupervenit. 
Tabula Centefima Trigefima Nona 
Ramum exhibet Ichthyotteut montane feu Baies, = 
* 
, Hier mede dan vullenze eenige korven, gaan daar mede 
S morgens omtrent % baane-gekraay na een rivier , nemen 
“den cene band vol ga den anderen , en vryvenze in *t wa- 
ter, 28 begint bet Mtaki zo heftig te [cbuymen, dat er de 
Jebuym een band dik boven op dryft; dit gedaan zynde, 
vallen zy weer neer , als dood ‚en ftaan op „als weder W- 
mand kraayd : ‘onder *t wryven mag niemant met cen fny- 
dend Inftrument de rivier in baar gexigt pa[feeren , of 
% werk zoude geen fucces bebben, Een fuk weegs bene» 
den de rivier , zettenze denzelven toe met een zet-net , zo 
zullen binnen een uur tyd „alle de villeben, die in de plaats 
befloten zyn, haar half dood boven "t water begeven , om 
datze de jcherpheid van deze wortel in de oogen niet ver- 
dragen konnen, dewelke men aan bun ook rood ziet. Zy 
ferven niet t’eenemaal , maar bebouden altyd nog wat - 
levens, dat zy ook ftraks weder bekomen, als men ze in 
verfcb water fimyt , werden dierbalven onfchadelyk ge- 
nuttigt, te weten , 20: verfch weg , maar tot bewaren 
deugenze niet. | = 
Ik bebbe eens by dag in baar tegenwoordigheid, door m 
jongens dit Oebat opt water laita Arran ‚en alle die Ch» 
remonien wytgelaten , en boewel ik weinig Oebab badde, 
en de plaats te groot was, ving ik echter een redelyke 
korf vol alderbande rivier-vi(jcben van goeden fmaak , 
die men allegaar half levend uit ’t water nam, en door 
de kragt des Oebats roode oogen badden, dech ik bevond, 
dat "t veel beter lukte, als men dit werk by *t haane- 
krayen doet , wanneer de vifch boven f'wemt , en dies te 
beter van de Oebat geraakt word, want by den dag boud 
by zig op de grond, en in de diepte. 
De menfcben , die in dit vergevene water [kaan , voelen 
geen ander leizel, als datze een kleen jeuken op de buyd 
voelen y en boewel men dit Oebat niet doodelyk boud s zo 
mag men echter niet terftond uit dit water drinken, want 
men gevoeld eenige brand in de mond; doch de fchadelyke 
beid gaat im de [lerklopende rivieren, datelyk voorby, 
bebalwen de, boeken, daar ’t water ftil flaat , en daar men 
^t witte febuym nog lang ziet „en waar aan men deze ver- 
gevene wateren bekennen mag. ^ 
. Als men by deze wortel doet de vruchten van Borium; 
die te zamen wryft „en op "t water ftrooyd , 20 ist veel 
krachtiger , en doet allerley viffchen dood boven komen, 
ja zelfs de Aalen, dewelke men ook uyt baare boolen kan 
brengen, als men daar in peutert, met een groene flok 
wan Borium gemaakt; dit plagten die van Soja veel te 
doen, op welkers berg " Bori veel waft, maar ’t is bun 
verboden , dewyl alle baare rivieren 't Kafteel Vittoria 
woorby lopen, en tot dagelyks drinkwater verfirekken. 
De bladeren „die maar een dag gedroogt zyn, branden 
„helder , en zonder gedruys, Uyt bet bruyne bout maken 
de Arbeidslieden oek fteelen tot baare gercetfcbappen. 
Onder de Amboinezen durft zig niet cen ieder vorkloe- 
ken, deze wortelen te halen, ve kloppen „en op bet water 
te ki want zy Willen ons wys maken , dat. zekere 
geflagten van Ouders tot Ouders daar aan gewend zn ; 
maar zo iemand anders daar mede ommegaat , die zal aan 
"t lyf een quade fcburft en Ulceratie krygen. Doch uyt 
bet boven verhaalde giffe ik, dat dit maar beuzelingen 
zyn, vermits Mooren en Chriftenen uit t Dorp Senalo , 
met myne jongens vermengd, dit werk gedaan, enzo veel 
my bekent, geen letzel daar van bekomen bebben, 
De Hondert negen- en dertig fte Plaat 
Vertoont een Tak van de Berg Vifch-dooder Boom , ofte de 
Walan Boom. 
