

\ 



• 





• 



R 





"• 



' # 





fag. t 



HET AMBOtNSCH 



AMBOINENSIS KRUYD 



X 





De frnticibus agens tam domefticis 



t 



qiiam filveftribus. 





O 



HET SESDE BOEE. 



Handelende van de Heeflen 



zo tamme ah' wilde* 













• 



c 



U T 



M 



M. 



H O O 



D 



T 















) 



* 







. 



Generaliter primo Arundinem Indicant Befchryving van '/ Indiaanfche Riet in 

 defcribit, ac dein peculiar iter Arundi- *tgeneraal t en in H by fonder vanhet 

 nem arbor earn tenuem Leleba di&am* dunne Boomrtet Leleba genaami. 



Er arundinem arboream Indicam proprie intel- 

 ligo omnes tales plantas , quas arundinis for- 

 mam ac naturam modumque crefcendi in India 



Oor bet eigenilyke Indiaanfe Riet Arundarbor; 

 dat is boomagtig Riet genaamt , verflaan <wy alii 

 zodanige planten , deizelke van aard en gedaante 



imitantur, ac fspe in vulgaris arboris craflitiem ex- des riets zyn, in Indien opfcbietende , tot dt boogte, en 



crefcunt, non vcro in locis paludofls , tici Europss ^-— *- j *•*- ■ ~ * 



arundines, fed in terra ficca, in aids montibus, & 



aliquando etiam in locis faxofis proveniunt,qusque, op droog lant ± b'oge gebergieris, en zomtyts ook in Jlee 



zomtyts tot de dikte van een middelbare boom , en wajfen 

 niet inmoerajjige plaatfen , gelyk 7 t Europifcbe riet, maat 



quantum novi, per. totam Indiam ubique obvis & no- 

 tx funt, in uno autemloco frequentiores quam in al- 

 tera, funtque divifs in totdiverfas fpecies , tic omnes 

 enarrare atque defcribere extra hominis poteftatem fit. te befcbryven. 



nige plaatfen , myns wet ens door gebeel Indien bekendt , op 

 d'eene pladts min , op d'andere meet , en verdeelt in zo 

 Keelderlei zoorten, dat bet niet doenlyk is dezelve allegaar 





Omnes, quas obfervavi, ad o&o reducam clafles, Alle degene, die ik gezien heb ,zal ik onderagt toorten 



quas intus nempe concave funt, prater has enim in brengen, te weten die van hitmen bol zyn. want bebal- 



■ • /• - • • ^\ _ •_ 1 /"* • • 1 • i . I • /I « 1 • a t • • . 



alia fpecie quoque minor obfervatur cavicas , item bi- 

 j\x farftas, quae inproprie ad arundines referuntuf: 

 Oclo autem iftae memoratae fpecies funt fubfequentes t 



ven deze is voer eerfi nog een kleine bolle, als mede twee 

 uitgevulde , die men ondgentlyk onder de rieten telt. Dt 

 agt zoorten zyn deze : I. Arundarbor tenuis Leleba. 



Primo Arundo Arbor tenuis Leleba. Secundo Arundo 2. Arundarbor Cratium , Bulu seru. 3. Arundarbot 

 Arbor Cratium , Bulu Seru : Tertio Arundo Arbor fbiculorum , BuLu Tuy. 4. Arundarbor vafaria , 



Bulu Java. $. Arundarbor afpera Bulu potong* 

 6". Arundarbor maxima Bulu sammet. 7. Arund- 



Jbiculorum Bulu Tuy. Quarto Arundo Arbor vafaria 

 Bulu Java. Quinto Arundo Arbor afpera Bulu po- 

 tong. Sexto Arundo Arbor maxima Bulu sammet. 

 Septimo Arundo Arbor fpinofa Bulu Baduri. O&avd 

 Arundo Arbor fera Bulu swangi dicta. 



arbor fpinofa Bulu baduri. 8. Arundarbor fera 

 Bulu swajmgl 



• » 



r. 



Omnes hx communem inter fefe gerutit chard&e- Alle bebben ze eenige gemene merktekenen onder mal 



xem, tria haec figna continentem : Primo, quod cun&ae kander , beftaande meeft in deze drie dingen , ten eerften % 



folia acftipitem, arundinem vulgarem asmulantem, 

 producant, cum tali varietate, qualis in quovis fuo 

 peculiari capite indicabitur. Secundo, omnes circa 

 novilunium furculum emittunt formam habcnteni 

 longi cornu vel hafts, qui in quibusdam fpeciebus 

 edulis eft, ac fenfim in ftipites ac tamos excrefcit. 

 Tettio , omnes radicem gerunt nodofam feu articula- 'tyd tot ftammen en takken <wbrd. Ten derden , dlegaar 



allegaar bebben ze aan bladeren en jlam de gedaante van 

 onsgemeen Riet , met zodanige verandering , als by ieder 

 in 't byzohder in zyn Capittel zal gezegt werden , ten 

 tweden allegaar fcbieten ze omtrent dd nieuvoe Maan een 

 uitfpruitfel nit , in de gedaante van een lange boom of 

 Jpieffe , dewelke in eenige zoorten eetbaar is, en met 'er 



tam inftar Zingiberis, articuli vero in his magis pro- 

 tuberant , ilia vero neutiquam primaria feu vera eft 

 radix, deorfum vergensjfed more arundinum trans- 

 verfaliter prorepit , & ad brevem quandam diftan 



bebben ze een geknoopte of gelede voortel , als Gember 9 

 dog de kringen fteken meer uit 5 devoelke geenzins de boofu 

 wort el is , ook niet regt nedergaande , maar na de manier 

 des riets dwers kruipt, en na een korte fpatie H voorn. 



tiam furculum lftum e terra furfum emittit, prater uitfpruitfel voortbrengt, boven de aarde uitkykende, be- 

 hanc innumeras minores producunt fibriJlas, durifil- balven deze bebben ze ontelbare kleine wortelen , zeer 

 mas,lignofas,&circinnatas,quibusterraefefeinfigunt. bardt 9 boutagtig, en gekronkelt, voaar mede zy boar in 



de aarde vaft maken. 



QuartUs hifce addi poflet chara&er, feu proprie* De vierde eigenfcbap zoude men konnen daar by voegen, 



' * * ' * m " * *- ^ _ dat te ) gelyk gezegt is , contrarie d'onze rieten > geen 



wateragtige , maar drogc en fieenagtige plaatfen bemin- 



tas, quod plants hse, uti didtum fuit, contra natu- 

 ram noftratum feu Europsarum arundinum , non 



aquofa, fed ficca &faxofa ament loca, excepta he- nen^ behalven de Leleba, die men zomtyts op lage en 



leba, qux aliquando in declivibus & humidis inve* 

 nitur locis. 

 Generale nomen Latinum arboreafe hujas afundiqfe 



vogtige plaatfen vind. 

 De generale naam Kan dit tndifcb boomagtig Jftiei is in 



Indies eft Arundo arbor & Arundo Indica arbor ea , 't Latyn Arundarbor, en Arundo Indica arborea, in 

 Indoftarum Bambu & Mambu,& hincapud'Belgasno* 't Indojlaans Bambu en Mambu, en daar van daan by 



Urates Bamboefen. Malaice, Bulu ob foliorum fimili 

 tudinem cum longis ayium plumis. Ternatice cun- 

 6ta2 vocantur Tabatico, excepta Leleba. MacaflTarice 



ante Duitfe Bamboefen. Maleits Bulu , na de gelyke* 

 ntffe der bladeren , van lange vogels veren. Ternataans 

 allegaar Tabatico , bebalven de Leleba. Macqffaart 



Bulo. Javanice Wulu & Bambu. Amboinice JJtte. Si- Bulo , Javaans Wulu en Bambu , Amboins Utte , Cbi 

 nice Tick. Surculus ifte Malaice vocatur Robong, in ■«*--•- 



patria noftra arundinis mufculus , & in Belgio Ra 

 boerden. Articuli Roas & Rawas. Hujus arundinis 



nees Tick, 't Voornoemde jonge uitfpruitfel biet in 't 

 Maleits Robong , in H Vadefland £Qet-fbiereri , en in 

 Hcllandt Raboefden. De leden Roas en Kawas. Tfeer- 



prima fpecies tenuiflimam gerit fubftantiam , cor- Jl e zoorten van dit riet is degene, die 't dun ft van fubftan* 



Tupto Ternatico nomine Leleba vocatur, quae multis tie is 9 met een gebroke Ternataanfe naam , Leletfa ge- 



------- " * • " * J nasmt, met vele regt ejiammen uit itne wortel, Jlrutks' 



A 



eredis ftipitibus una ex radice in fruticis formam ad 



Tom. IK 



furgit, 



gvwyt 







• 













