





VI. Beek. L Hoofdft 



AMBOINSCH KRUYDBOEK 



avense obtufae erettis , ex fquamulis adunatis , nee fpitfer en feberper knopen, als ftompe haver , meejl van 



notabile femen gerentibus, quas ad internam partem bare febubben gemaakt , zonder kenbaar zaat , van binnen 



plurimas fibi arete adcumbunt , & in culmi fummo vele by'malkander gcdrongen jiaande , dog na 7 t voorjle 



iemper frequentiores funt, quscvis autem collettio des balms altydt meerder , en yder vergadering beeft van 



feu verticillum libi fubpofitum gerit ficcum quoddara agteren een drocg blad, 9 t welk zynjebede geweeft is. 



folium , quod vaginae locum fubplevit. 



Secundo. Leleba nigra , Malaice Leleba itam h. e. 

 nigra Leleba a prsecedenti haud multum forma fua 

 differt, excepto quod ejus nodi externe ex nigra vi- 



rides fint usque ad verticem, pilofa 

 gina plurimis pungentibus pilis hirta e 



uoque ifta va- 



unde & dif- 



2. Leleba nigra, op Maleits Leleba itam, dat is, 

 zwarte Leleba , verf child aan gedaante niet veel van de 

 voorgaande , bebalven dat de leden van batten donker- 

 groen zyn , tot den opperften tak toe , de bairige fchede 



fteekels 



licilius tangi & trattari pot eft: Folia eandem habent De bladeren zyn van dezelfjle lengte, dogfmalder enfp 



longitudinem, funt vero anguftiora & acutiora, tre- fer, dertien en fejl 

 decim & fexdecim pollices longa , binos & binos 



gepl 



cum dimidio pollices lata,maximefinuofa&nervofa, donker-groen , beneden grysagtig , de leden zyn wat kor- 



quoque nodi breviores funt illis albas fpeciei 



fuperne ex viridi nigricantia , inferne grifea , ejus 



fummum binos cum dimidio pedes longi ; Arundinis 

 fubftantia eandem gerit craflltiem, fed melioris eft 

 virtutis; fifla enim & in rara fetta duci nee torqueri 



fubft 



boogft 



gefneden 



gefpleten 



Ifft 



Jet 



poteft inftar prascedentis, fed frangitur & facile fin- werken verre zo bequaam niet. 



ditur, unde & operi mechanico non ita conducit. 



Tertio. Leleba prava, Malaice Leleba Djakat, feu 

 Leleba Utanh. e. Prava feufilveftris Leleba, omnium lc 

 latiflima gerit folia, ultra palmam lata, quatuorde- ft 

 cim & octodecim pollices longa, finuofa admodum 



op Maleits Leleba Djakat, of 



>/ 



& nervofa ,. fuperne pallide viridia , inferne grifea 



geplooit of 



veertien en 



magisque pungentia pnecedentibus , ac plerumque x voorgaande 

 frequentioribus fpinulis hirta , unde & vix tratta- 



doods - groen , van onderen grys , en flee 



loorgaande meer Jlekels 



bandelen 



bilia funt ob pruritum, quern excitant; canales ejus ken, depypen zyn wel dikker dan de vorige, dog dunder 



craffiores funt illis prascedentium , fed tenuioris fub- 

 ftantias , adeoque rragiles , ut null! infervire poffint 

 operi; haeceft vulgatiffima Leleba, quae ingentes for- 

 mat filvas in locis declivibus & circa litus , tarn in 

 humidis quam iiccis locis. 



Quarto, Leleba pitta , feu Leleba Templorum vane- 



Jub 



ijl 



febagien, in de laagte , en omtrent den ft 

 aan vogtige als drooge plaatfen. 



' 4. Leleba pitta , of Leleba Templorum , gefcbiU 



tas eft feu degeneratio alB!e fpeciei, unde & a qui- derde Leleba is een verandering , of medezoort van de 



busdam pro vera alba habetur : Omnium optima & witte , en daarom van zommige voor de regte witte ge- 



clegantiifima eft tarn quoad folia quam quoad ejus bouden. Zy is de befle enjeboonfte van alien aan bladeren 



canales , cum Bulutuy proxime conveniens , cujus enpypen, met liulutuy naaft overeenkomende, voorwiens 



& fpeciem quidam hanc putant efle, eftque in Am- medezoorte zommigen baar 00k rekenen, in Amboina on- 



boina ignota , fed in Cerama , Kelanga , & Celebe ob- bekent , maar wel op Ceram , Kelang, en Celebes , z;y beeft 



fmalder en gladder bladeren dan de drie voorgaande , de 



currit , geritque folia multo anguftiora & glabriora 



illis trium pracedentium , ejusque nodi longiflimi & langfte enjiyffte leden ruim vier voeten lang, tweedui- 

 firmiffimi ultra^quatuor pedes longi funt , binos pol- men dik, maar defubftantie des riets is een kleine fchaft 



dik, zeer wit opdrogende , zy biet op Huamoel Tapile > 

 men maakt Vf ftokken van , die men in de band draagi % 



lices craffi, ipfa autem arundinis iubftantia minorem 

 pennam craifa eft, ficcataque fi fuerit, albiflima, in 



Huamoea Tapile vocatur, ubi & baculi ex hac for- vier en vier en een balf voeten lang, zommige effen en wit y 

 mantur quatuor & quatuor cum dimidio pedes longi, zommige door branden met verfebeide figuren en cbaracle 



qui inter ambulandum manibus tenentur \ quorum qui- 

 dam glabri & albi funt, quidam variis figuris exufti , & 



ren gefcbildert , diergelyke ftokken brengen gemeenlyk de 

 jongens mede , dewelke uit den duivels tempel Marel ko 



charatteribus diftintti & depitti , quales baculos pie- men , zynde den gemeenen dienft op groot Cerams Wefter- 

 rumque fecum ducunt pueri, qui ex diaboli tcmplo deel, wytlopig in myn Amboinfe Hiftorie befebreven. 

 Marel veniunt, vulgaris autem ifta religionis fpecies 

 in magna2 Cerama parte auftrali, ample defcripta ob- 

 currit in Amboinas hiftoria a me exarata. 



Baculi hi fuperna fua parte prope manubrium binis 



Deeze ftokken bebben gemeenlyk aan f t bovenft 



plcrumque foraminulis perforati funt, per quag filum twee gaatjes, digt by de knop , voaar door een touvotje 

 traniit miro modo contentum,exquo nummi quidam gaat , wonderlyk door malkanderen gevlogten, en waar 

 aenei dependent, quodque tarn craflis nodis diftin- ..... . .. .... .-. 



dikke 



ttum eft, ut inpoffibile videatur per foraminula ifta pen, dat ze onmogelyk J'cbynen door die zaat jes gepaffeert 

 otuiffe tranfire , quod tamen fallaces flaminespopu- te zyn, gelyk 00k de bedriegelyke Priefters 't volk <wys- 



inponunt fattum fuiffe , per ipforum diabolum 

 feu Marel, qui vero adcurate adtendit, comperiet, 

 filum iftud prius fimplex trajettum fuiife, quod dein 

 miro ifto modo contextum & conjunttum eft , qui 



maken 



beeft 



Marel of duivel deeze ftokken 



■j ■ — — *\r " y 



ft enkeld daar door geftoken 



zy 



de on- 



nullo colore pitli funt,frequentius adhibentur ad ra- gefcbilderde zyn meer in gebruik tot Wevers Jpoelen 



doosjes , daar men iets in bergt. 



5- 



beeft 



dios textorios, ciftulasque, inquibusquidadfervamus. 

 Ouinto. Leleba lineata five virgpta longos gerit ar- 

 ticulos feu internodia , ultra binos pollices craffa, 

 externe albicantia, interpofitis ftriis viridibus longi- ten witagi 

 tudinalibus, elegantem adfpecfcum praebentibus , ra- om aan te 

 rosque prurientes iftos pilos habet , in inferioribus bebbende , 



five virgata , geftreepte Leleba 

 m y mede ruim twee duimen dik , van bid- 

 met gras-groene ftrepen in de lengte, fraai 



weinig 

 rfte lea 



bovenfle meer wit , de takken op 



knopp 



ftaan, mede van kafagtige en bardejebubben 

 lis ftompc airen , daar in met 



ezien* en mott 



autem nodis viridis ifte color frequentior eft quam 



in fuperioribus, qui magis albicant; ramulorum fum- zomt 



mum aliquando terminatur in fpicam longam ex no- gade 



doiis verticillis conftantem & compofitam ex palea- gemc 



ceis & duris fquamis, inftar obtufie ariftae erettis, in zaad vind : in Amboina werd ze ze 



quibus nullum notabile reperitur femen, in Amboina geplant werden in Ternaten, en op 



exotica eft raroque obvia , nil! plantata , in Ternata vinden. 



& Celebe frequentior obcurrit. 



, Sexto. Leleba Amabujfana fie dittaapago Amabuffu 6. Leleba Amahufiana . bygenaamt van f t dorp A?na- 



caftello Vjttoriae vicino, in cujus diftrittu hsc arun- buftti, digt by *t Kafteel Victoria gelegen, in wlens di- 



do reperitur pollicem crafla 

 Tom. IK 



multo autem craflior 



eft 



ftrift men dit riet vind , U weten ten duim dik , maar 



A 2 Ut 





