* 



) 



HERB 



RII AMBOINENS 



Liber VL Caput I. 



adeoq 



bet riet zelfs is veel dikker als eenige Leleba , en zo hard 

 als Bulu Swangi, met korte leden, en niet zeer regt; de 

 bladeren zyn als die van Leleba , of nxsel zo breed, bebal- 

 ven de agierjie , die kleinder zyn dan aan Buly Seru , 

 dun en glad , zonder de bairtjes , die men aan d'andere 

 Leleba ziet , de pypen zyn ook glad, maar defcbede, daar 



m . ___ ^ ± de takken uitkomen , is zeer ruig en bairig, d'Ambcine- 



rugofa admodum eft ac pilofa : fen noemen bet Utte Onitu , zy biet op Manipa Hou- 



dura ac Bulu Swangi , brevibus nodis diftinfta , nee 

 admodum recta : Ejus folia funt inftar Lelebas vel 

 paulo latiora,exceptis inferioribus , qua? minora funt 

 illis Buly Seru, funtque tenuia & glabra, talibusque 

 pilis deitituta, qui in aliisLelebis obfervantur, ejus 

 canales glabri quoquc funt, vagina vero, ex qua ra- 

 muli progerminan " ' " 



Amboinenlibus di 



Utte 



Manip 



boubo , alwaar ze ook gevonden ivert , bet word gefple 



^iiboubo, ubi & etiam obcurrit, atque fin- ten, en tot latten gemaakt , wegens zyne vajhgheid, om 



ditur ad aflerculos ob ejus foliditatem , qui fupra over de visfuiken te binden, de breedfie bladeren zocken 

 naflas ligantur: latiflima ejus folia eliguntSinenfesad de Cbine/'en , om de gekookte rys daar in te ivinden op 



O r y zam 



bus Pelo Pelo. 



Mala 



juxta Ternatenfe Loleba & Louleba : Amboinice in 

 Hitola Utte Aul & Aide An Leytimora Utte A — : ~ 



Hol 



Tabat , Macaffarice 



$ 



CariJJc 



bare feejtdagen , Pelo Pelo, 



Naam. In 't Latyn Arui 

 Leleba, na 't Ternataans L 

 op Hitoe Utte Aul en Aule, 

 Hoeamobel Tabat, JVJacaJja 

 Boeloe Caller, of 



op Maleits 



ter omnes Bambu fpecies plurimasgerat fpinulas 

 iftas pungentes. Prima ai " " 



B 



op Leytimora Utte Aux, op 



e onder alle 



Malaice 



Leleb 



poeti 



Utte Aul 



beeft 



Bamboefen '£ meejie van de flekeli t 



Secunda , Amboinees 



* 



Terti 



A 



De tvceede, Leleba itam, 

 De derde , Leleba prava , 



pr 



Malaice Leleba Diakat , Amboinice Utte Maleits 



Aul Boppo , reliqua tnum rararum ipecierum nomi- 

 na fupra indicata funt. 



* Locus. In Occidentalibus aquofe Indise infulis Le- 

 leba Nun nota eft, in multis vero penitus non obcur- 

 rit , contra frequens eft in Amboina & Moluccis, 

 ubi magnas exhibet filvas tam in planis montibus, 

 quam -in locis declivibus circa litora, prasfertim fil- 

 veftris ejus feu latifolia fpecies: in Baleya ignota eft, 



De an 



boven. 





eltzame zoorten bebben bare namen als 



ijfende 



Wefierfe Eilanden van Water 

 bekent , en op vele plaat/en gc 

 trvloedie: in Amboina , en de i 



f 



pidta in Huamohela obcurrit circa Luholam , vera & is ze onbekent , de gefcbuder 



vlakke gebergte, als in de laagte, omtrent de ftran* 

 inzonaerbetd dewilde of breedbladige zoorte,op 



Macaflai 



kufi 



6 



op Macafft 



op Huamob 



Ufus. Leleba multum prsebet ufum rei domeftica; * Gebruik. 



& agrarian, arundines enim has in angufta fcinduntur 

 lora , ipfarumque pars viridis externa primum abra- 



, hifce autem loris non tantum Amboinenfium 



beeft 



■bonding en bouwerk, wan f bare rieten worden infmalle 

 riemen gefneden, '£ buitenfie groene eerji afgefchrapt zyn~ 



naait 



fcalse , Atap 



confuuntur, ex quibus tefta boinfe fcbalien , ktzp genaamt , waar 



P^ 



'ft 



If fie fcbalien bind men ook vafl 



turn- fuit 5 fed eaedem quoque fcal« aflerculis adli- -dez _ 



gantur tedlorum per ifla fila, ac porro omnia opera, dak met deze draden, en voorts allerbande goet daar bint- 



Hun 



fimiliaq 



ootrk van no den is , als viskorven , ferien enz. Dog 

 beeft 



aqua marina durabiliora , aliquando quoque in hac belder zyn> zomtyts , als gezegt, vind men in dit riet een 



pida aqua (lag 

 tabilis & grata, prjefertim in ficcis montibus , m quibus 

 homines vehementer faepe vexat, fervi vero, qui 

 arundinem hanc magna copia domum deportant , 

 iianc deteftantur aquam ob iuperfluum onus. 



Leleba alba, quum adeo fit rara, circa domus & - De 



water. y t voelk 



de flaven , die dit riet met boffcben 



'ft 



ift 



MacalFara, 

 longi albique canales fepiusrequirantur,pr^cipue ad 



. baculos ex ipfis formandos, qui eleganti obducuntur 

 piftura , & manibus inter ambulandum tenentur , 

 figure autem ipfis inuruntur ignito Tampcering , 

 feu Calappi putamine , ex artificis arbitrio. 



Leleba plantantur^ fi tota internodia cum fuis no- 

 dis ac naturali aqua repleta oblique in terra depo- 

 nantur, ita ut unus promineat nodus, fponte etiam in 

 hortis crefcunt per ftipites terra? conmiflbs : Silve- 



. ftris nulli infervit ufui % nifi quod aliquando craflifli- 



gaam 

 egens bare fcbaarsbeid 



—j 



random de buizen en ervm geplant, inzonderheid op Ma 

 lifer, om dot men deszelfs lange witte pypen dikwils vat 

 oden beeft, inzonderheid om fraaije gefcbilderde fiok 



daar op 



draagt , de fig 



f Calappus-dop , na 't believen van de konflenaar. 

 Leleben werden geplant , als men de leden , daa\ 

 leele knoejlen nog aan zyn , met 't ingeboren of inge 

 water gevult , J'cbuins in de aarde begraaft , zo da 

 J knoefi uitfleke , dog zy waff en van zelfs dikwils it 



boonfiokken daar van maakt : De wil 



mi ejus canales in filvis adhiberi poffent loco tefta- de werd tot niets gebruikt , of men moefi 



fie pypen in 't bofcb nemen in plaats van potten , om ee- 

 nige moeskruiden , als mede kleine visjes , en garnalen 

 daar in te koken , 9 t welk zeer gemakkelyk met dit riet 



rum , ad olera & pifciculos , uti & fquillas in ipfis 

 coquendas, quod facile per hanc inftituitur arundi- 

 nem, -magnum que in filvis praebet commodum, cum 

 fubfqquenti etiam fpecie id effici poteft : Omnium 

 Lelebarum medulla &furculus inedulis eft, Leleba in 



Pulorona crefcens optimam & copiofam praebet potui p 



aquam, immo in fummis montibus, qua? caeteroquin -waffende , is ook zeer veel goet drinkwater \ fa zelj* ^ 

 in i(ta infula quam rariffima eft ; in reliquis autem -de boge bergen, % welkanders op dat Eiland zeer fc boar 



toegaat 



geryf in 't bofcb geeft 



kan bet ook met de volgende zoort doen : Het Robong vai 



op 



Bandar 



& 



f< 



Ant 



Europ 



de Leleba onbekendt % 



)p de reflerende 



«r - 



Eilanden is 







quam vulgatiffimum eft arundines crefcere inter va- 

 rias Filicum fpecies , contra Leleba & Boeloe Serce quam 

 facillime -flammas concipiunt , ita ut in filvis & altis 

 montibus faepe una alteram adcendat , fi ficcis tem- 

 poribus .& ardente Sirio.per fortiores nimbos fibi 

 invicem adfricentur, quod haud frequenter in Ter- 

 nata obfervatur. ' ' 



Antipatbie^ die tujfcben -t Vaderlands 



d w, bevind men aan 't Indiaans riet t 



is niet gemeender dan rietftruiken ' 



Varen 



den 



ixorpen , zo dat ze mal 

 zelfs in de brand Jieken 

 zonnefebyn door harde n 

 werdtn . 't welk men n 



# 





E X 



-t« 



AAN 

















