1 



VLBoek. ll.Hoofdft. 





AMBOINSCH KEUYCBOEK. 



T 



O 



A N W 



N 



Tabula Prima, 



Qua arundinem arioream tenuem, feu Le,Wbam> exhibet. 



Van de Eer fie Plaat, 



Vertoonende het dunne boomagtige riet ofte de Lelela. 



o 



T 



O* 



N M 



K 



N 



E. 



■ 



* _ 



Varise arundinis arboreee Indicae fpecies , apud Plukn. in Verfcheide zoorten van de Indifche Boomrieten komen hy 



Aimag. p. 53. conmemorantur , videturque hccc efle A- Plukn Almag.p. 53. voor, en deze fchynt te zyn de Indifche 



rundo arbor Indica procera , fru&u Sefami in verticillis hooge Rietboom, met een vrugt van de Sefamum aan 



denfis ftipato. Pluk n. MantiJ]. p. 28. &c. de fteelen in knobbels dik by een groeiende , in Plukn* 



Mantijf. p. 28. &c. 



CAPUT SECUNDUM. 



H. 



H O O 



D 



T 



K. 



» 



Arundarbor Cratium. Bulu feru* 



H 



JE cum fubfequentibus fpeciebus fenfim magis 

 crafcefcunt, & in akiorem excrefcunt arundi- 

 nem, quas craffiorem quoque exhibet fubftan- 



Het Boomr'tet Cratium genaamt. 



■ 



Eeze en de volgende zoorten beginnen nu allengskens 

 dikker en boger van riet te werden , en J t riet zelfs 

 dikker vanfubfiantie. De Bulu feru is digter van 



tiam : Bulu feru autem denfiorem format fruticem firuik dan de Leleba; bet riet zelfs is op 1 boogfi 



Leleba; ejusque arundo ad fummum brachii craffitiem arm dik, maar in 't gemeen minder, te weten,aan jonge 

 adtingit, plerumque enim tenuior eft, in junioribus jlruiken, daar aan men nog niet veel gekapt heeft, is bet 



nempe fruticibus, qui haud multum detruncati fue- 



uitgekapt 



re , brachii vel cruris craffitiem adtingit , in faepius gelde Jlruiken <werd bet niet boven een duim dik, defub 



vero excifis atque vexatis fruticibus non ultra polli- 

 cem craflefcit , arundinis fubftantia vix culmi craffi- 



tiem habet, ejusque internodia funt breviora illis Le- 



lebae , viridia quoque & prope nodos dividuntur in Jiige zyde4akken 



Jiantie des riets beeftfcbaars de dikte van eenfcbaft, „ 

 leden zyn korter dan aan de Leleba, 00k gras-groen, en 

 _j~j_ k— u„ ... *— n„ i_ -de gebladerde en knoe- 



knoej 



pluriraos laterales foliofos & nodofos ramulos. 



Folia multo anguftiora, magisque viridia funt illis 

 Lelebas , coloremque Caricis habent , a feptem ad tre- 

 decim pollices longa, ac fuperiora femper longiora 



L 



fi 



funt inferioribus , binos digitos lata, interne lanugi- fie , twee vingeren breed, aan de onderjl 



feven tot dertiei 

 Jle altyd langer dan de agter 



nofa , plurimi autem hujus fruticis canales non ultra 

 pollicem craffi funt , qui , licet firmi, per longitudinem 



fie deel van den firuik zyn de pypen niet boven 



ftyf, de pypen 



tamen facile findi poflunt , immo per ipfos nodos, fplyten, door knoejten en al, en daarom zyn ze bequaam 

 unde & apti funt ad quasvis crates ex ipns nettendas* om allerbande borden van te vlegten. 



Sub initium pluviofi anni temporis flores adparent, 



In y t begin van den regen Mouffi 



uo tempore & incol<e dicunt tufles vehementergras* als wanneer de Inlanders z'ggen , dot de boefien /l 



ari , perfefti vero fruttus menfe Januario obfervan- regneren 



tur , qui funt rugofi quail nodi fibi arfte incumben- 

 tes , & ad petiolum ieffiles , qui transverfaliter ex 

 fuperioribus excrefcunt furculis, ita ut horum vertex 

 fupra fru&us emineat, cum quibusdam foliis. 



Fruftus medulla repleti funt alba & iicca: Robong 

 feu furculus , quamdiu ulnae longitudinem non fupe^ 

 rat, quodammodo edulis eft, non autem adeo deli* 

 catus eft in Amboina quam in Baleya, quum Amboi- 

 nenfis quodammodo amaricet , re&iffime autem in-* 

 ftar hafts excrefcit ad ipfius fruticis altitudinem , an- 

 tequam in folia fefe explicet , eftque externe viridis 



olkomen vrugt en ziet men in Janua 



knopen op malkanderen ge 



drongen, digt aan de fielen 



bovenfie ryskens uitfebiet ende , zo dat Y einde ofjpitfi 



zelver noguitfieekt boven de vrugten ,met eenigebladi 



De vrugten bebben een wit droog merg , bet Robon 

 of maandelyk uitfpruitfel , zo lange f t de lengt 

 niet over tr eft , is eenigzins eetbaar, dog in Amboina zo 

 goed niet als op Bali , vermits bet Amboinfe <wat bitter is , 

 en "tfebiet op met een regte piek zo boog als de firuik zelfs 

 is , eer bet zig in bladeren opent , van buiten groen , met 

 bruin gemengt , bier en daar vint men in de onderfie py+ 



intermixto fufco colore, in quibusdam vetuftorum pen 

 canalium feu fiftularum locis lympha quoque ftagnat, 



Nomen. Latine Arundarbor Cratium, juxta Mala- < Naam. Zn'fLatywArufldarbor Cratium, naar'tMa* 



jenfe Bulu feru , uti paulo poll latius indicabitur ; leits Bulu feru , als kort bier na zal gezegt werden , op 



Amboinice Wannat : in Huamohela Utte Wannat , Amboins Wannat, op HuamobelUtte wannat, Macaffar 



Macaflarice Tallam, Baleyice Tamalla, Terfiatice Tallam, Baleis Tamalla , Ternataans Louw, Banda 



Louw, Bandice Suelen. 



Suelen, 



Locus. In Amboina copiofior eft, inque ejus plaga 5 Plaats. In Amboina vint men bet meer op 9 t Landeken 



Leytimora difta , frequentior quam in aliis locis , at- Leytimor, dan op andere plaatfen, en voorts is 9 t bekent 



que porro nota eft per omnes ipli adjacentes infulas door alle omleggende Eilanden , tot Java en Bali toe , 



usque ad Javam & Baleyam, Jicet quasdam exhibeat boewel met eenige veranderingen , na de verfebeidentbeid 



varietates juxta infularum varietatem ; Leytimoren- der Eilanden; want bet Ley timorfe word een kleinen arm 



fis enim ad minoris brachii craffitiem excrefcit, atque dik , en op zommige van de Zuidoofier Eilanden bebbe ik 



in quibusdam infulis ad Eurum litis ingentes frutices groote Jlruiken engebele boffebagien daar van gezien, daar 



& vaftas ejus obfervavi filvas, quorum fiftulae omnes aan alle de pypen niet boven een vinger of duim dik wa* 



non ultra digitum vel pollicem craffe erant, atque 

 multo magis albae quam in ullis aliis locis* 



Ufus. Maximum haec arundo prabet ufum ad 

 crates & fepes, quibuspifciumclauftra (Serien di&a) 

 obcluduntur , quumque ftepius Serien mentio in no- 

 ftro opere obcurrat, hinc fciendum eft, Seru, feu, 

 utinosBelgice dicimus, 5m, certos efle quafi pifcium 

 hortos feu excipula, quae in litore formantur ad pi- 

 fces in iis capiendos , fere eodem modo , quo apud 

 iios Salmones capiuntur , fed non ita pretiofo & mi- 

 nori adparatu, feri enim primo conftat ex longo fe- 



ren , en veel witter van coleur dan elders. 

 Gebruik. Het meefte gebruik van dit riet befiaat 



ningen of 



groote 



(Serien genaamt) bezet, en om dat wy dtkwils 



van de Serien gewag maken 



jt 



)f gelyk wy in V Duitfcb zeggen Seri , zyn zeker§ 

 vistuinen of visvangften , die men op de firanden zet om 

 vis daar in te vangen , fchier op die manier als by ons 

 de Salm-vangfi , boewel veel onkofielyker en gerin- 



van toefi 



pium ordine ex mattis feu cratibus compofitarum , rye als een beining 



quae 



A 



Seri keeft voor eer ft een 



matten of borden, van deez$ 



gefplt. 



v 





