

i 





a 



E RB A 



II 



M B 



N E 



I 



Liber VI. Caput IV, 



arena fricentur , albiffimi funt , & politiffimi , atque 

 a mulierculis ibidem multum adhibentur ad textorios 



zeer wit en glad , die de vrouwen aldaar veel gebruiken , 

 tot fpoelen in *t weven : de fubjlantie des riets is twee 



radios. Arundinis fubftantia bina cultrorum dorfa eft mesruggen dik , maar zo ban niet als de regte Bulutuy , 

 crafla i fed non tarn dura quam vera? Bulutuy, qua dewelke ook zo dik van pypen niet werd. 



non adeo craflas quoque gerit fiftulas. 



arundine 



Als men een buisje offtokje van ditfcberpe riet maakt 



inetur , cui imponitur pfittacus Loeri di&us , qui en zet \r een Loeri op, diebytaj>tig is, zojlyptby zyne 

 mordacifiimus eft , roftrum fuum atque ungues adeo / "*' _' /' _\ " . - - '• 



hebetat , ut in pofterum haud multum lsdere poflit. doen , men maakt *er de pypen ook van , daar men de tabak 



fnebben en nagels zo Jiomp, dat by geen grote fcbade kan 



Fiftulae 



uti & pifcatoriae virgae, atque certi bacilli , quibus 

 albi annuli ab interiore poliuntur parte, qui ex co- 

 chleis marinis formantur , item jaculi quoddam ge- 

 nus, vulgo Caloway di&um , in Moluccas infulis quam Eilanden zeer gebruikelyk, twee en een balf en drie ellen 

 ufitatiflimum, binas cum dimidio & tres ulnas Ion- lang , en een vinger dik, voor met een fcberpe /pits , 

 gum , ac digitum craflum , quod in acutum determi- van y t zelfde riet , of van ander bart bout daar ingefio' 



door rookt, angel-roeden , en zommige Jlokjes , waar me- 

 de men de wine ringen van binnen glad vylt , van zom- 

 mige zeeboorntjes gemaakt , als mede nog een ander flag 

 werppylen , in y t geineen Caloway genaamt , in de Moluxe 



natur apicem , qui ex eadem arundine , vel alio quo- ken , deze werpenze uit een ander riet , als uit een buffe , 

 vis duro ligno ipfi inplantatur, hoc jaculum ex alia met alleen regt op de vyanden, maar ook in de lugt, op 

 quadam arundine , tanquam ex balifta emittunt non dat ze van boven neervallende , dezelve al evenwel zouden 



i 



pendi 



fed 



taken , of die mijfcbien agter de ruigte, of eenige klippen 

 qui poft verborgenfionden. Defnootbeid dezer pylen vermeerderen 



Z7 y als zy defpitfe met eenige fenynige fappen beflryken * 



uit de [teert van 



Horum 



telorum malignitatem augent, quum horum apices of daar aan binden bet gebaakte beentje w 



deleterio quodam fucco infeftant, vel ipfis adligant de vifcb genaamt Peilfieert , daar Y zwarte ffym aange- 



ofliculum hamatum ♦ quod colligunt ex cauda pifcis 

 paftinacae marinas di&i , qui mucus niger ficcus ad- 

 hasret, ac dolorificum cauflat vulnus ob innumeros 

 recurvos uncos. 



droogt 



vele weder taken. 



en een pynlyke quetfuur maakt > wegens do 













Superiora& maxima folia hujus arundinis, palmam De vootfle en grootfie bladeren een band breet zynde, 



lata, polita, & a fcabritie depurata in conviviis ad- gefchuurt, en van de ruigte gezuivert , gebruikt men cm 



> 



hibentur, ad Oryzam ipfis incoquendam. 

 Ad Bulu tuy quidam referunt Tapile , 

 roodo fit villofa , nos autem fupra capite J 

 ad quartam Lelebce fpeciem retulimus. \ 



■ 



N. B. Hifce binis capitibus , uti & fubfequenti nulla; fubjunfla N. B. By deeze twee Hoofdftukken , als mede by het vol- 



ryft daar i n te koken 9 op eenige maaltyden. 



Onder de BaTu tuy rekmeti zommige de Tapile y boe- 

 wel niels ruigs daar aan is , maar <wy bebbenze boven 

 Capittel i. tot de vierde zoorte van Leleba gebragt. 



fuere in Rumphiano opere Figuras, forte ob nimiam in- 

 ter fefe convenientiam , quse itaque ex defcriptione cum 

 xeliquis Figuris comparata fuppleri poterunu 



gende, zyn in het Werk van RumpHius geen Figurenge- 

 voegt , mogelyk om de al te groote gelykheid en overeen- 

 komft t welke derhalven uit de beichryving met de ove- 

 rige Figuren vergeleken, aangevult kunnen werden. 



r 





<% 



c 



PUT QUARTUM. 



IV 



H O O 



D 



U 



I 





Arundc 



'arbor vafarta. JSulu Java. 



Les fubfequentes fpecies incolas fub uno pecu- 

 liari comprehendunt genere, quas conftituunt 



Het Vaten-Rieu 





tern y generali nomine Amboinenfi 

 diftam , qu^e in tres fubdividitur fn 



tiljorefcen 

 feiKn 



E volzende drie zoorten werden van de Inlanders 



geflagt op zig 



uitma 



riet , 



iaanfcb boomagtig 



KaburUy feu Babuli, ai 

 Terin Mayfele, Bulu ft 



ift 



uti prima een generale naam 

 , fecunda derdeelt in drie zo< 

 era ditta : bor vafaria. 2. ! 



undo arborelcen 

 Amboins Terin of 



Terin 't gemeene , Arundar- 



)/ Babuli arundarbor 



Arundarbor - — —, ^ 



riores in fubfequenti defcribemus capite. 



Arundarbor vafaria , feu Bulu Java elegantiflima & 

 politiffima eft arundo , in vulgaris arboris altitudi- 

 nem excrefcens, ad quinquaginta nempe pedum alti- 

 tudinem , in Amboina autem non ultra triginta fex 

 pedum altitudinem crefcit^ quum hie fit exotica, & 

 aliunde deduda : Ejus internodia funt binos & tres 

 polli 



afpera. 3. Terin mayfele, Bulu fammet 

 gantang arundarbor maxima , waar van <ury de 

 laatfte in 't volgende Hoofdjluk befebryven zullen. 



Arundarbor vafaria of Bulu Java , is H fraaifte 

 aanzien,en [t gladfie van riet 3 gewint de boogte va? 

 middelbare boom> namentlyk van vyftig voeten boog 9 

 in Ambon komt bet niet boven fes en dertig voeten , 

 wyle 't albier vreemt > en van elders ingebragt is. 

 leden zyn twee en drie voeten lang > ruim een been 

 gras-groen> en glad. 



dog 

 de- 

 Be 





Ligni ipfius fubftantia yix minorem digitum craffa Defubflantie des bouts is febaars een pink 



cft^ j . A . m „. o _ 



tur furculi , quorum maximus orgynum longus atque 

 in articulos divifus eft, omnes vero ad ortum rugofa 

 obdu&i funt vagina , atque rarioribus pilis hirti , qui 

 cum ramis fenum decidunt , atque arundinem gla- 

 bram conftituunt. 



flaan rontom 



langfi 



vadem lang , en in knietjes verdeelt : alle by den oorfpronk 

 bekleedt met een ruigejebede, die weinig van die fie eke- 

 lige baartjes bebben , en als de takken met 'er tyd afvaU 



len y bet riet glad lat en. ,^j 



Folia in ramulorum fummo 



fimul 

 funt 



funt 



op 



De bidder en flaan aan *t voor fie der takken gedrong 



fesq 



quatuordecim pollicum 

 e furculis fentendecim 



de kleinfie , ft 



ongelyke grootte ; want de agter ft 



fie dertien en veertien , aan de jonge fp 





determinantur 



fubtil 



Suntque porro acute & 





trorfum fricentur, in junioribus fruticibus fubtus pa- 

 rum lanuginofa, in vetuftioribus glabra. 



Flores fruclusque hue usque mihi ignoti funt, 

 quum hiceousque excrefcere non permittatur, quos 



tamen fine dubio aliis in regionibus producet. 



Radix 



ventien duimen lang , anderbalve en twee duimen breed , 

 met korte fpitfen: voorts zynze digt offyn geribt, dun, 

 en aan de kanten feberp , als men ze agterwaarts Jlrykt , 

 aan de jonge firuiken van onder een ixeinig vaolagtig y 



oude effi. 





Het bloeifel en zaat is nog onbekent , om dat men 't zel- 



laat werden , die 't nostms in andere landen 



twyffel beeft 



•J 



n 







v* 







\ 







\ 



