4 



I 











VI. Both IV. Hoofdfl. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 



\ 



Radix in plarimos dividitUrnodos,pueri brachium 

 craffa , non perpendiculariter decurrens $ fed more 

 omnium harum arundinum transverfaliter prorepens* 

 hinc indeelevata, ubinovos emittitfurculos* atque 



i De wortel is in vete leden verdeelt y ten kinder - Aritt 

 dik, niet regt nedergaande j maar na de manier van all f 



de, 



verbeift 



Jet 



mox alias laterales radices, qu« inferius innumeris y£ra&r w^r austere wortelen ter zyden uitfeb 



ac fortiffimis fibrillis figuntur , per quas arundinis 

 hujus ftipes quam forciffime terrse ipfi inhaeret , incom- 



jierke vafelingen bebang 



vaar 



ft ok zeer vaft in de grondft 



met de wortelen aan malkandtr vind hangen. ^ 





ptamque ibi format molem, quae ad magnam diftan- klompmaakt, <waar door men een grot eplaats van dit riet 



tiam extenditur, intricatamque hujus arundinis con* ~~~* A ~~* ,L ~~ J "~ J ' " 



- geriem conftituit. 



Ejus Robong feu furculus ex terra excrefcens ad 

 majorem diftantiam ex matrice propullulat quam in 

 prioribus * eftque primo acuminatus conus, acutis 



- 



lyn Robong ofjong riet komt wat verier van de moet. 

 ftoks u:t dan aan de voorgaande , ter ft een jpitfe kegel 

 Jcber.pt jcbubben 



iquamis obdu6his,continuo circa novi-&plenilunium en voile Maan voor den dag komende> in andere landtn 



progerminans, in aliis regionibus ad viginti quinque tot vyf en twintig en dertig voeten, bier in Amboina tot 



& triginta pedum altitudinem, hie autem in Amboi- agttien en twintig opjebietende , eer bet zig in bladeren 



na ad o&odecim & viginti pedum altitudinem erigi- en zydetdkken veraeelt; dog aan dit boom kan men de U- 



tur, antequam in folia & laterales i^fc explicet ra- den al bemerken, dewelke beneden een voet en boven an- 



mulos, in hoc autem cornu genicula jam adparent, derbalf lung isj»j rondom bekleed met eenfebede 





quae inrerius peaem C£ luperius lesquipeaem longa 

 funt, undique vagina obdu&a inftar caligas, & exte- 

 rius rugofa funt inftar lamii pifcis pellis , inferius gla- 

 bra uti membrana, quum cornu iftud in folia fupe- 

 rius {c^c explicet , vagina has fenfim decidunt, vel 

 fele convolvunt in folidam maffam. 



Peculiarem habent omnes hx arborefcentes arun- 



kous y van buiten ruig, ah eenbayevel,van binnen giddy 

 ah een perkament , wanneer bet boom boven zig in bla- 

 deren openty zovallen deezejebeden na malkanderen oi j 



den ftyf 



ifcbap 



* * 



dines qualitatem , ac prasfertim fubfequens Bulu dit boomagtig riet , inzonderbeid y t volgende Bulu fwan- 



n • I • • C\ • • \ r* 1 i ? . _* • /I f 1 • I T n t T 



fwangi, quodjunioresnempe ltipites multo lint eras- g 1 



iiores, quam vctufti, ac nihilominus tamen hi non 



marcefcant vel rugofi lint, fed glabri & politi manent werden, maar even zo glad blyven ah dejonge; dierge- 



Jtangen veel dikker zyn van ft 



inkrimpen 9 of 





inftar juniorum , quale exemplum Anatomici in mU- 



liebri utero nobis fubpetunt. 



j 



Vrouw 



q. 



yfmoeder 

 onderfte 



tabili, quae hifce in terris fenfim evanefcit, in aliis 

 vero regionibus exiiccatur in fubftantiam albam & 

 calceam, quae Tabaxir vocatur. 



ft omen. Latine Arundarbor vafaria, Malaice Bulu 



Tabatico 



half vol , en minder gcvult met een klaar <v 



U drinken, s 't vcelk bier te lande met 'cr tyd verdvoynt y 



maar in andere landtn opdroogt , tot een wittt kalkagtige 



/< 



Latyn Arundarbor^afaria, op Maleits 

 op 



Macaffarice Bulu Totoan , Baleyice Tielapong. Tabatico Java, op MacaJJaars Bulu Totoan, op 



Locus. Optima & maxima in Java crefcit, unde & 

 nomen gerit, hie in Amboina, Cerama, & Moluc- 

 cis quoque obcurrit in fufficienti fatis quantitate ^ 

 fed potiifimum plantata, atque fenfim adeo multipli- 

 cata , ut indigena putaretur effe ; toti enim campi feu 

 Lattars hac arundine occupati obcurrunt, qualis prae 

 caeteris confpicitur in Ley timora, in Oerimeffing mon- 

 tibup: Quotidie etiam in hortisfilveftribusplantatur^ 

 & prope aedes ob magnum fiftularum commadum / 

 unde 6c vetitum efthanc casdere arundinem fine con- 

 fen fu domini. 



leits Tielapong. 



De befte en grootfte vind men op Java waffe 



<voaar van ze de naam beeft 



tjl 



bee] 



men ze voor Inlandts zoude bouden 9 want men gebeele 

 landen of grote velden daar van vindt , gelyk onder an- 

 deren op Leytimor$ in 9 t gebtrgie van Oerimeffing. Men 

 plant ze nog dagelyks in de bg/cbtuyne 



uj 



Hujus arundinis fiftulae quotidiano funt in 



/« 



f van zyne pypen , d 

 or loft is , dit riet ergens of te kapp 



Gebruik. 



^ffima 

 tur internodia*, relidtis ab utraque parte *nodis7 ad 



pypen 



?r bah 



of de langjl 



unam autem partem transverfale formatur foramen &*& eind maakt men overdwers een gat , waar door 't 



per quod aqua recipitur , alioquin ftipitem fumunt 

 ex binis tribusve internodiis conftantem , quorum 

 fuperior & medius perforatur nodus: Tales arundi- 

 nes ancilicE & mulieres humeris gerunt ad aquam ex 

 fiumine pctendam fub vesperam , quas aqua replent 

 pro tota fuafamiliain fubfequentemdiem, aqua enim 



loopt ,' of men laat een Jiuk van twee of 



febouders 



ftoot de bovenjie en de middelfte knoeft 



en de vrouwen op 

 en vulkn ze met 



water voor haar gebeele familie , voor den naaftvol^ 

 dag i want 't water zeer wtl in deeze riet en bewaart 



optime in hifce confervatur arundinibus, nee ullum zonder eenigefmaak daar van aan te nemenj ah ze maar 

 ex illis adtrahit faporem, fi modo fuerint Obturatae. geftoptzyn. 



Arundines in arbore fenefcentes albicant vel fla- 

 vefcunt, ex quibus varia ciftarum genera, ampulla?,* * 

 & mattas formantur , quales etiam Saguero & Calap- ft 



De 



dpenduntur 



femp 



ducunt incolxcopiam in navigiis, ac praefertim in 

 illis Corre Corren diftis, utubique ad numen adpel- 

 lentes aquam haurire poifint. 



ciepert 



f of Hg 

 en mati 



Calapp 



j 



in locis , in quibus 



parietes , 



ex hac contiduntu 



tab^lat 



' arundine . fi 



haec prius arena; 



een goede party op bare vaartuigen , inzonderbeid op 

 Corre Corren , om ovtral drink-water tefebeppen, wa 

 zy by ten Rivier aankggtn. 



In oad Indien , Java , Bali , Celebes , en allt plaatfe 

 daar men getn Gabba beeft , werden alle de wanden a. 

 de buizenj zolders, vafte zitbanken, beiningtn , of pa 



fricetur , donee omnis viriditas fit fublata , totaque 

 arundo albefcat feu flavefcat, quag in quatuor vel 

 plures finditur afieres, qui fibiadunantur: toti ftipi- 

 tes apti Cunt ad fcalas ex iis formandas antentiasque 

 minorum navigiorum : Hujus fiftulae ab una parte 

 apeme infervire quoque poflunt ad leve incendium 



Jcbuurt , tot dat al de groenbeid 'er afgaat 

 riet wit of bleek-geel werdt , t welk men i 



a 



fplyt , en aan malkander rygt , de gebeel 



exftinguendum 

 diftanciam p 



Tom. IV. 



poflit 



longa 



Arun 



eenige brand te blujfen, want mm kan 

 mede gooijen. . 



fuiken, en 

 pypen aan y t ten 

 \ zeer ditnftig om 



De 





