* 



I 



\ 



to 



HERBAHII AMBOINENSIS . LiberVl. Caput IV 



dines vero craffiores reliquis ad poft 



besque aedium, clauftra, fepesque adhiberi poffunt, 

 ut & ad tigna, quum durabiles lint , fi modo per plu- 

 viaS non tangantur: Omnes vero tales aedes, earum- 

 que parietes ex arundine conftruclse vehementes 

 edunt fonitus inftar fcloporum& cauterise catapults, 

 quum incendio comburantur, quod fit per aerem ob- 

 clufum, qui igne rarefactus fiftulas & nodos vi aperit 

 & diflilire facit: denique ad cun&a aedificiorum ge- 

 nera Bulu Java valet, & adhiberi poteft, ac proinde 

 Hon facile omnis ejus ufus enarrari poteft. 



In re Medica quoque fuum habent ufum recentes 

 arundines five Bulu Java , five Bulufuoangi , earum- 

 que rugofus cortex feu vagina fi abfeindatur, atque 

 reftans viridis liber tenuifilme & fubtiliter abradatur 

 usque ad durum lignum, atque hsec rafura aquas in- 

 coquatur , propineturque alicui , qui per iftum vel 



in corpore gerit fanguinem , 



quam maximum inde folatium perfentiet , attenuat 



pel 



De rieten nu, die wat dikker zyn als ordinair, veer den 

 tot pojlen en Jiylen aan buizen , paggers , tot fortrejjen , 

 enfparren in de daken genomen, daar ze durabel zyn , 

 als ze maar de regen niet raakt , maar alle zodanige bui- 

 zen en <wanden van gebeel riet gemaakt , geven geweldi- 

 gejlagen als musquettenen pifiolen , voanneer ze in brand 

 raken , om dat de ingejlotene , en door de brand dun ge- 

 maakte lugt de pypen enknoeftenmet eeweldt doet barflen: 

 zo dat tot allerbande bouvevcerk de Bulu Java nodig en 

 bequaam is , en dierbalven niet <voel mogelyk al bear gc- 

 bruik te verbaalen. 



In de medicyne hecft ze ook eenige nuttigbeid , votmt 

 als men de verfebe rieten neemt, y t zy van Bulu Java, 

 of van Bulu fvvangi , de buitenjte ruige boljlcr offebe, 



8 



cafum congrumatum 



'.gfmyt, daar na de groenefebors fyn gefcl 



zelve febraapfel in water 

 \eeft , die van va lien of JI< 

 />f beefis zal daar van t 



>/ 



dryft 



litque e corpore vel per urinam*, vel alias per vias, Jibraapfel van Sappanbout , en een halve' Limoenf 



quidam autem ipfi addunt rafuram ligni fappan difti , 

 ac femi-pomum Limonis Swangi; meo tempore hoc 



experimentum inititutum fuit in homine quodam, groote buil aan die plaats opbief 



geprobeert aan een perfc 



gefioten was , zo dat zig een 



qui per ferocem bovemin latere vulneratus erat, ita 

 ut per confitionem tumor protuberaret. 



Robong feu primus hujus fpeciei furculus , qui cir-* 

 ca novilunium progerminat ad brachii craflitiem , 



Het Robong of eerjle uitfpruitfel van deeze zoorte, 't 

 njcelk omtrent de niewwe maan aitkomt , in de dikte van 



rugofus, pilofus, ipinofusque, & intra menfis fpa- een arm , ruig, bairig 9 doomagtig y en binnen een maant 

 tium ad duodecim pedum altitudinem excrefcit, in- tot de boogte van twaalf voeten opfebiet 5 is onder alle 



1 • f* • - # O f* • fY* Tl T _• ^ m 1 /7 1 • I f 7 /I ■ 111* 



ter omnes arundinum fpecies optimus & ufitatiflimus Bamboes-zoorten 9 t bejle^ en gebruikelykfte tot veelderlei 



e Jtuk van een voet lang 3 daar 



eft ad varia ciborum genera , fuprema nempe ejus pars koft , te 



ad pedis longitudinem, quae mollis eft & tenera, in- bet nog week en mals is 9 Wtmi H^wcrdtin water geiveeki, 



parumque ebullitur 5 ac dein en een weinig opgekookt , daar na in dikke febyven of 



que aqua maceratur m 



in craffos fcinditur taleolos feu annulos , qui muria 

 condiuntur ^ & ad folem exficcantur > ac dein falito 

 ace to condiuntur ad atsjar , quod delicatiffimum eft 



ringen gefneden , gefouten , en dan in de zon gcdroogt , en 



ingepekelde azyn ingeleid, t welk een kojlelyk Atsjar of 



Salgama geeft , diergelyke "t befte uit Ziam te hop komt* 



falgama, quale optimum ex Siama venale adfertur, 't zelve Robong in dunder febyven of ribbekens gejtieden , 



* ^ \ I I _ __ *^. _._ _ j — I _ — — — - — - • — ^L _ ■ — - -_i _ _ ^L / _ t. _._■- f > m 1 





idem Robong feu furculus in tenuiores taleolos con- 

 fciflus , pinguique incoftus juri carnium , optimum 



praebet inftar 



ftipitibus 



en met een vet fop gekookt y geeft eenjmakelyk moes als 

 kool. De febeden nog aan de flam zittende, en afgeno- 

 men , werden zo dun gefebraapt als papier , waar uit 



tse, 



funt 



rentes, fi tollantur * ac tenuiter_radantur inftar char- men de Boncajfen maakt, om den tabak te roken: de on- 



gefebraapte zyn ook bequaam tot dekfels van potien daar 

 van tefnyden. 



~ Op 9 t boogjbe van *t Lontboirfe gebergte in Banda , 



gns vero vagmis opercuia oil 

 In fummis Lonthoirenfibus 



tx obcurrunt arundinum filvae 5 Bulu Jav^ nempe vind men vele Bamboes^boffen^ van de zoort Bulu Java* 



fpeciei, ufui vero ineptse funt, quum femper dulci 

 & pellucida repletae fint lympha, qus ru^ofae quo^ 

 que funt & marcefcunt ficcats 5 in iftis enim monti- 

 bus aer eft quam frigidiffimus & ventofus , unde & 

 arbores ha3 ibi in altum non multum excrefcunt y 

 craflbque mufco obdudtae funt. 

 - Tabaxir , utidi&um fuit , fubftantia eft alba &(icca 

 inftar farinas amyli , vel inftar facchari tenuis albi i 



maar die zyn tot alle gebruik onbequaam, om dat ze altyd 

 vol zoet en klaar water zyn , en krimpen in , als ze droog 

 werden , want 't is op 't zelfjle gebergte zeer kout en 

 windig, wesbalven de boomen aldaar niet boog werden, 

 en met een dikke mofeb bekleed zyn. 



^ Tabaxir is (als gezegt') een witte en droge fubflantie ^ 



" if witte p 



quse in quibusdam veteris Indiae provinciis , uti Bis- ge Provintien van oudlndien, als Bisnagar, Batecala y 

 nagara, Batecala, &Malabara, fed rariffime in hujus -**-»« * •- 



Malabaar ^ 

 Mam- vind , en aldaar 



Mambu 



bu vocacur; licet ex Avicenn® libr. 2. Lap. 109. con- 

 ftet, illam ex combuftis Indict arundinis radicibus 

 prasparari, quum vero, quantum fcio , in hifce O- 

 rientalibus infulis non detegatur in ullis arundinum 

 fiftulis, hinc latius de ilia commentari nequeo, fed 

 iilos , qui ulterius ejus hiftoriam nofcere cupiunt^ 



pypen 

 oemt ^t 



bemerken 



bet uit de gebrande wortelen van het Indiaans riet ge- 

 maaktwerd, dogdewyl 9 t zelve >myns wetens , in alder- 



Bamboefen van deeze Qofierft 



Aromat. bifi 

 ut & ad Arabum commentaria Critica 



febryven , maar 



wyzen 



Caroli 



Hituse 



addu&am fuiile per pueros meos fubftantiam albam 

 ficcamque inftar farinas amyli 9 quse in ilia ora ab illis 



1. cap. 12., Garzias Aromat. hift. libr. 1. Cap. 12. en de Arabife 



Critica daar op gemaakt, in de Werken van Carolus Clu- 

 Jius te zien ; alleenlyk moet ik dat zeggen , dat my op de 

 kujle van Hitu vertoevende > eenmaal gebragt is een 



fubflantie, als koekjesvan amel 9 weel, of 



recordor, in Bulu ft 



erat 



iEthiop 



myn ontboud in de pypen 



gantfeb onh 



V 



a* 



If fie kuft 



> 



quibus oftendebam ignota , ik ze aan toonde , onbekent , en boar wittigbeid veran* 



jpfiusque albedo fenfim in cinereum degenerabat co- 



lorem. 



uauw 



Pag 



Sinenfi 







Java^ de 



qua Pater Martinus multa mirabilia narrat , inter 

 alia , quo modo Sinenfes illam in fubtiles loreas no- 

 rint confeindere , ex quibus varia & politiflima fu- 

 nelle&ilis genera neftunt, atque quomodo ejus Ro- 

 bong ipfis inferviat cibo. 

 In Hort. Malah. torn. i. pa%. 25. arundo Indica fub 



unica forma f.g, 1^. exprefla defcribitur , & Mala T 



barice 



Cho,^ ofgelyk ivy febryven TsJ6, in den Chineefen 

 Atlas , in de Provintien Peking en Cbekiang , pag. 1 i6~J 

 befebreven, is buiten tvoyfel dezelfjie met Tsja tick , 

 of Bulu Java, daar van P. Martinus vele byzonderbeden 

 aanbaalt , onder alle , boe ze de Cbinefen voet en tot fyne 

 riempjes te fnyden , en veel fubtiel buisraad daar van te 

 vlegten, en boczy deszelfs Robong tot de koft gebruiken. 



In Hort. M3lab. torn. 1. pag. 16. voerd bet Indiaans 

 riet befebreven onder een gedaante , en aldaar genoemt in 



*t Ma- 



\ 













\ 







1 





