\ 



1 







vi. Botkryt Hoofdji. 



• 





- * 



$ 



• V 



AMBOINSCH KRUYDBOEE 



barice vocatur Illy , Bracnlanis Vafi , vajgo Mambu 



Malabadrs Ily., in *t Bramanees Vafi. in 'tgemem 



vel Bambv. Indica, ex defcriptione atitem ejus non Indiaans Mambu en Bambu 



certo conftat, an fit. Bulu Java an vero Bulu.fvoangi^ 

 cum ultima faltem optime convenit ob.fpinas, quas 

 arundo iita Malabanca circa genicula & nodos pro- 



ferc. 



fcbryving. niet befpeuren of 



fwan 



men kan uit de be*i 



Java, of Bui 



hat fie komt. het bejl 



• • 



een 



s de doornen , die '« Malabaars 

 knoeflen h ebb en zaL . . .. , 



Bracmani ejus . virtutes medicas indijjarunt , quae „ De Bromines hebben dezelve medicinale kragtenopgege*. 

 hie quoque notae funt, deco&um nernpe ex cortice ven 9 die. albie'r bekendt, zyn, namtntlyk, dat bet Deco- 



hujus arundinis prasparatqm conducit iis , qui con- 

 grumatum in corpora habent fanguinem* five . con- 

 tufionibus, five Iapfu, item ad puerperas depuran- 

 das a fuperfluis lochiis ; in adnotationibus vero D. 

 Arnoldi Sye in iftud caput infuper additur, D. Pau- 



feborfe 



lyfbebben 



quetfuren of vallen: ten tweede, om di 



te zuiveren van't agtexgebievene bloed; in de aantekening 



van 



4 't zelfll 



Iwh Hermannum ex Zey.lana transmiflfle folia &, flqres men 'er bygtvoegd , dat Doctor Paulus Hermann uit 



*+ ' • /»••/• • ■ • • /* * • l_ ^m f tin. * f i * f • /• i « i 



arborefcentis fpinofeque arundinis, quas ipfi diceba- 

 tur Arundo Indica arborea , maxima^ cortice fpinofo , Cin- 

 ghalenfibus JSuaybas ,h. e. arbor febrilis di&a, quum 

 febris exoriatur, fi quis aquampotet, ,in quam hujus 



ft bladeren. en bloeifel van een b 

 doornagtig riet , by Joem gemamt Arundo Indica arbo- 

 rea, maxima, cortice fpinofo.. $ in '* .Cingalees Nuay- 



' ' * ~ ' tfig 



arundinis foli^ delapfa funt , fimile quid Sinenfes refe- als men \ tjuater drinkt , daar in jde bladeren van dit riet 



» 



runt de arundine quadamin ipforum patria crefcente. 



zyn 



efc 



i < 



_ ). Flaccourtii relatu haec itidem arundo magna 

 copia crefcit in Madagafcara, in Provincia Galembulu, 

 quae ab hac arundine denominata eft 5 Bulu enim feu 

 Walu , uti is Gallice fcribit , hsec arundo Madaga- 

 fcarenfibus vocatur, quod nomen convenit cum Ma- 



lig riet , J ycelk in baar land wqfebt.. f V 

 Uit bet verbaal van de Heer . Flaccour.t , groeitdi 

 t.ook in menigte op Madagafcar> in de Provintie Ga 

 ibulu.i dewelke van dit riet baar naam bekomen.beeft 

 mt Bulu of Walu , gelyk ,by in V Branfcb Jcbryft 



leienfi Bulu , uti plufa binariim iflarum linguarum vo- Maleits 



W 



't 



cabula quadrant. 



« j 



i 



< 



. 



In Rampbii adpendice bcec adduntur. 



^ 



InhetAanhan 



b 



j , * 



* ' 



umphius wert dit 'er bygedaan. 







LeAor monitus fit , in Europa libros quosdam 

 inveniri ,% quibus magna vulgo detegitur confufio, 

 quum vulgaris Indica arundo feu Bamboes confun- 

 dacur in illis cum arundine facch^rifera , & Sacbar 

 Mamboe feu Tab a xir cum vero faccharo; putantes il- 

 lud verum fuiife antiquorum faccharum. Talis quo- 

 que confufio obfervatur in arundine Indica farfta, 

 Rottangh difta, in quibus itidem libris domefticae, 

 edules, & gummiferag commifcentur Rottangh arun- 

 dines , quod latius in fubfequenti libro feptimo fao 

 loco demonftrabo & explicabo. 



T)en Lez*r gelieve gewaarfebouwt 

 eenige boeken in Europa onder den gt 

 nvaar in men een groote vermenging 



dat alt bans 

 man loop en , 

 vermits men 



difcbe.riet of Bamboefen vermengt met 

 Zuiker-riet ,, en Sachar Mamboe ofte Tabaxir met 

 regte zuiker f9 of immers ftellende , dat betderouden 

 ker geweeft ry. Diergelyke vermenginge ziet men ook 

 \ Oojlindifi " 



buiffelyke, deeetbare, en gom t 

 men door elkander mengt , gelyl 



op zyn plaats zdl aanwyzen 



> 









o 



T 



O. 



N M 



K. 



N 



E. 



H«c eft ilia arundo, ex Rumphii teftimonio, dux Arundo I)it is dat rietgewas, 'twelk volgenshet getufeenis van Rum- 



Indica, arborea nlaxima , cortice fpinofo, Tabaxir fun- 

 * dens in Atuf. Zeyl p. 96 vocatur , eftque Arundo arbor 

 C. B. P. pag% 18. & H. Cliff, p. 25. Mambu Pifonis Man- 

 tiff. Arom. cap. 10. reliqua vide in Tbef. Zeyl. p. 35. & in 

 Plukth Almag. p. 53. 



V 





phius, het Ooftindifch zeer groote boorndgtig riet mec 

 een doornagtige fchors, en Tabaxir gevende, genaam? 

 wert in het Muf Z?yL pag. 46. en is het Boomriet van 

 C. B P. p. 18. en in de Hortui Clifort. p. 25. Mambu vaa 

 Pifo in zyn MantiJJ. Arom. cap. 10. het overige ziet in mya 

 Tbef. Zeyl. p. 35- en in het Almag. van Plukn. p. 53. 







• 





1 



CAPUT Q.UINTUM. 



Arundarhor afpera. Bulu Potongi 



eft arundarbor afp 



fecunda Tt 



taQ 



I 



/ 



v. 



o o 



D 



T 



K. 



* » 



Het ruige Boom -Riet. 





/ • 



H 



Et vyfdegeflagte van Boomriet^ of de tweederlei 

 zoorte van Terin, is de Arundarbor afpera -1 by* 

 genaamt de ruige t niet om dat ,b(t riet zelfs ruw 



uti fupra de Bulutuy fuit di&um , fed quod in 9 t bandelen is, gelyk boven van de Y$u\\it\iy gezegt is > 



rugofa , vel potius lanuginola farina fit obdud 

 Excrefcit vero ad fexaginta & feptuaginta pedum al- 

 titudinem, pedem & ad fummum cms crafla, ejus 

 articuli breviores funt illis prxcedentis^ inferiorum 

 lignum binos digitos craflum eft, adeoque durum > 

 ut non majori cultro Parring difto, fed fortiori fe- 

 curi casdendum fit , fuperiora autem internodia lon- 



maar qm dat bet met een ruig , of veel meer fmolagtig meel 

 bekleei is; 9 t febiet op tot de boogte vanfeflig en zeventig 

 voeten ,- in de dikte van een been , en op 7 boogfle van een 

 knie , de ledenzyn korter dan aan 9 t yoorgaande, de beneden- 

 fie tweevingeren dik van bout y en zo bard , dat zemetgeen 

 parring , t maar met een goede byle moeten omgekapt auer- 

 den^ de bovenfle leden zyn langer en dunder van bout * 



giora funt, ac tenuius gcrunt lignum, majoremque bebben meer bollizheid, en zyn daar om bequaam tot water- 



habent cavitatem , unde & aptiora funt pro aqualibus, rieten, en zodanige vaten , die de Tiffadoors aan de bo 



talibusque vafis, quae Tifadores arboribus adpendent^ 



&a. ad auae femoer maximas eliinint 



arundihes. 



Arundo haze ex 

 farina obdu&a eft 





& grffea afp 



men bangen, in V gemeen VVani genaamt, waar toe z$ 

 .altyd de grootfie zoort van riet verkiezen. 



Van buiten zyn deeze rielen met een witagtig ofgrys^ 



grof meel beflrooit en bekleet , en in 't aantaflen ivolag- 



hxc autem fi 



fed 



quod in nullis aliis obfervatur arundinum fpeciebus > tig, "t welk men aan geen andere zoorten ziet , en z*g 

 1 /• .* , 1. «- ,, # j . • Ugtlaat affcbeuren\ 't beef 't geen zydetakken tot digt aan 



de top , maar uit de knien rondom groeyen korte en digte 



que ex inrernodiis excrefcunt breves deftfeque radi- ivorteltjes, Jlyfals doornen, die nabeneden gekeert zyn: 



de bladeren zyn /mailer en korter dan aan 't voorgaande , 



want boe heoger zoort van bwmrrit , boe kleinder de Ma- 

 il x derm 



cu\x , fpinulas mentientes , & dependentes : Ejus folia 



anguftiora 6c breviora funt illis pracedentis 



li 



om. IV 



5 



quo 



enim 



\ 



