

11 



HERBARII AMBOINENSIS 



Liber VI. Caput V. 



enim arundines in altiores excrefcant arbores , eo 



de bank elf 



minora funt ipfarum folia , quae plerumque undccim dun , glad , niet 



Aj 



)/ gerimpelt 



pollices longa funt, unum lata, tenuia, glabra, nee 

 multum nervofa aut fmuofa. Ejus radix geniculata 

 eft, ac transverfaliter prorepit , uti in prsecedentibus 



geleed , en divers kruipende , als aan de vorige zoorten , 

 en 't Robong komt op dezelffte manier voort , i «u>d& coor 



fpeeiebus , ejusque Robong feu furculus 



eodem cm dat bet 



>ft 





falgama 





Atsjar feu 

 quum ejus Yubfbantia fit dulcis & crafla : 

 o hsec arundo obcupat campum , denfos- 

 ue emittit ftipites, qui radicibus fuis iibi intricati 

 lint & adherent : montes amat , licet quoque per 

 amputata genicula propagari pofflt , fi foramen in 

 ipfis excavetur, casnoque repleantur. 



Nomen. Latine Arundarbor afpera , Malaice , Ba« 

 levicc, & Javanice Bulu Potong, aliis peculiariter vo- 

 catur Bulu Wani\ quum Wani proprie funt excipula 

 ifta , tarn ex hac quam aliis" arundinibus formata , & 

 quam maxime excavata , quae arboribus adpendun- 

 tur ad fuccum ipfarum conligendum : Amboinice 

 Terin baburu feu Telin babulu , h. e. arundo afpef a , 

 aliis Uttewani, Ternatice Tabaticoake, h. e. arundo 

 aquofa, in Banda vocatur Bulu fwangi. 

 Locus. In Amboina tantum 'nine inde ejus ftolo 



dik van [ubjlantie is : Het bejlaat 

 gt van jlangen en met de wortelen 



malkanderen bangende : bet bemind de bergen , dog laat 



z 



ifgekapte leden ook verpl 



flyk 



r • 



■ 





I 



-* 



Naam. In H Latyn Arundarbor afpera , o/> Maltits 

 Baly , en Javaans Bulu potong , zommige flegts Po- 

 tong , zommige noemen 't in 't byzonder Bulu wani, 

 zvnde Wani eisentlyk de vaten , zo vuel van dit als andci 



beeft 



tyffert ; Am 



Plaats. 



ft 



obcupt 



ihuru o/Telin hahulu, dat is ^ ruig 

 ani , op Ternataans Tabatico akc , d 

 Banda Bulu fwangi. 

 Amboina zelfs beeft men 9 t niet beb 

 m jloel , daar '£ geplant is , op Hu 



tium & in apertis vallibus, per ingentes fluvios toti 

 fepc rapiuntur ftolones, inque aliaim transvehuntur 

 infulam, ubi ejus incolae hos in terram magis adducunt, 

 ut firmentur ipforum radices , 

 pius'vidi. 



,ji 



v5 



rfte gebergte en opene 



fvtldeti bejl 



Hitoea 



op 



Jioelen uitgefpoelt 



phalen, en laten vajlwortelen , gelyk ik op 



beb. 



Ufus. O 



— j ^- 



giorum Cor 



Gebruik. 



recorren di&orum adhibetur , fuprema ipfius genicula, 

 uti di&um eft • Tiffadoribus inprimis inferviunt ad 



iften op 



fiyf 





l*ebruikl 



e leden , als gezcgt , 



dienen de Tiffadoors tot tajwittin * l W?geb, le ft 



excipula , totusque itipes ad sedium poftes & paggers. Jiylen van buizen enpagge 



i Ejus Robong feu tenerior furculus, haud tres pe- 

 des altus, in culina oleris vices agit, ex quo etiam 





Ht 



dat nog geen drie voeten boog is 5 



is 



moes 



iitum C 



propo 



maken , 



Hoofdji 



Sextum arborefcentis arundinis genus % feu tertia 



Terin Ipecies eft, Arundarbor maxima , quas ean 

 cum Calappo adulta adtingit altitudinem, oftoj 

 nempe, immo centum pedum, ejus crafllties hifc 



ens adtcquae £ inraliiyvero veteris Indi 



Afire iocls ipfins viri, ftnmb iftaj 



ejus internodia tantum tres ped _ 



querVix minorem digitum hie craffum 



I 



vero regionibus pollicem > 



.^ 



& interne quam 



xime concavum eit, externe parum rugofum, neu- 



tiquam vero quali tarina effet confperfum , utr- in 

 prascedente. 



"Ejus ftipites reftifiimi ac fimplicijQimi excrefcunt 

 fine lateralibus ramis usque ad verticem fummum, 

 ubtpauciflfiTnos THntum gerunt ramos; folia cum illis 



f)rioris. }X)tifl]mum conveniunt , fed paulo minora 

 iinti- Flores frudtusque binarum harum foecierum 



Het zesde geflagt van boomriet, ofde derde zoorte van 

 Terin , is de Arundarbor maxima y gewinnende de 

 boogte van een volflagen Calappus - boom 3 te nveten , van 

 tagtig en hondert voeten , de dikte bier te lande is van 

 een dye , tiiaar hp andeftplactifen van cud Indien en A- 

 fienvdn een volkonien man eh meer 9 de leden zyn maar 

 drie. Vfiefen^ Icing , 't bout febaars een pink dik > maar in 

 and ere landen een duim dik >y en dierbalven van binnen 

 met een groote bolligbeid, van buiten een weinig ruig* 

 dog geenzins meelagtig > als "t voorgaande. 



* * 



-4 Sr 



J» * - 





•ft 





De flammen febieten regt op , zonder zydetakken tot 

 ebeel in '£ bovenfie , daar ze maar eenige takken bebben y 



e bladeren zyn J t voorgaande me eft gelyk , of ivel zo 



klein^de bloemen en vrugten yan deeze tvcee zoorten zyn 

 nog onbekent > en na H zeggen dcr Inlanders , zelden te 



hue usque mihi ignoti funt y atque ex incolarum re- zien , miffebien gaat het met deeze rieten , als Doctor Paul, 

 latu rariffnne iri confpe&um veniunt : forte hx arun- " ~ - -. ■*»- . .... 



dines fefe'hcibent, uti D. Paulus Hermannus de Zey- 

 lanenfium Nuaybas teftatur, qus fexaginta annorum 

 ietatem adtingere debet, antequam nodofos fuos flo- 

 res exhibeat , quaeque prius plurima fua dimittit fo- ze beide zoorten, en boudenze voor een, onder de naam 

 lia, ac mox perit. Plurimihas binasconfunduritfpe- van Bulu wani of Potong, devoyl bet vorige Potong 



Herman, van bet Ceylonfe N day has getudgt , '£ voelk 

 feflig jaren moet out zyn , wanneer 9 t zyn knoppig bloeifel 

 voortbrengen zal y alvorens zyn meejle bladeren afvoer- 

 pende , en kort daar na uitgaande , vele vermengen dee- 





__.._, _ M . cenfent, 



cantes , dum antecedens Potong fponte in "montibus 



van zelfs in y t gebergte groeyende, in boogte en dikte met 

 de laatfte zoorte bejl overeenkomt , en nveinig van dat 



crefcens, quoad altitudinem & craflltiem cum ultima ruige meet beeft, i voelk nieejl aan de flammen komt als 

 fpecie optime conveniat, paucamque gerat iftam ru- men de flruiken dikvoils afkapt, zo dat zy baar volkome 



gofam farinam, quae potiflimum ftipitibus adhasret, 

 quum frutices fsepius amputentur, ita ut perfedlam 

 adtingere nequeant altitudinem , maxima autem ha- 

 rum differentia confiflit in craflltie ligni , uti id ex 

 ipfarum defcriptione patet. x 



Nttmen, Latine Arundarbor maxima , Malaice Bulu 

 fantoet , Bulu gantang, & Bulu wani befaar , Amboi- 

 nice Terin mayfele , Ternatice Tabatiko fammat , Sv- 

 nice Cuytick & Moatick, h. e. Arundo maxima: Sam- 

 mat vero & Samane, Malayenfibus & Amboinenfibus 

 vocantur omnes magna? arundines , quae alls mino- 

 tum navigiorum feu Correcorren adligantur, ut me- 

 lius in aqua fiudtuent,ne fubverterentur, quem in finem 

 felim hsec fpecies adhibebatur , poftea vero comper- 

 •tum fuit fubfequentem Bulu fwangi melius condu- 

 ces, ac durabilioremefle, eoquemagis, quum prior 



arundo in Amboina raro fit obvia. 



wasdom niet kunnen hrygen , 9 t meefie verfebil bejlaat 

 in de dikte des bouts van't net, gelyk uit de befebryving 

 blykt. 







* Naam, In J t Latyn Arundarbor maxima , op Ma- 

 hits Bulu fammet, Bulu gantang, en Bulu wani be- 

 faar, op Amboins Tefm mayfele, op Ternat en Taba- 



tiko fammat , op Chinees Cuytick en Moatick , dat is 



9 j. i . n . • T * n r» i '^.Tiir 



t grootfie riet. Sammat en Samane voerden in 't Ma- 



leits en Amboins alle groote rieten genaamt , devoelke men 

 aan de vlerken van de Correcorren bint, op dat 





e ligter 



op 3 t water zouden dryven, en niet omJlaan,vcaar toe men 

 eertyts deez$ zoorte gebruikte, dog naderband bevonden^ 

 dat de volgende Bulu fwangi daar toe beter en durabel- 

 der is ; te meer , alzo men dit riet in Amboina voeinig 





- ' 



L 



fry gen kan. 



*/w 





- 



PI aats. 













• 





