





/ 















Vl. Both. V. Boo 



AMBOtNSCa KRUYDBO&& 





V 



Locus. In Amboinae infulis hasc antndoraro obcur- 

 rit,nec nifiin fummis& remotis montibus, quos raro 

 frcquentant homines , uti in iftis parvas & magna; 

 Ceramse poft Locki &Laalat, raro in Manipa, Ke- 

 langa & Leytimora reperitur circa Hoetoemoery , 

 qui locus nomeri fuum obtinuit a variis arundinum 

 ipeciebus, ibidem crefcentibus , in remotis Baleyae 

 & Javse montibus itidem haud copiofa eft, & tantum- 

 modo tanto numero, qui fiifficic ad excipula aliaquc 

 vafa formanda , ubi & pro Potong fpecic etiam lia- 

 becur : contra frequentior & copiofior eft in veteri 

 India, Malabara, Zeylana, Bisnagara, &Batecala, 

 ac porro per reliquas totius Afis regiones fefe diffun- 

 ditj atque ibidem magnam cum Bulu fwangi habct 

 limilitudinem , quum circa nodos fpinulofa videatur, 

 qua in re forte ab Amboinenfi differt. 



UJus. In hifce Orientalibus infulis non peculiarem 

 exhibet ufum, quum valde rara fit: Ex hujus auteffi 

 arundinis ftipitibusf , uti di&um fuit , alae minorum. 

 riavigiorum Correcorren didlorum conficiuntur , 

 quumque internodia nondum cruris craflitiera obti- 

 neant j aqualia & Wanis formantur , in quibus cun&i 

 arborum liquorcs excipiuntur , quum vero fiftulae 

 cjusadeo ingentes & inregulafes lint, nee tam Ion- 

 gas quart priorum, Potong & Bulu Java , hinc varia 

 vaforum genera ex iis formantur , in quibus varia 

 herbarum aromatumque genera adfervantur , Gantans 

 inprimis , (imilcsque 'modioli, quibus oryza demeti- 

 tur , ex hifce fiuht. 



Apud Cbrijtopb. a Cofta Cap. 6. aliosque Portugal- 

 licos fcriptores legitur, Malabaros fcapiias formare 

 ex fiftula feu inrernodio harum arundinum fiflb, quae 

 ad quamlibet partem feptum retinent, tantaeque funt 

 capacitatis, ut in qualibec cymbula bini Indi federe 

 poffint, quibus in Cranganora? flumine renavigant; 

 nee unquam (quod mirandum eft,) a Crocodilis in- 

 feftantur, qui, quantum videtur, naturalem in hanc 

 habent arundinem antipatiam: Hoc videtur quodam- 

 modo repugnare Garzics libr. 1. Aromat. Cap. 12. qui 

 fcribit hujus arundinis internodia tantum palmas Ion- 

 gitudinem diftare, difcrimen vero hoc non magni eft 

 momenti, in iis enim regionibus finedubio binaeplu-* 

 resve hujus arundinis fpecies crefcunt, cymbaeque 

 Acoftae forte ex maxima fpecie conftru£hc funt , quam 

 hoc in capite defcribimus, fpecies vero a Garzia de- 



Plaats. In de Amboinfe Eilanden is dit riet Vieimg te 

 vinden, en dat altyd in 't haoge en verre gebergte * daar 

 weinig menfeben ktfftiefi , gelyk op klein en groot Qeratn , 

 in y t gebergte agter Locki en Lacilat 4 en toeintg op Ma- 



Kelang , 





nipa , 



en Leytimor omtrent Hoetoemoery 



t 



Java en Bali vind men bet 00k weinig 3 en even zo veel y 

 als tot bet maken van vaatwefk nodig is , daar men t 00k 

 to or em Potong bond $ daar en teg*n in meerder quanti- 

 teit beeft men V in cud Indien , Malabaar , Ceylon 5 Bis- 

 nagar , en Batecala, en voorts docrandere landen vari 

 ganfeh AJien verfpreit; dog J t beeft aldaar groote gemcen- 

 Jcbap met de Buiu fwangi , dewy I bet omtrent de fatten 

 doornagtigfebynt te zyn y waar in t mijfcbien van bet Am- 

 boinfe verjcbilt. 



geen 



_ Gebruik. In deeze Ooderfe Eilanden beeft 9 t 

 zonderling gebruik , dewyl men *t zo weinig bind: "men 

 maaki 9 er ,als gezegt , devlerken van de Correcorren vani 

 en als de It den nog geen dye dikzyn, de Waterrieien en 

 Wanis , <voaar in men alderbav.de boomdrank cypert, maar 

 dewyl de pypen zo_groot enplornpzyn, 00k zo langniet 



w* 



als van h vorige Potong en Bulu Java , zo wetd Vr 

 veelderlei vaatwerk van gemaakt> daar in men droge wa* 

 renbewaarty inzonderbeid Gantans , en diergetyke ma* 

 ten , waar mede men de ryfi meet. 







* 









+ ■ 





■ 



. 





By Chriftoph. a Cofta Capittel 6. en anderc Pottu- 

 gefe Schryvers, leeft men dat de Malabar en kleine /dull- 

 jes maken nit een lid of pyp van deeze Bamboes , te rriii+ 

 den doorgeklooft , en aan een yder eind bet afjebytfel be- 

 boudejide^ zo groot dat "er in yder febuitje twee lrulianen 

 kunnen zitten , en daar mede op de Rivief van Cranga- 

 noor been en weer varen , zonder oott ( y t welk wonderiyk 

 is) van de Crocodils of Caymans aangevogten te werden , 

 dewelke , zo 'tfchynt , een natuurlykc antipatie tegen dit, 

 net bebben. Vitfcbynt eenigzins te flryden met 't geen 

 Garfias lib. 1. Aromat. Cap. 12. febryft, dat de lederi 



van 



ait riet maar een band lank van malkander ft a an > 

 dog'tverfcbil is van geen belang> want buiten twyffel 

 waffeben in die landen twee of meer zeorten van dit riet, 

 en de febuiten van A cofta zyn mijfcbien gemaakt van de 

 grootfte zoort , die wy in dit Hoofdftuk befebryven, en 

 fcripta Bulu Jwangi erit, de qua infra Cap. 7. haec de zoort van Garfias befcbreven y zal de Bulu fwangi zyn* 

 enim brevia liabet internodia, parvaque folia, atque" waar van bier na Hoofdftuk 7. want dezelve beeft kleini 

 ad ve&es adhibetur. 



t 





bladeren^ korte leden , en werdtot draag-bomen gebruikt* 

 Hi'er van zyn cok geweeft die twee groote ftukken , die 

 Carol. Clujius lib. i.exoticorum Cap. 18. gezien beeft, 

 by de Acadiviic van Leulkn Uewaaft 9 lang dertig voeien y 

 in den omloop veerticn en zeftien duitnen beibende , en 

 verdeelt in hegentien leden , zo ik berigt werd, tot beden 

 toe aldaar te zien> zo is 00k daar van te verftaan^t gene 

 Ctefias libr. de rebus Indicis in additamentis ad tie- 

 Videri poflunt. Sic quoque intellige'ndum eft illud, rodotum te vinden , febryft , dog na de gewonelyke w^- 

 quod Ctejiaslibr.de rebus Indicis in additamentis ad He- beid der Grieken de dingm vergroiende , teweten, dat 

 rodotum inveniri fcribit, communis vero Griecorum 'er op 't gebergte omtrent de rivier Indus, een riet gevon- 



den wert , zo aik> dat y t twee mannen pas omvademen 

 kunnen , in de boogte van een viaft op J t grootfte J cbip , do 



Hujus fpeciei quogue fuerunt bina ifta magna fru- 



fta, quae Carol. Clujius libr. 1. exotic. Gap. 18. dicit 

 fefe vidifTe in Acidemia Liigduno-Batava adfervata, 

 quae triginta pedum longitudinem habebant , & in 

 diametro quatuordecim & fexdecim pollices crafla 

 erant, divifaque in novendecim internodia, qusque, 

 uti certior flim faftus , in hunc usque diem ibidem 



in 



licentia res folet augere, unde & ibidem Iegituf^ 

 montibus circa fluvium Indum arundinem inveniri tam 



craflam , ut bini vix Viri earn complefti poiTint, quse zommige grooter, zommige kleinder* enz. Ik geloof da 



ad altitudinem mali maximi navigii excrefcit , quae- 

 dam vero majores, alise minores obcurrunt&c. Puto 



by van twee jpannen ± of twee ellen geboort , en dezelve 

 in vademen verandert beeft, en ik baal 't maar aan, — 



om 



autem binas fpithamas vel ulnas fuiife, quas in or- te bewyzen.dat deOuden ookeenige kenniffe of gerugt van 



~yias forte mutavit, haec tantum cito, ut demon- dit riet geb ad bebben y dit blykt mede uit den brief , door 



rem , veteres quoque notitiam quandam vel famam Alexander de Groote aan Ariftoteks gefebreven , daar by 



voetetz 



hujus arundinis acccpifle, hoc etiam patet ex epifto-" 

 la Alexandri Magni Ariftoteli data, in quanarrat fefe. 

 in India vidifie arundines fexaginta pedes altas , quse- 

 que craflitie Grascorum Piceam feu Abietem fupe- 

 rabant, quod veritati magis adcedit quam res illae, , 

 quits Ctefias conmemorat. 



Apud multos Indos monftrofe 1iae arundines , prce-' Deeze monflreufe Hammefen werden by vele Indianen* 



zegt , dat by in Indien gezien beeft rieten, die zejtig 

 boog war en f en in de dikte de GriekfePyn- of uenncboom 

 overtrejfende , 9 t welk de waarbeid vry nader komt, dan, 

 Ctefias febryft. 



fertim apud illos, qui idolis addifti funt, magno in 

 honore habentur, ita ut illorum multi orto^ fefe tc- 

 ftentur ex magnis iftis arundinibus. Intet alios Bou- 

 ton« reges inhac verfantur opinione, ipforum ncm- 

 e proavos ex arundine fuifle ortos , quod joci caufla 

 lie enarro, quum horum unus, qui erat Kiay Tsjili 

 feu princeps ipforum , anno 1654 archithalaflfo noftra- 



inzonderbeid die nog in 't Heidendom Jleken , 00k in gr oo, 

 te eere gebouden , zodanig dat 'er 00k vele van dezelve 

 baar afkomftig zeggen te zyn nit groote Bamboefen 9 on- 

 der anderen zyn de Koningen van Bcuton in deeze vafte 



menwg) 



dat baar Voorouders uit een Bamboes gefproteri 

 zyn , f t welk ik klugts-balven alUer zetten moet , gelyk 

 een der zelve , zynde een Kiay Tsjili of Prins , anno 



ti talia jaftabat; dicebat enim antiquis temporibus, 1654. aan onzen Admiraalverbadlde; inoudetyden zei 



quum Boutonse populb nullus praeeflct rex, quidam 

 illorum lilvam intrabat ad arundines caedendas in fuum 

 ufum , vix fecuris iftum clcganti cuidam arundini 



inini- 



de by 5 als *t volk van Boeton nog zonder Koning was, 

 ging 'er een in H bofeb om Bamboejen tot zyn nooddruft te 



happen 



by bad pas een flag met'de hyl can ten fchocne 



B 3 i&»- 





\ 





