' 







HERBARII AMBOINENSIS LiberVh CqutVi 



intniferat 5 quin vocem exaudiret , quae clamabat f 



:..:_ -%•* «n,l rt m mnnm ^O^/Joo ff*A r\Ou)f\ fllt-illC irtlim 



k 



Bamboes gegeven 9 als by een fiem bem hoorde toeroepcn 



vir ne pcdem mcum csedas, fed paulo altius idtum Man kap my nietinmyn been, maar kap watboger, ik 



ifle ipfius 

 jufiurn exequebatur cupidus videndi , qui intus eflet, 



findeb 



ecce vir 



bin bier in , de menfcb deed zulks met verlangen , cm tt 

 zien voat daar in jlak , en kloof de y t riet in de lengte , 

 doen quam 'er een welgejlelt man nit y dim al 't landvolk 



perfe&us exibat, quern totus populus fuum agnofcebat voor baren Koning aannamen : deeze Bamboes-Koning tm 

 efle re.?em ; hie rex Bambuiiades inperium tenehs illos regerehde, belaflte zyn volk , dat ze weer in *t bofeb zouden 



inperabat, 



111 vim 



gaan > en diergelyke Bdmboejen happen , want daar thoefi 

 nog ergens een vroww injcbuilen^ die by voor zyn Ko- 

 ninginne wilde aannernen > maar by voiji de jlruik nut 



{iruridines, quum in quadamipfarumfeminalatitaret, 

 quam r^ginam cliperec ducere , hie vero genuinam 



nefciebat denlonftrare arundinem, quas ipfam conti- aan tewyzen, daar inzewezen moejl 3 men ging dan w& 

 nebaf , Ccefio itaque arundinum tamdiu inftituebatur, der in 't bofcb,en kapte zo veel Bamboefen, tot dat men 

 donee rcgina prodiret: Alii vero Bcetonenfes teftan- 

 titt, ipforum reginam primam prodiiffe ex ingenti 

 coficha marina, Cbama decumana feu Biagaru ditta* 

 Plilra exempla poflcm enarrare de idololatriis , 



de Koninginne vond; dog andere Boetondcrs zeggen, dat 

 baar eerjte Koninginne gekomen zy nit een gruute Zte- 

 fcbiilp Chama decumana of Bia garii genaamt. 



Meer voorbeelden wift ik te verbalen , voat voor afgo~ 



derye onze Cbriflene Amboinefen nog voor <weinig jaren, 



annos exercuerunt,cum ingentibus & eleeaiitibus arun- cmtrent groote en feboone Bamboes-Jlruiken 5 gepleegt btb- 



dinum ftipitibus, & adhucdum forte clam cum illis hen, en mijjcbien nog beimelyk doen, maar ik laat 't om 



m r\ • 1 :' A 'W J Ml* J 2^21 j y • i • A f /* 1 AJ I * J 



inflituunt, hasaucem prsetereo^ nepudorem illis inji- 

 ciam, cantumque hascconmetnoro, ufcdemQnftrem, 



baar Widen niet befebaamt te maken , en word maar aan- 

 geroert om te betonen dat 27 uit een onwetende cenvou- 



ex infeia fimplicitate hos naturas creatori more ipfo- digheid den Scbepper der natuur op baar manier tvillen 



^nm /vv^n'oo vr^ill^ 0/¥«f/3» r\ + n Kit 4\ mi 1 1 Kll CHI 1 A 1"^ I Q T^ f 1 C A n/nhli/1 fl* *y^!«W (71/t/l^ Aon*9 Oil s1lO*TI olf\lha -t\1n*ltn*% IT01/1/IV 



- P 1 , 



qu« iplis cantum prxbent commodum, & quibus na- 



dankbaar zyn voor deeze en diergelyke plant en , 

 van x;y zo groot gerief bebben, of<waar in de.na 



nvaar 



natuut zo 



tUra tantas largita fuit dotes & virtutes; illas vero fas- veel kragten gelegt beeft , gelyk ik dihwils in mynefebrif- 



pius in fcriptis meis enarro fabulas,ut conftetgenti- ten vermane , en waar in zy voorntiaar om Chrijlenen 



fes hac in re fspemagis Deo efle gratos iplis Chriftia- befebaamt maken, wesbalven ik nogmaals protejlere , dat 



nis, non autem ut iplis fidem habeam, licet fabulas diergelyke fabeltjes in myne f drift en ingelyft werden, 



hafce fcriptis meis inferam, nee ut chartas conmacu- niet als of ik gcloof daar aan jlelde, of vermaak bad bet 



Jem joci caufla quisquiliis anilibusque narratiunculis , papier met nodeloofe praatjes te vervullen, maar .urn dat 



'er altyd een verborgentbeid in de natuur infieekt, op 



fed quum fub iis femper naturae arcanum lit occultum, 

 quse hie latius explico , ne invidioli calumniatores 

 icripta mea confpurcent , ipfisque os obcludam. 



Alphorenlibus Ceramam inhabitantibus mos efl:, De Alphoeref en van Cer am l}Ibb en een manier , dat zy 



dat ik dog by alle gelegentbeid myne nydige lafteraars de 

 mond ftoppe. 



hujus arundinis internodia qujsdam replere Sagu 



eenige leden van dit riet met Sagueer vullen , die zy dan 



potu, quae viridia & obturata in terra fepeliunt & zo groen en toegefiopt in de aarde begraven, en leggen 



deponunt, per mentis fcilicet fpatium ad tempus il- laten, tegens de tyddat ^y een groot 



voillen maken, 



lud , quo feftum celebrare volunt nobile , hinc Sa- een maand en langer , bier door werd de Sagueer green- 



guerus potus virefcit , aufterus magis eft , & vi effica- 

 cior,unde excellentifllmus ipfis cenfetur. Arundines 



agtig van couleur, wrang van fmaak, en zeer boofdig*, 

 die ry dan voor excellent bouden. Deeze rieten blyven 



vero hae fsepe tamdiu ibi funt depolitae , ut ad nodos zomtyds zo lang liggen , tot dat zy aan de knopen uit- 

 progerminent,ramulosqueemittantjinhumidis nem- fpruiten, en jonge takken uitfebieten, te nxetm, als zy 



foloq 



r -w 



»rf "» 





Tabula Secunda 





Arundinem exhibet afperam Bulu Potong diftam 



r 



c 



T 



T 



M. 



rfrundt 



'arbor fpmofa* Bulu Baduru 



Teba Teba. 



in een vogtige gront leggen. 



De Tweede float 





t • * ■ 



Vcrtoont het ruig Riet, Bulu Potong genaamt. 



s 





VI. 



H O O 



D 



T 



K. 



_y 



De Doornagtige Riet-Boom 



• 



^v 



\ 









SEptima arborcfeentis arundinis fpecies eft Arun- 

 darbor fpinofa difta , quae nullo modo tarn alta 

 ac crafla eft quam praecedens Potong ; latius 

 vero fefe extendit , atque in quibusdam regionibus 



S 



Boomriet 



Arundarbor fpinofa , ver na zo boog en dik van 



Ji 



maar zig 



zommige landen kruipende 



flagellofa eft & proferpens: Ejus truncus pedis «rafli- flam is een been dik , de leden niet boven anderhalf 

 tiem habct, atque internodia non ultra fesquipedem lang 



longa funt, externe glabra & polita inftar Bulufvoan- 

 gi: Arundinis lignum feu fubftantia omnium crafiis- 

 lima eft, ita ut parum fit concava, adeoque dura, 

 ut ignem emittat, fi fortiori fecuri caedatur. 



Folia ejus cum illis Bulufwangi conveniunt,' funt* 

 ^ue fex feptemque pollices longa , unum lata , fubti- 

 lite*r ftriata , tenuia , & glabra : ejusque peculiaris 



yfjubjtantie van 't riet is 't dikft 





o dat 



kapt 



tfpr 



blyft 



chataCler eft , ut tarn ex ipfius truncis quam ex om- 



fi 



9 — ^ 



goede by I a 



\ fwangi , te i 

 fyn gefireept 

 beeft dit riet 9 



nibus ramis horrendae progerminent fpinae, inftar il- yjfelyke doornen beeft gelyk 





larum Limonii , verum breviores, & inaequalis lon- 

 gitudinis, quae omnes retrorfum inflecluntur , per 

 quas hi frutices invii funt, ac prafcrtim quum ipfo- 

 rum ftipites fefe non erigant , fed ab inferiore parte 

 finuofi ac femi procumbentes ex nodis fuis ubique 

 multos emittant ramos hamis & fpinis armatos. 



Ipfa autem arundo cum Bulufwangi proxime con- 

 venit , excepto quod ejus lignum in internodiis fit 

 adeo craftum , ut in inferioribus vix locus cavitati 

 fuperlit, fuperiora vero tanta capacitate conftant, 

 ut moduli ex iis formari poflint ad humores dime- 



tiendos : ubi fponte fua crefcit , ingentem obcupac 



locum, 



van ongelyke lengte , en alle agterwaarts gekeert , de- 

 ivelke deeze Jlruiken ontoegankelyk maken , te meer , de- 

 wyl de fiangen niet regt overeind Jlaan , maar met t on- 

 derfie bogtig , en half 



pent 



uitfebieten* dewel 



• * 



lfs komt anders met de Bulu f\ 



is 



ifl overeen , bebalven dat bet bout 



onderfie qualyk pi 



t> 



< 



blyft, maar de bovenfl 



o veel , dat 



men mat en tot natte war en daar van maken kan; daar *i 

 van z$lfs groeit beflaat bet em ffroote floats, die gantfeb 



on door* 







