* 





- ' 



fl 



VI. Boek. VI. Hoofdft: 



locum , qui penitus inacceflus 

 ramis feu flagellis ita duci poteft, ut ampls fepes ex 

 iis formari poflint , hujus vero ulteriorem defcrip- 

 tionem vide fub finem hujus Capitis. 



AMBOINSCH KRUYiJBOEK 



'-. 



' 



\ 



takk 



- A 





leiden , dat men brede beiningen daar van maken kan* 

 Een breder bejchryving bier van ziet aan '$ einde deezes 

 Hoofdftuks. 



Nomen. Latine Arundarbor fpinofa & Vallaris^ quum 



Naam 



Mai 



T3S 



. — 7 , 



h. e. fpinofa arundo. 



^ • 



Wanake % Simce 



In 't Latyn Arundarbor fpinofa en Valla 

 Walriet ,- op Maleits Bulu baduri , op 4 





Locus. In Amboina raro obcurrit, potifllmum ve- 



& Manip 



Chinees Tsjitick , rfat ti doornagtig riet. 



Wanake, op 



Plaats. In Amboina is "t weinig te vinden. 



op klein Ceram en Manipa , ook 



eft 



pia in Uliaflerenfibus infulis ad pedes montium faxo- Uliaffers > in 't hangm van ft 



fep 



Opf 



hetwk bekent , daar men "I gebruikt tot groote heining 



folidi, qualcs prae reliquis-obcurrunt circa celebrem ft 

 niontem & templum Ghiri poll Grifecham, ubi hxc m 

 arundo plantaca & diligentcr culta eft, licet difficul- # 

 ter plantetur, nee in omni crefcat folo , in auftrali 

 Sins parte raro invenitur^ copiofior vero eft in re- 

 gionibus Cautfchi, Tonquin, & Coynam, uti & in 

 Taw-wan* in primis memoratis terris potiffimum cir- 

 ca urbes planratur loco valli, adeoque derifam & am- 



iji 



rtkt , gelyk onder anderen te zien, is , rondom 



aarden berg en tempel tot Ghiri agter Grifeck 



geplant en onderbouden werd-j boewel H wat mo 



te plant en is , 'en niet in alderhande grond opko 



Zuiderdeel van China vind men [t weinig , maar over 



in 't 



Cautjl 

 HJoan , werdende in d'eerftgenoemde 



f 



fepem, utfirmus fit murus; Q 



ft om alle fteden geplant in pi 

 t en breed do 



ftrekt 



iff 



fpeciei puto efle arundinem iftam fpinofam, quae iri gelykenis heeft , zo boude ik van deeze zoort te zynde doom- 



Ufi 



Mai 



V 7 a(is hasc arundo infervire nequit , quum 



parvam tantum habeat capacitatem, nee etiam te- 



agtige Bamboes, die men op Ceylon en Malabaar 

 Gebruik. Tot vaten kan dit riet niet dienen , om dat 



ctorum tignis, quum nimis gravis fit ac finuofa , con- werk ook niet , om 



tra aptiffima eft ad poftes & palos , praefertim clau- 

 ftrorum, poftquse vallum terreum feu agger exftrui- 



beeft, en totjp 

 zvoaar en h c 

 ftylen en pale 



tur, quum inter omnium arundinum fpecies in terra nvering legt 9 want 



fortreJJen> daar agter men een aarde wal, ofborjl 



fit quam durabiliffima, nee cofibs generet, hoc ex- 



m 



onder worp 



ait 



erti fuimus cum damno 6c tasdio in graviflimo ifto hebben wy tot ons verdriet ervarm in den zwaren Oor- 



Q 



nos gerebat, in quo holies omnes fuos aggeres & 

 valla ex talibus palis formaverant , qui femi-ochry- 

 am diftabant , ipatium intermedium cratibds erat 

 repletum, ad interiorem vallorum partem alii pali 

 locati erant , aui exterioribus per anchoras arundi- 

 neas erant junefci 3 locusque medius terra & ar£na 



Quimebala 



den me eft alle bare vaft 

 palen gemaakt badden > 

 Ikander i defpatie tujfcht 

 binnenzyde ftonden ana 

 ten die aan de buitenfte met Bamboefe- ankers vaft 



aande 



borden 



fiibpletuserat, hoc vile videbatur opus ^ quodpedi- dit febeen 



# 



bus calcari & projicipoflevideretur, experientia au^ 

 tem aliter edocuit, quum bombardis noftris nullum 

 iniferre poteramus damnum, fienim globus nondiredle 

 ipfas penetraret arundines , per crates in molli max. 



mlopen , maar 9 i bleek nvel 



febade daar op 



indien de kogel niet juift in zulke Bamboefe 



vloog by door de borden in J t rulle zant , en ver/moorde 



luffocabatur arena 5 vallumque inmobile manebat ,' ftraks, blyvonde denial even vaft ft 



Macaflarenfibus 



— "— - - — *_■ — — — -w 



edo&i fuerant, qui ip ipfarum patria ex arena nem- 

 pe & arundinibus quam agiliflime ilia norunt exftrue- 

 re : Non Opus eft, ut omnes pali lint hujus Teba[ 

 Teba, quas ^uti didumeft, raroinvenitur, fed fub-* 

 feauens Bulu fwangi idem praeftat : Ex crafliflimis 



fortiiicereri met bamboefe 



badden zy van 



de Mucajjaren geleert , die in baar land zeer vaardig daaf 

 mede zyn : de palen beboeven juift niet alle van deeze Te- 

 ba Teba te zyn, dewelke, als gezegt, <weinig gevonden 

 averden, maar de volgende Bulu fwangi kan 't zelfde 



' 



arundinibus modioli quoque & ampullae formantur, gemaakt 



exft 



In 



Ikfle rieten iverden ook mat en en kannen 



iftekig werden : op Pi 



(fi 



fit Bulu 



pypen ( 



men 



fwangi) lympida aqua llagnat, uti & in Bulu feru. 



P. S. Haec fpecies intricatum admodum vaftumque 

 format fruticem , invium penitus , qui ab inferiore 

 parte usque ad fum 

 ramis , nulla gerei 

 fummum funt bracl 



tibus 



ejusque ftipites ad 



igt 



nuiores,, ipforumque internodia per fpithamam di- 

 llant^ qus ab una parte fulcum habent planum, ex 

 quo transverfalis erigitur ramus , atque ex hoc ite- 

 rum laterales progerminant ramuii transverfales, at- 

 que ex horum nodis alii iterum minores fpinis arma- . 

 ti Limonii fpinas cemulantibus, quarum qusedamfunt 

 aduncas , quaedam transverfales, atque ex ipfarum, 

 longiffimis fenfira ramulus exoritur : fuperiores ra- 

 muii rara gerunt folia, quae funt tenuiillma & fubti- 

 lifiima omnium, quae arundines producunt, quatuor 

 & quatuor cum dimidio pollices longa, nee ulla la- 

 nugine aut fcabritie rugofa, per longitudinem fubti-* 

 liter llriata, atque mox convolvuntur inftar culmo 

 rum, fi abrumpantur. 

 Arundo hax omnium craffiffima ell & folidiflim 



fwangi w) een klaar water, gelyk mede in de Bulu fen. 



i P< S. Deeze zoorte zet een geweldige verwerde ftruik 



ijjeren is , zynde van onder en op met doorn 

 % bezet , daar aan men geen bladeren ziet y 

 yn op *t boogfte een arm dik, maar gemeen- 

 lyk dunder , en de leden een /pan van malkanderen, beb- 

 bende aan d\eene zyde een platte geut , te weten , daar 

 den dwarstak uit komt , aan dezelve komen al wederom 

 andere zydetakken, regtdwars,* en uit derzelver leden al 

 wederom andere , daar aan de doornenftaan , als Limoen J 

 doornen , zommige agterwaarts, zontmige dwars , en uit 

 de langfte derzelver werd met 9 er tyd een taksken ; de bo- 

 venfte takskens dragen weinig bladeren , zynde de dunfte 

 enfynfte onder alle de bamboes- zoort en, te weten vier % 

 vier en een halve duimen lang , zonder eenige wolagtig* 



~ ~ -aks in 



rf'ruigte, in de lengte fyn geftreept 9 rotlenft 



als ftroo-balmen , wanneer men zeafbreekt 



t 





«* 



i 





■ 





* 





* 



Het riet is 't dikfte en majjieffte onder alle de Bamboe- 

 ita ut in detruncatis ramulis vix ulla reperiatur cavi-' fen, zo dat men aan de afgekapte takskens qualyk een boU 

 tas , quas majorem acum continere poflet , majori : ligheid ziet , daar in een groote naalde mag y dogdegroot- 



vero nodi capaces funt , uti fupra didlum futt. 



Per 



que terrae conmiflbs , 

 liuamohela, uti & in 



Tomujcbittoe & Malabarice Bulufcb 



item in Man 

 fibus infulis 



ubi 



Sem 



fte leden hebben een bolligheid als boven. 



Men plant bet met enkelde leden, die menfebuins in di 

 aarde Jteekt / men vind bet op Manipa en Huamobel, 

 als mede in de Uliaffers, alwaar bet Tomu f«hittoe> 

 in 't Maleits Bulufchit biet* 



' l Het 





* 







