



I 





18 



HERBARII AMBOINENSIS 



Liter VI. Caput VII. 



^0 



tJUUU V6IU ll.iv.x- .« , --- ---- 



ociofi ac commodi, non cit jn ulu. 



funt den (daar ds luiden zo gemakkelyk niet zyn) in geen ge- 



inftar 



hi /(unmet ad alas navigiorum minorum leu Corre- 

 corren > ac porro omnes tres fpecies promifcue ad 

 malos , gubernacula , aliaquc navium inftrumenta , 

 funtquc porro in canto ufu ad fupellettilis varia ge- 

 nera & commoda, ut cun&a enarrari nequcanc, ita 



bridk is. 

 De tweede of <wilde zoorte , <wera\ gebruikt als de Bulu 



fammet, tot vlerken aan de Correcorren, en voorts alle 



drie door malkander tot mafien , roers, en diergelykej'cbeeps- 



homen op de inland/e vaartuigen ; in/umma tot zo wel 



nootwendigheden in de buisbouding en /cbeepsbouw , dat 



men dezelve niet optellen kan , zo dat men de landen onge 



uc tales regiones infortunatae atque orbatae cenfean- lukkig en gebrekkelyk agt ? die niet met d'eene of & y ander t 



tur, in quibus non una alterave harum arundinum 

 fpecies crefcit; immo ipfaAmboina & Molucca;-" 1 

 tis in rebus deftituerentur , licet fufficiens ip( 

 materies, ex qua horti , aedes , fepes , aliaque exftrui 



zoorte van dit riet verzien zyn : ja zelfs Amboina en 

 Moluccos zouden in vele dingen zonder dit riet verlegen 

 zyn , die nogtans andere ftof bebben om bare tuinen , bui~ 

 zen , voanden , en paggers daar van te maken , gelyk de 



poflunt , quales funt Sagu rami , de quibus fupra libro Sagu-takken zyn , nxaar van in 't eerfie Boek gezegt is 

 primo latius fuit a&um , quaeque cunttse Occidenta- daar ze mee(l alle de Wefter/e landen uit Bamboe/en moe- 



les regiones ex arundinibus conficere debent. 



Nullum ejus novi ufum medicum, nifi qui mpr; 

 Cap. 4. in Bulu Java fuit memo ratus, quern in finen 

 hi*c fpecies prasvalet. 



Ob multiplicia harum arundinum commoda genti 



ten maken. 



In de medicyne weet (k geen ander gebruik , als die 

 boven Capittel 4. in de Bulu Java vermelt is, waar toe 



egter deeze zoorte voor beter gebouden werd. 



Om deeze veelvuldige mittigbeden bebben mede de Hei- 



Bulufwangi divino profecuti funtjh 



------ eft 



les harum regionum antiquis jamtemporibus&etiam-' denen deezer Eilanden in voortyden , en nog heimelyk de 



~" " ' * r * n " Bulu fwangi Goddelyke eer aangedaan > gelyk onder an- 



der en in Ambon genoegzaam bekent is, wat in voortyden 

 gefcbiet zy , by de boogjie beuvel van Soja feri Mahu 

 genaamt , daar van onds een fcboone Bumboes -ftraik 

 Jiond, van de geele zoorte, dog ?iU7neefl vergaan , nef- 



pe 



feri Mab 



ubi olim elegans arundinis 



frutex , luteas nempe fpeciei , fed jam maxima ex 



parte perditus, Iocatus fuit cum ingenti Bintangora fens eengroot ftrand-Bintangor,enWaringe-boom\ by de 



litorea& Varinga, matula erat pofita antiqua, in qua Bamboes Jlruik ftond een antiekfebe waterpot, waar in 



baculum circumagitabant, quumque pluvias^excitare zy met eenftok roerden , als ^3? regen wilden doen komen 



volebant, inmolabant alba gailina iftam arundinem, en deden offerbande met een wit boen aan gemelde Bam- 



quam fabulantur ortam fuifle ex baculo, quern pri- boes, die zy fabuUren gewaffen te zyn uit eenftok, die 



mus ipforum Patty manibus tenebat , quum ex coelo haar eerft Patty in de band badde , doen by nit de lugt 



delaberetur, crede 



quendam 



viel , zy geloofden dat een zeker water of Regen -god op 



Gabba Gabba exftru&i 



iftos inhabitare montes, quum bin® iftae memoratae die berg moeft wonen> om dat de twee gemelde Jtrand- 



arbores litoreae ibidem crefcerent', ac plures Leyti- bomen aldaar groeiden, en de meefte rivieren van 't land 



mors fluvii ex vel circa hujus montis pedem ortum Leytimor uit of omtrent de voet van deezen berg baar 



fuum ducerent: Omnes lignei cultelli 5 qttibus parie- oorjpronk bebben; alle bouten nagels, waar mede men de 



' ~ * " " ~' Ttun- wanden en paggers uit Gabba Gabba gemaakt 3 Vzamen 



mol- fpykert , werden van dit geklooft riet 00k gemaakt , de- 



welke door alle weke bouten doordringen. 



ndx By dit Capittel moet ik nog viervreemde zoorten voegen* 



i lo* dewelke ander s geen bequamer plaats kunnen vinden , en 



imo- met de Bulu fwangi eenige maagfebap febynen te bebben, 



lia penetrant ligna. 

 Huic 



formantur^qui cunfta 



Cap 



quatuor 



quibus nullum alioquin co 

 poflum, atque Bulufwang 

 ' ientur , quarum prima 



, Lib. id. Cap. iod. del 



fubj 



qua- 



Sineniibus Out 



Kufeb. Nierenber 



lis arnndo in In 



tiem , quaeque adeo fortis & 



aedes ex ipfa exftruantur, 

 Secundo , Arundarbor nig 



craflidem brachii pueruli habet , & minus , ejusque 

 fiftuhu circiter dimidium pedum longae, extcrne ele- 

 Btnter nigricantes & glabrae , interne penitus fere 

 gnofae, totusque ejus flipes vix viri altitudinem ad- 

 tingit^ quantumque mihi videtur, convenit cumarun- 

 dine llispanica in infulis CanarienGbus crefcentc , 

 qusB olim adhibebaturad baculos, excepto quodhsec 

 alba, illaque fit nigra; arundo haecSinenfis adeo fo- 

 hda eft, ut tenuibus ex fuftibus gravia onera portari 

 poffint, porro etiam baculis, tabulatis, & cancellis 

 ciftarum & fcriniorum infervit , obcurrit autcm in 

 Sina & japana. 



Tertio Cha feu Tsjatick cum fuperiore Bulu gadin 

 convenit, elcganter cnim variegata eft ex flavis 

 viridibus ftriis, flavae vero copioiiores femperfunt, 

 non multum in Sina obvia eft , nee nifi in remotis 

 montibus, ex quibus Sinenfes medici illam deducere 

 curant ob folia, quae in ufum medicum adhibent, 

 ipforum cnim decodtum conducit iis , qui ex febri- 

 bus ardent & incalefcunt , ac Cephalxa laborant % 

 quern in finem Sinenfes Amboinam inhabitantes fo- 

 lia noftrae Bulu gading in ufum vocant, obpoiitae ita- 

 que eft virtutis, .quam fuit in prtEcedenti capite di- 

 ftum de Zeylanenfi fpinqfa arundinc : In Sina alia 

 hujus arundinis invenitur varietas, auae Bulu Tsiats- 

 jar h. e. variolofa 



dura eft , ut ruflicorum buizen daar van maakt. 



. Cuada by Euleb. Nierenberg Lib. 14. Cap. 194. 

 be/cbreven , is een diergelyke riet in We/t - indien wo/fen- 

 de 9 in dedikte van een been, en zojlerk, dat men de Boere 



2. 



Outik 



buitenfeboon 



binnen met bout , febier 



ftsm niet boven een man boog 



4S» 



pypen omtrent een 

 vart , en glad y van 

 vult, en de gebele 

 febynt, overeenko- 



Spaans-riet ,in de Canarifi 

 yende , en eertyts gebruikelyk tot bandjlokken , bebalven 

 dat dit laatfte wit , en J t vorige zwart is : dit Cbineift 



fterk , dat men aan zulke zware laft 



gen, wt 



en pilaartjes aan kiflen en kantoor 



China en Japan. 



bandjlokken, lyften* 

 en . men vind y t in 



3. Cha of Tsjatick komt over een met *t boven ft aande 

 Bulu gading, want 't isfraai gefcbildert, met geele en 

 groene ftrepen , dog *t geele is cUtyd bet meefte , 't wercl 





gevonden 



t gebergte> 



wegens 



Cbineefe Geneesmeefters laten bdlen 



deszelfs afkookzel gedronken , is goet voor 

 ifcben, diekoorfig zyn, of anders booftpyn k 

 Iken einde de Cbineefen in Amboina wonende 



kra 



gading zomtyts 



„ y — rw , _ — 



'gaande Hoofdftuk 



quum maculis Tsjatsjar, dat is 9 pok 



i/e doornagtig riet gezegt is : In China beeft 

 \g een veranderinz van dit riet , *t welk 



nftar 



ex 



noemt , om dat bet gefpik 

 tagtige plekken , gelyk tnen/cben 



Quarto > Arundo Japanica in Dodonai adpendice 



gantes 



Arundinis Indicm far&ce 



ronee, Rottang Japanenfium difta, 

 exhibet nodofos iilos ftipites feu t 



Reft 



die veel hdtekenen van de pokh 



4. Arundo Japanica in appendice Dodonaei , afg 

 /cbetjl onder de naam van Arundo Indica far&a , in 



1 



gemeen 



abufivelyk Japan/e Rottang genaamt 



de fcboone en geknopte ftokjes of ryskens _ 

 banden draagt , doorgaans onder en boven met 



argento obdutkos , nutlo autem modo tales funt , bejlagen : %y zyn geenz&s >t gene dat ze/cbynen 



quales videntur, ipforumque nomen indigitat 



enim 



medebrengt 



voeten Rottangs , want daar 



geen 



\ 









I 









( 



