



yi.Boek.\%. Hoof dft. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 



it 



* 



u 





N 



U M. 



IX. 





o o 



D 



K. 





* 

 ■ 



Arundo farBa. Djodjo , & Tubu fala. 



Het Pyl-Riet. 



Unt quaedam in India arundines farftae , quarum 

 in hifce Orientalibus infulis binas obfervavi fpe 





cies 



A 



rundo toxica , qu<e vix minimi digiti craflitiem habet, 



Aar zyn ook eenige gevulde rieten in Indien , ivaaf 

 van ik in deeze Oojierfcbe Eilanden twee zoorten 

 aangemerkt hebbe , '$ eerjle is bet Pyl-riet j of de 

 * rovira . *j welk is niet boven een pink dik j en 



Arundo toxica 



ac plerumque tenuior eft ^ nihilominus tamen firmis- meejl dunder , niet te min zeer ftyf en regt , met korte 



que pollices Iongos 9 intus fungofa & duriufcula me- 

 dulla renletos; 



leden, vier en vyf duimen lang, van binnen met een vow 

 en bardagtig merg uitgevult. 





Ejus folia oblique eriguntur, viginti quatuor & vi- De bladeren Jlaan fcbuins over eind, vier en twintig 



ginti fex pollices longa, plerumque vero breviora , bi- en zes en twintig duimen lane; , dog meefi korter, twee 

 nos lata digitos, in longum definentia apicem,ac glabra. vingeren breed, in een lange Jpits eindigende , en glad. 



Ejus flores funt albi & plumofi inftar alius arundi- 



nemp 



t Bloeifel is wit en pluimagtig als ander riet ; tewe* 

 ten, een lange aire, verdeelt in vele ftelen, en daar aan 



divifa, excrefcunt, ac tenuia exhibent capitula in dunne knopj es met lange fpitf en , gelyk aan haver. 

 Iongos terminantia apices, uti in avena. 



ndo 





/< 



reffis crefcit 2. De ^emeene zoorte bier van waft in de laagte , biet 



rumque dif- eigentlyk Tuba fala, en verfchilt wat van de voorgaande 



fert a prasbedenti montana fpecie; eftenim major & berg-zoorte * want zy is grooter en dikker , van tien tot 



craffior, a decern ad duodecim pedes alta, a minimo twaalf voeten boog, van een pink tot een vingerdik, niet 



digitoad maximum digitum craffa, non vero rotun- regt rond, maar wat gedrukt, aan de zyde kantig; de 



da , fed parum compreffa & angulofa , hujus interno- leden zyn veel langer dan aan "t vorige, van agt, negen^ 



< 



dia multo longiora funt quam in priori, abo&o,no- 

 vem, decern, ad duodecim pollices longa, intus re- 

 pleta medulla alba, fungofa, & fibrofa inftar JuncO- 



rum, nee ita firma eft quam praecedens arundo. - 

 Ejus folia tres quatuorve pedes longa funt, binOs 



magis 



tien tot twaalf duimen lang , van binnen uitgevult met 

 een wit fpongieus en dradig merg $ als biezen , zo ftyf 

 niet als h vorige. 







De bladeren zyn drie a vier voeten lang, twee duimen 

 breed 3 glad, en effener dan aan de voorgaande, wat ne- 



parum deorfum inflexa & complicata, quas vero in derwaarts gevouwen, dog die op eenmagere en fteenag- 



graciliori & faxofoproveniunt folo, anguftiora funt, tige grond Jlaan zyn frnalder , uit yder van debovenfte 



ex quovis fuperiore nodo longa excrefcitfpica, quae ledenJzomt een lang* aire voort r mvervolgens al grooter 



fenfim major & longior eft ; fimulque longam tor- en langer, uitmakende te zamen een lange pluimagie > 



mant plumam feu glumam , nullo tamen modo lana j nvaar aan egter niets wolagtig is, maar met kafagtige m 



ginofam , fed 



& pallide vireiitibus nodis bleek-groene knopen bezet, yder dragende een lange /pits 



onuftam , quorum quivis in longum terminatur api* als baver , meeftendeel ydel , bebalven zommige bebben 



wr - F , eft, _„ A „ 



quod quidam inferius durum geratit granulum. 



Utriusque fpeciei radices juxta terram prOrepunt 



5nftar reliquarum arundinum , hinc inde novos emit- 



tentes furculos , denfioremque formantes fruticem ^ 



quum in humidis &; frigidioribus crefcat vallibus , 



aan 't onderfte een bard korltje. 



De wortel van beide zoorten kruipt lang 



Jlaat 



Jiruik 



_ ' d'aarde , ge 

 fpruiten uitfebie 



tarn pinguia producit folia & ftipites , ut tenera pu- ftelen, dat men 't voor jong zuiker-riet aanziet y ook beeft 



taretur efle arundo faccharifera , qusedam etiam hujus 



reperiuntur varietates juxta varias regiones , quae der landen, 



tamen non fufficiunt ad certam conftituendam fpeciem. maken. 



genoeg zyn om een vajl 



rfebeidentbeid 



Nomen. Latine Arundarbor fartta 

 Naftos & Toxica, primam montanam Tpeciem , pro* 

 prie vocarem Toxicam , fa. e. telorum arundinem y 



inice Hena 

 Tubu Jala 



uti h 



faccharifera fp 



Naam. In *t Latyn Arundarbor farfta, na 't Grieks 

 Naftos en Toxica , £ eerjle berg - zoorte zoude ik tigenU 

 lyk Toxica , dat is, pyl*riet noemen , gelyk die in *t 

 Ternataans Djodjo genaamt werd, in f t Amboins Hen* 

 en Loinhuan; de tweede biet men ook in *t byzonder Tu 



& Tatexar , minor ad diftindionem majoris in prance 



Tatepal bu fala, dat is baftard Zuiker-riet, in *t Amboins Ta- 



Macaflarice 





Locus. Prima 



obcup 



fc 



foli bene expofitos , fecunda ubique obvia eft in pi 



Tatexar 9 t Heine, tot onderfebeid 

 voorgaande Hoofdjluk befebreven i in y t Macas 

 Ijo Bodjol. 

 De eerjle zoorte waft op de bergen en beuvi 



Jlaan , de tweede over al in vlakke 



nis campis & ad montium pedes , utraque vulgares den en aan 't bangen der bergen, beide zyn^^ ^... 



funt in cun&is Archipelagi Moluccani infulis, optima alle Eilanden van den Arcbipelagus Moluccanus, dog 'J 

 vero arundo toxica crefcit in magna Gelolo, & in befte Pyl-riet waft op groot Gelolo , en in de Papouft 



rior eft, nee ita firma. 



infe- Eilanden > zynde y t Amboinfe verre zo goet en Jlerk 



fibus 



Ufus. Arundo toxica ab Alphorenfibus , Papoen 



reliquisque incolis , infulas ad Eurum iitas 



Pa 



Gebruik. Het PyUriet werd van de Alpborefen^ 

 pouen , en verdere Inlander en van de Zuid*oofter Eilan 



inhabitantibus , quotidie adhibetur ad fiftulas, cana- den dagelyks gebruikt , om defebaften van bare pylen 



formand 





daar van te maken, zynde vier voeten lang, en een halve 

 vinger dik, daar aanftekenze dan defpitfen nog wel een 

 band lang van eenig bard bout gemaakt, zommige effen* 



__ , ^ , r ._ zommige met kertels of weerbaken , en meeft met een 



bri, quidam insequales & hamati , & toxico quovis fcbadelykfap bejtreken, gelyk daar is die van Cajfuvium 

 fucco imbuti, qualis eft Caffuvii filvejlris libro primo Sylvejtre, Lib. 1. befebreven. In zommige plaatzen ge* 

 defcripti. In quibusdam locis ufurpatur loco panca- bruikt men H voor Pancawa , daar men geen LeUba beeft, 



tuor pedes longa & dimidium digitum crafla funt y 



i_:^„ --ponunt apices palmam Iongos, ex dr ~ 



onftrudos, quorum quidam funt pi 



Leleba 

 ad confuendum Atap requiritun ■ 

 Secunda fpecies feu Tubu fala eft 



tot bet naaijen van Atap nodig. . 



De tweede zoorte of Tubu fala is week , ondeugend , 



_ en febier tot niets gebruikelyk, bebalven dat de Macajja- 



& Boegenfes ex fpongiofa ejus medullamrundas for- ren en Boegis uit bet fpongieuje pit de korkjes maken, die 



"~ 2:3^ agter de blaaspyten of fpatten zetten+ om de loop van 



'tfpatroer uit te vullen , bvtwtl nu f alsgezegt, dit riet 



nifi quod Macaflarenfes 



didum eft 



emifla 



m 



c 3 



</} 









