







12 



HERB AMI AMBOINENSIS 



Liber VI. CdfxtX; 







Cerama 



crefcat pra:ferunt tamen iftarum regionum incolae 



] 



& 



vocatur, atque unam eandemque habec formam cum 

 prima noftra fpecie, fed qua? tenuior, firmior, & 

 durioris eft fubftantise. Telorum apices conficiunt 

 ex filveftris Pinangae ligno , quos contundunt^, cras- 

 fioremque arundin:" 

 rubente & vifcofo 



& firmant 



op de Papoufe Eilanden, Oofl-Ceram, en Goramwajlj 

 zo gebruiken egter dcrzelver - Inlanders liefjl , 't gene op 

 Sergile waft , by de Papouen Foin genaam , en 't geen 

 een en dezelffle gedaante beeft met onze eerfie zoorte , of 

 *uoel zo dun , jlyf , en bard van fubftantie ; de J'pitfen 

 maken ze van wild Pinang-bout , dewelke zy jtootcn, 

 bet dikfte deel mn *t riet daar in vaft makende , met een 

 roodagtig en kleverigfap van den boom Gajatig genaatnt, 

 die daar naaan deezefpitfen zvoart befterft. 



vero dein in hifce apicibus niger exficcatur. 



Sergile autem eft Occidentalis pars Borealis novae 

 Guineae, e regione Papoenfis infulae Salawat dittae, 

 ubi Sergilenfes praeparata haec tela venalia deducunt. 





Serg 



Weflerft 



Noordcr Nova 



fior 



Tava,Baleya, &Macaffara Tubufala 



, tegen over't Papoefe Eiland Salaiwt, dac 

 \ilefen de toegemaakte pylen te koop brengen. 

 \p Java, Baley, enMacaffer valtde Tubufala 



?r en vetter dan in Ambon . daar men 't ook zqt< 



do eciam plantatur ad turundas iflas miffilium ex ipfa plant, om de voornoemde korkjes aan dejp 



f 



urandds , ft hi vi 

 xiy vel alia quae 

 finem fungofiflim 



infeftati 



te maken ; de pypen zyn ook dienfl 

 blazen , ah die door eenige flymerigbeid verdonkert zyn 

 of als 'er moat ingevallen is , waar toe men de voojl 

 inoet uitzoeken. 



N. B. Cum Tubufala n 

 convenit Calamagroft 



N 



fit 



pCi tribuere malui Caput libro 



Met Tubu fala komt in naam en gedaante 

 en bet Calamagroftis of Rietgras , dog det 

 ler blyft , en nog iets byzonders beeft , zo I 

 tiende Boek een byzonder Hoofdfluk willeng 



Tabula Sexta 



De Sesde Plaat 



Arundinem cxhibet far&am cum panicula fua , Tubufala Vertoont het Pyl-riet met zyn bloemdragende pluim, Tubu 



diftam. 







fala 







I 



t 



CAPUT DECIMUM. 



X. 



O 



D 



T U K 





— 



/Irundaftrum . Tonchat feytam 





Het Rietagtig Gezvas. 





^ 





arundine 



(I 



quodque, 



quantum novi , in nullis reperitur defcriptum 



M 



Et riet beeft ook eenige gelykenijfe dit gewis , dat 

 wy Arundaftrum noemen, myns voetens tot no 



febriften bekent 9 een gemengdfatfc 





mixtamque gerit formam & fubftantiam arun- en fubfiantie van riet, Galanga, en BieJ 





dinis, Galangas, & J r 



Frutcx eft , fex oftoque pedes altus , multis ereftis 

 adfurgens ftipitibus , externe glabris , viridibus , & 

 rotunais, inuar Typhae, in longa internodia divifis, 

 quae quatuor quinqueve pedes longa funt, & digitum 

 craffa, intusque repleta medulla alba & fungofa inftar 

 juncorum, fed quae fibrofa magis eft ac penitus ficca. 



Ex nodis multi quidam , fed potiflimum tres ma- 

 jores excrefcunt rami laterales , erefti , & insqualis 

 inagnitudinis 5 ejusdem formse & fubftantias, inter quos 

 folia qusedam ficca ftipulas mentientia excrefcunt, 

 qux fuere vaginae lateralium iftorum ramulorum. 



Folia cum illis Galangce fiorida , vel Curcuma con- 

 Teniunt, vel proxime magis illis Cannacori adcedunt, 

 fpithamam longa, quinque& fex digitos lata, folita- 

 ria , atque peculiari petiolo infidentia, qui fub folio 

 capitulum gerit ; funt autem giaberrima inftar folii 

 Mufe , laete viridia , fubtilibus venulis , arftiflimis , 

 & obliquis pertexta, quarum quaedam fuperius pro- 

 tuberant, a in inferiore foliorum parte fulcos for- 





Het is een jlruik , zes en agt voeten boog , met vele 

 >gte Jlelen opfebietende , van buiten glad, gras-groen* 



deelt y 



«af 



(Typba) 



en een vinger dik 



biefen , dog dradiger en ganfeb 



vofe fubjiantie > ge 



Uit de knoppen wajjehen eenige vele, dog meefi dr 

 grooter zydetakken , opgefcbikt , en van ongetyke groottt m 

 van 't zelffle maakzel en fubjiantie , tuff c ben baar eenige 

 droge blader en als fioppelen , bebbende, bet welkdefcbe* 

 den van de jonge jlelen geweefl zyn. 



De bladeren gelyken die van Galanga florida , of van 

 de Curcuma, of nog eigentlyker na de Cannacorus, een 

 fpan lang, vyf en zesvingeren breed, ieder enkelt op een 



fleet jlaande , dewelke kort onder y t Had een 





knop beeft 



, Z*y zyn glad als een Pifang-blad , blyven 

 fyne adertjes digt en febuins doorregen , <uoaar 

 ige boven uitfleken , en aan 't onderjle van *t 



mant copiofos, fubrotunda porro funt, & in brevem - pende, met een kortefpits; 't jonge 



f peperbui 



rjle eind rond toelo- 

 \ad gelykt een fza- 

 gelyk men ook aan 



apicem lefe determinantia: Tenerum adhuc folium w _ . 



convolutum refert infundibulum velcucullum, quale de Curcuma "en Canriacorus ziet, felkens nuwaarTeii 

 in Curcuma & Cannacoro itidem confpicitur , ubi autem 



blad jl< m _ _ 



tale progerminatfoliolum, nodus obfervatur lateralis, loopt een lid ter zydenuit met een of ^meer jlelen 



f 



^. 



fum 



fuft 



qui oina femper gerunt folia , quorum tenerrimum 

 femper convolutum eft , faporis fatui feu graminei. 



Ex nodis quoque feu geniculis alii longi excrefcunt 

 pedunculi , paucos albicantes 

 fex fquallide albentibus anguftis & linuofis petalis con- 

 llantes, poft quos incurvis ex petiolis dependent bac- 

 cae quaedam vagae , formam Ceraforum nigrorum 

 mentientes, fed magis oblonga;, inregulares, ac fu- 

 perius umbilicatae& albicantes, externe fimili tenui 

 pellicula obduclae, fub qua reconditur mollis, alba, 

 & ficca caro , in hac continetur ofliculum formam mi- 

 noris Nucis Mofchata? aemulans , inregulariter fulca- 

 tum ac ftriatum , externe nigricans , interne album , 

 ficcum , ac durum inftar vetuftae Pinangae nucis. 



Externus viridis ftipitum cortex in tenuia loramen- 



u findipoteft, nee folia adeo facile fifluras patiun- 



. tux 



>perfte , altyd twee bladeren bebbendt 

 Jte altyd te zamengerolt is , van fmaak laf of grasagtig! 



• | Uitdeknien komen andere lange fleeltjes , daar aan men 

 ziet weinige witte bloempjes, van zes vuilwitte 9 fmalle f 

 en bogtige blaadjes gemaakt , na de tvelke inaffen op krom~ 

 me fleeltjes eenige ydele bezien , van gedaante als krie- 

 ken , <wat langwerpig , febeef , en met een naveltje bo- 

 ven op , witagtig , buiten met een diergelyk dun vliesken 

 bedekt , daar onder een week , wit , en droog vlies hit , 

 binnen is een Jleen , in gedaante van een Heine Note- 

 mufebaat , ongelyk gevoornd of gefireept , buiten zvcart- 

 agtig, bi?inenwit 9 droog en ban als een oude Pinang. 



* 



* * 



Be buitenfte groene feborffe aan de ftaven laat baar in 

 dunne rimkens fplyten , en de bladeren febeursn zo liRt 



TAtl 







\ 





