

\ 



/ 







VLBoek. XLHoofdJf. 



AMBOINSCH KRUYDBOElC. 



Omnes has quatuor fpecies, ac prxfertim rubra, 

 clegans prsebent oculis fpe&aculum , nafo autem nul- 

 lum odorem , funtque infipidi ac fatui faporis inftar 

 caeterarum Malvarum, nullum dant femen, nee fru- 

 ftus , ipfarumque flores unicum modo perdurant diem, 

 ac vesperi fele claudunt ac contrahunt , tali modo 

 per unicum adhuc dependences diem,quum mox de- 

 cidunt. Ipfarum itaque propagatio fit- per ftipites 

 terras conmiflbs , quod optime fuccedit menfibus 

 pluviofis , ii trunci nodus relinquatur : Alii coronulam 

 formant ex abruptis ramulis , quam fub terra con- 

 dunt, ita ut paulo promineat. 



ft omen. Latine Flos feftalis , Malaice Bonga raja % 

 ac prima fpecies cognominatur Mera, altera Puti, 

 plena peculiariter Djinka 3 Amboinice Coparay ,zc 

 quibusdam Manila, n. e. ftultorum flos. Ternatice 

 Ubo ubo roriba , Bobuto, &Dado, h. e. rubra, alba, 

 & flava. Bandenfibus Caju wuna wuna , Javanis & 

 Baleyenfibus Cumbang waribang rubra , & Waru wari 

 puti alba. Macaflarice Bonga biffu, SimceAnck Tsjuy 

 km. Batavias vocabulo lemi - Portugallico vocatur 

 Fulafapato, h. e. flos Calceanus, Malabarice Tsjom- 

 bor feu Tombu. Arabice Ray at , quod lignificat lig- 

 num, vexillum , unde Hary raya, dies feftus dici- 

 tur, quia in folemnitatibus majoribus vexilla erigun- 

 tur, & fie Bonga raja flos feftalis dicitur, quod ejus 

 ufus fit in feftivitatibus. 



Locus. Nullibi fponte crefcit, fed femper in hor- 

 tis plantatur , in omni progerminans folo , potiffi- 



All* 



feboon 



inzonderbeid de roode , zyn 

 nder eenige reuk , laf van 



Jmaak, gelykalle Malva > ?:og zaat ?iog vrugten voort- 

 brengende , zy vertonen baar ook viaar eenen dag, des 



if. Ha 



6 



An den 



Jluiten ze baar , of kruip 

 nog een dag zo bangen , en vai 

 voortplanting dierbalven gefebiet 

 te jleken , '/ welk befl gelukt in 

 men een knoesje van den flam < 

 maken een kransje van de afgebroke taljens , <n begrdzen 

 zulke in de aarde , dat by een weinig uitkyke. 



Naam. In H Latyn Flos feftalis % op Maleits Bonga 

 raja: de eerjle zoorte bygenaamt Mera , de andere Put! , 

 de gevulde in 9 t byzo'nder Djinka, op Amboin Coparay, 

 en by zommige Manila, dat is gekke-bhem , op Tt 

 Ubo ubo roriha , Bobuto , en Dado , dat is , 

 witte 9 engeele; opBanda Caju vvuna wuna, op J< 



roode , 

 ivaans 

 Warn 



wari puti 



op Macaffar Bonga bilTu, op 

 op Batavia met een half Porti 



of 



feboen - bloem , op 

 Arabifcb 





, r at 



bet zeen 



iry 



raya, een beilige dag, om dat in groote plegngoeaen ae 

 vaandels opgefleken werden , en zo wert Bonga raya cf 

 Fee(i-bloemgenaamt)Omdatdeszelfs 



ifl 



op 



mum autem in duro , ac lapillis mlxto, per totam lieffi daar 



Hoven geplant , opkomende in allerbande grond> dog 



ft 



obcurrit Indiam aquofam usque in ipfam Chinam, in 

 veteri vero India non ita frequens eft. 



Ufus. Hie flos non modo elegans praebet hortis 

 ornamentum , fed nulla funt convivia , dies fefti -, 



beeft ze door gantfeb Water-lndien , zelf 

 na toe, in oud Indien is by zo overvloedig nie 

 Gebruik. Deeze bloem geeft niet alleen ee 

 raat aan de boven en tuincn 9 maar daar we: 



ac feftivitates, quin ubique hilari fuo fulgore oculos maaltyd , feefidag , of 



deledlari atque pafcere oporteat, cun&is enim Indis 



ac Sinenfibus ruber color fignum habetur laetitiae, by 



atque hie flos ad iftum finem aptiflimus cenfetur , va\ 



quum per to turn annum ex fruticibus dependeat , plu- om 



viofis vero menfibus minori in quantitate , atque hoc we 



baar bidden plants de oozen vervul 



y moet 



blydfcbap 



Cbineefe 



flok 



flore exornantur arcus feftales A parietes, umbellae de feeftbogen , wanden y kroonen > en kranftn op bruiloft 



ac coronas in conviviis ar feftis, ufSTafla atque cru- 

 fta. Juvenes quoque crinibus illos inneftunt in tali- 



feeflen, menbejteekt 



tafels. De jongellngvn up 



bus diebusfeftis, quumque in talibus plerumque oc- dragen ze in de bairen , en om dat men gemeenlyk by 



cafionibus atque temporibus fapientia quad venalis 

 fufpendatur , nee colatur , hinc memoratum cogno- 

 men Amboinenfe flos nempe ftultorum obtinuit. 



In fepulturis cslebium demortuorum coronulse 

 etiam ex hifce floribus formantur , quas funeribus in- 

 ponuntur^ quasque clinici manibus etiam tenent , 

 omnesque hi mores non tantum in ufu funt apud M- 

 thiopes indigenas , gentiles , ac Chriftianos > led apud 

 ipfos etiam Europseos. (if 



Flos ruber ab omnibus calceoS gerentibus vulgo 



zo beeft ze de voornoemde toenaam gekke-bloem in 't Am* 

 bons bekomen. 



By begraaffeniffe van ongetroude perfoonen werden 'er 

 ookkroontjes van gemaakt 9 om op de lyken te zetten, en 

 by de dragers in de band te dragen 9 zynde alle deeze ma - 

 nieren niet alleen by de inhntje Moren, Heidenen, en 



Cbriflenen > maar ook by de Europianen aangenomen. 



De roode is by alle , die feboenen 



adhibetur ad illos nigro colore inbuendos , atque ut gebruik, om dezelve daar mede vauut englimmend te ma 



fplendeant, fi manibus contra hos adteratur, unde 



calcei nigrefcunt ac manus obfeure casrulefcunt, ac defcbo$nen 



p wryft, vcaar 



fi Indigo fuiffent inbutae, atque hinc nomen Portu- 

 gallicum fuam habet originem , ut autem hie color 



f ze met Indigo geverfd 

 voornoemde rortugeefe 



erwe 



ac tindura a manibus abluatur, oportet illas primo weder van de banden te kryg 



lavare Limonum fucco, unde ex purpureo rabent, 

 qui color demum per aquam tollitur, quidam etiam 



$ 



Limoenzap waff en , daar van zy purper 



tffpoelen. Zommige 



hos flores albo infundunt aceto Towack, ut rubro de witte Tawak-azyn, om dezelve rood te vervcen y bog- 



inficiatur colore , fed mucofum inde fit. 



In re Medica quendam etiam praebet ufum hie fru- 

 tex, ejus enim folia funt mucilaginofa , emollientia, 

 & quodammodo maturantia, atque flos praster emol- 



voel ze veel flym 



beeft ze ook eenig 



want de 



kende • 



flymerigy verzagtende , en eenigzints rypma 



beeft by de verzagtende ook een afdry 



lientem, detergentem quogue poflidet virtutem. Al- vende krat*t P de wortelen van de witte zoort zyn verkoe- 



bx fpeciei radices funt refrigerantes ; rubrae flores 

 in aceto contriti & propinati , mulieribus menftrua 

 provocant, quibusdam lente, aliis adeo fortiter, ut 

 etiam foetum expellant, atque hoc comprobatum eft 



gedronk 



dryftde vrouwen baar maandtyd*, by zommige flappelyk* 

 by anderenzo fierk, dat ze ook de vrugt ajdryft._ bit 

 ifle beeft men uit zekere Confeffv 



ex teftimonio & confeflione indigenae cuiusdam in Banda anno 1655 verkregen > aewelke bekende , dat by 



Banda anno 1655, qui confitebatur , Mq f ruticis fo- 

 lia, non ipfos flores, cum Papajaj granulis in fortiori van 

 aceto contrita propinafle concubinae fua? , unde fex te a 

 menfium abortum procuravit : Caeterum hasc folia vru 

 cum illis Novella quotfdiano in ufu funt apud obfte- No 



bladefen van de jlok 



bloemen , met de korts 



Papaja, in ft er ken azyn gevreven , zyne Concubine 

 ten badde gegeven y en daar mede een ft 

 ifgedreven , anders zyn deeze bladeren met die van 



trices ad ipforum mucilaginem extrahendam , quam 

 tempore partus adhibent fine noxa vel incommodo 

 jnfantis , eadera quoque hora foliorum fuccum pro- 

 pinant ad partus nixus & festum provocandum. 



Florum capita nondum aperta efficaciora cenfen- 

 tor ad menftrua pellenda , cum aceto praeparata & 



Tom. IV, potata, 



den fly 



dagelyks gebruik , by de Vroetvrouwen om 



ppliceren, zonder eenige fchade of vreze voor bet kind y 

 geven in de zelffle ure betfap van de bladeren ook te 



inken, om te verloffen. 



Men boudde knoppen van de bloemen , eer teopen gaan 



kragtiger , om de ft 



tfdti 







