• 



I 





t 





Vl.Boek. XIV. HoefJJl. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 



3* 



CAPUT DECIMUM QJJARTUM. 



XIV. 



H O O 



D 



K. 





Abutilon lave five agrefte* 

 Cumbang fore kitsjil. 



Butilon hoc alterum filveftris magis ell natura? , 

 atque altior ? fruticem gerens magis perennem, 

 qui ab inferiore itidem parte longa & gracilia 



Het gladde Abutilon. 









E tweede Abutilon is wat wilder van aard, boger 

 en duurzamer van jtruik , ook van onder op met 



_, r o o lange en ranke ryskens bezet , rond , glad, met 



emittit flagella, acfurculos rotundos, glabros , obfcure een donker - bruine of violette fchorjje beklecd , zonder ee* 

 fufco feu violaceo obdu&os cortice , glabro penitus, nige wolagtigbeid , gelyk aan de Berke-boonu 



nee ullo modo lanuginofo , uti in Betula. 





Folia cum illis praseedentis conveniunt , in tene- De bladeren zyn gelyk als aan 't vorige, aan dejonge 

 rioribus fruticibus palmam longa & lata, in vetuftio- Jlruiken een band breed , en lang, aan de oude minder, 



ribus minora, in longum apicem definentia cum binis 

 aliis lateralibus , unde ex cordiformi triangularia funt, 



met een lange /pits , en nog twee andere aan de zy den,, 

 waar door ze uit den hertformigen driekantig fcbynen, 





ad oras fubtiliter quoque ferrata-, fuperne obfcure aan de kanten mede fyn gezaagt , boven donker - groen , 



viridia, inferne glauca: Nulla lanugine velpilis hit* beneden blaauw - groen : Zy tebben geen wolagtigbeid, 



ta funt uti prioris, ad taftum tarn en mollia funt, fra- nog hairen, gelyk bet vorige , zyn egter zagt in y t aan- 



giliora, ac facile fiffur am contrahentia, tenera folia taften, in *t bandelen week, en ligt fcbeurende , dejon- 



optime ilia Betuls referunt quoad formam , longis ge bladeren gelyken zeer wel deBerke- bladeren van fat- 



ac glabris feu teretibus infident petiolis folitaria , J'oen, zy ftaan op lange en gladde rankeftelen, enkeld, 



atque ex alis juniores petiolos, ac foliola producunt, en in baarfcboot met jonge ftelen en bladeren gevult , ge~ 



uti in praecedenti : Nullo autem modo gravemiftum lykhet vorige. Zy bebben geenzins dien fterken zalfagtu 



& unguentofum fpirant odorem,nec adtaftumvifco- gen reuk, nog v alien finer ig in 't aant often, gelyk 't 



fa funt uti in priore, notabilem tamen Althasae odo- vorige , rieken egter kennelyk na Althcea, en zo ze een 



rem fundunt, fique per binas horas fuerint abrupta., paar uren afgebroken liggen, worden ze merkelyk vuil 



ingratum ac tetrum inftar fordid^ vel putridze aqus. 

 Flos minor eft illo antecedentis 



alsfpoelwater. 



. * 



' 



ex quinque iti- De bloem is kleinder dan aan 't vorige , ook van vyf 



dem rotundis petalis conftans adeo adunatis , ut uni- ronde blaatjes gemaakt , zo digt op matkander flint ende, 

 cum videatur , eft autem paulo major illo Ranun- dot ze een blaa fcbynen , mat grooter dan de bloem van 

 culi vulgaris , magisque luteus, in cujus centro lu- Ranunculus, ook hooger geel , in de midden met een geel 

 teum erigitur piftillum cum fimilibus ftaminibus uti pilaartje, en draden daar aan, als bet vorige, nogtans 



m * * * * /•- * zvnder bruine grond , maar doorgaans geel , ieder ruji 



op een vyfbladig bortje, en *i zelve op een lang fly ffteeltje. 

 Deeze opent baar kort na de middag, en gaapt zo wyd p 



in priore , hie autem in fundo non eft fufcus , fed 

 plerumque luteus, atque pentapetalo infidet calici, 

 qui longae firmseque incumoit ftcilulas. Flos hie pau- 

 lo poft meridiem fefe aperit , adeoque dehifcit , ut dat de blaatjes vcat agtervoaarts ftaan , en zo blyven'toi 

 petala ejus retrorfum fledtantur usque ad quintam ho- vyf uren , wanneer ze bun vcederom Jluiten , en novit 



bar en ft eel, maar altyt met een knietje wat. gebogen* 







4* 



\n 



• . t 



nn -J. 



• 



' 



ram, quum iterum fefe contrahunt ac claudunt , nee meer openen. By windig en regenagtig <weer openen bun 

 unquam de novo fefe aperiunt, ventofo ac pluviofo nveinige, en gapen nitt veel; zy flaan ook niet regt op 

 tempore rari fefe , nee multum extenduntur flores , * " * ^ ^ ""' ' *' ^ 



qui nee erefti petiolis infident, fed per geniculum pa- 

 rum inflexi funt. 



Ejus fruttus rotundi funtcafeoli, bioboli latitudi- 

 nem habentes, ex plurimis itidem tenuibus illiculis 

 compofiti, novendecim vel viginti numero, in or- 

 bem pofitis, fuperius paulo latioribus quam prioris, 

 quale eft trepanum fecundi gradus, uti enim prior 

 ftudtus conum refert abfeiflum , fie hie cylindri feg- 

 mentum pras fe fert, nee ita lanuginofus eft, ac ma- 

 turus, niger. Quasvis filicula in fuperiore ejus parte 



tn 



De vrugten zyn ronde kaaskens , in de breedte van een 

 dubbeltje , insgelyks van veele dunne bowvoen gemaakt ^ 



*t getal van negentien a twintig , in de rondte ftaan* 

 de± boven <wat breder dan de vorige , allezins gelyk d§ 

 Trepanen van bet tweede fatfoen, want alzo 't vorige 

 een afgefneden kegel gelyk 

 een Cylinder , 

 zwart. 



t — ^ __ or 



zo gelykt dit een ftuk van 

 %y is ook min wolagtig , en ryp zynde p 



t 3 



Ieder botrwe beeft aan y i bovenlie een 



uit- 



acutum & prominentem gerit apicem, qui frudtum ftekend hoekje , J t vcelk de vrugt zeer verciert ; in ieder 

 eleganter ornat, in quavis autem tria locata funt ni- -*—-—* 7 - •' -• • • ■• • 



gricantia femina , reniformia , duriora 



bouwe liggen drie zwartagtige zaadjes , als gebulde niert- 



magisque 

 perfe&a quam in priore, unde hxc fpecies intra bre- 

 ve temporis fpatium quam maxime multiplicari poteft. 



Radix cum praecedenti convenit , atque profunde 

 in terrain penetrat, nee mucilaginofa valde eft; loca 

 amat aprica, & foli bene expofita, ac cito excre- 

 fcit, lignumque gerit durius ac tenacius quam prio- 

 ns, quod tamen per tres non durat annos. 



Nomen. Latine Abutilon lave 6f agrefte , Malaice 

 Cumbang fore kitsjil , h. e. flos vespertinus minor , 

 apud Amboinenfes nullum obtinuit nomen. 



Locus. Majori copia obcurrit quam prsecedens , 



jes, harder en volkomener dan aan 't voorgaande, voaar 

 door deeze zoortezig in kort in tyd vermeeraert. 



Deivortel is als voren , gaat diet in de aarde , en beeft 



weinig flyvi , 9 t waft gaarn op lugtige plaatfen , die wel 



ter zonne ftaan, febiet baaftig op, beeft een harder en 



tayer bout dan h vorige , pleeg egter geen drie jaren te 

 duren. 



Naam. In H Latyn Abutilon Iseve & agrefte, op H 

 Maleits Cumbang fore kitsjil , dat is , kleine avont- 

 bloem, by de Amboinefen beeft bet geen naam. 



Plaats. Men vint het in meerder quantiteit dan J t vo~ 



atque iisdem in regionibus. In Amboina amat ere- rige, ook in dezelffte landen; in Amboina waft y t gaarn 



fcere circa aedes, in defertis hortis , ubifponte per 

 femina fua propagatur : in Ternata utraeque fpecies 



omtrent de buizen , in de verlatene tuinen , daar 't zig 



zelfs voortzaait ; in Ternaten zyn beide geftagten over- 



funt copiofiores , ubi campos obcupant \ in Hituae vloediger , daar zy de velden beftaan , op de kuft van 



ora prima fpecies crefcit circa Hilam; altera circa Hitu waft d'eerfte zoorte omtrent Hila, maar de tweed* 



Lariquam & Ovirum. 



Ufus. Eundem in finem adhibetur ac prior, ad fo- 



omtrent Larique en Oviren. 

 Gebruik. Het werd tot bet zelffte gebruikt als bet 

 menta nempe & balnea, Baleyenfes vero hanc fpe- eerfte, teweten totftoving enbaden, de Balyers bouden 

 ciem efficaciorem putant prima , balneumque prae- dit laafte voor kragtiger dan bet eerfte, geefteen kragtig 

 bet penetrans, fi in illo aliquamdiu quis federit con- blad om daar in te zitten , als iemant van de pyne des 

 tra dolores Nephriticos, vel fi emplaftrum viride ex graveels gequelt word, of een groene pleifter van de ge- 

 contritis foliis componatur , atque lumbis & veficae wrevene bladeren gemaakt , en op de lenden of blafe ge- 

 inponatur , faepius autem tollendum & permutandum flagen , maar men moet bet dikwils veranderen , wegens 



eft ob ingratum odorem. 

 Hoc lasve Cumbang fore , ad ulnae altitudinem ex 



zyn viefen reuk. 

 Deeze gladde Cumbang fore , als ze niet boven een elU 



cretum & evulfum, ej usque apex cum foliis terne boog isuitgetrokken, defpitsmet de bladeren weder in *t 

 inmiffus, reliquaque pars cotta & propinata Malumis zat §eftefyn, de reftgekookt, en gedronken, geneeft Ma* 



feu Gonorrhscam virulentam curat. 



Hs 



Hums of Gonorrbceam virulentam. 



Z$ 





\ 







