X 



*r* 







/ 











• 



/ 



4,; 



\~X 







» 





HERBARII AMBOINENSIS LibtrVl. CaputXV. 



m 



Flores ante meridiem fefe non aperiunt, atq 

 binos dies in frutice confpiciuntur : Lan 



De bloemen gaan voor de middag niet open , en vcrtonen 

 boar twee dagen aan de ftok : de wol aldus met banden 



ifta feu Goffipium manibus depuratum, & ab oflicu- ftboon gcmaakt , en van de korls gezuivert, is ftraks 



lis feparatum, mox nendo aptum eft, quod vero ad 

 pulvinaria complenda , uc & ad farcinas iervatur 

 4deo adcurate a ficcis foliis & ofliculis depuratur. 



nou 



klaar tot betfpinnen , maar die men tot bet invullen van 

 kuffens en pakken bevoaart , werd zo net niet gezuivert 

 van die droge bladeren en korls. 



fefe 



Radices ejus funt rarae, 

 non bene crefcit fub arborum umbra, fed loca amac 



De voortelen 



Z" 



* 



,yn ixeimg) maar v erf prei den bun verre 

 bet voil niet geern onderjcbaduwe van bomenJlaan y maar 



maar niet 



ac foli bene expofita, foluraque pingue & op lugtige plaatfen , en die vcel zon bebben , envetiekley- 



agtigegrond, daar voat fteentjes under lopen. 

 De ftruik is wel ?J gebelejaar met bladeren, 

 met bloemen of vrugten beladen, want in de regen-maan- 

 den vcerpt by allenkskens d'oude bladeren af> en ge<wind 

 nieuvce; in de zesde maand van zyn zaaijing. draagt by 

 bloemen en vrugten y maar by rujl dan vkl vier a vyf 

 maanden y vail 't tent Jhi/btn tot bet andere* Ik bob be- 

 vonden, dat deeze ftruik by een Wyngaard geplant > weel- 

 drtger cpfeboot, eh J chowder Jtmd dan ciders. 

 # Op J$va beeft men fori z< <rt van deeze ftruik, dcwcl- 

 ke bruin-roode bloemen draagt, de bladeren zyn watgras- 



apnea , 



argillofum, lapillis mixta m. 



Frutex hie per totum annum folia iua prodit non 

 vero flores vel fru&us, pluviofis enim menfibusien- 

 fira vetufta demittit folia , novaque regerminat : 

 Sexto fationis menfe flores ac fru&tis producit , 

 quum per quatuor vel quinque menfes iterum qui- 

 efcit ab uno tempore in aliud ; comperi quoque hunc 

 fruticem prope Vitem plantatum lxtius excrefcere, 

 atq ue elegantiorem effe quam alibi. 



In Java hujus fruticis fpecies obcurrit, flores ge- 

 rens ex fufco rubentes, ejusque folia magis virent, 



acprofundius laciniata fund, Goffipium vero ipfum groendcr, en djeper gefnedw , de <wol als'de gemeene ; bet 

 inftar vukaris : Parvus eft frutex , nee jiltra annum blyft een kleine beefier, en werd niet boven ecu jaaroud, 



inftar vulgaris : Parvus eft frutex , nee jiltra annum 

 perennat,necflos ita ample fefe aperit quam vulgaris. 

 Nomen. Latine GoJJipium> & Cylon: Belgice Bo-"" 



>&ol & Cattoen , Arabice Kotnon , K< 



en de bloem opent baar zo ivyd v.iet als aan de gcw.cnc. 



Naanu In 't Latyn Gofl'mium en Cylon , op '* Duits 



Kotoun, Boomwol en Cattoen , in J t Arabis Kotnon, Koton , 



unde cactera Europaeorum derivantur nomina ; Gofli- en KotoUn , ivaar van de andere Ewopifcbe namen kotnen 



Pi 

 vc 



Bombyx 



& Bombax, ac Scaliger ex Plink 

 ilicum Bambaeia defieftitur. His 



de wol behben de niewwe Grieken en Latynen genaumt 

 Bambax en Bombax , en Scaliger uit Plinius Bombyx, 

 waar van 't Italiaanfcbe Bambagia komt. In '* Spaanfcb 



panis dicitur Sllgodon, Portugallis Algodaon\ ab Ita- biet ze Algodon, in 't Portngec/cb Algodaon , van de 

 " '" ^ .«»_._ --^/r .o_ «,./•. — . Italianen iverden de Cattoene jlcffcn Bambafinen ge- 



tur 



conftrucla Bambafi 



Wambayfen & Borfirokke 



Malaice , Javanice , & Macaflarice Capas ^ Te 

 Capa, Amboinice in Hitoea Aba, in Leytimora Aba- 

 mabu, Banda Caramboa, peritiflimus Scaliger exercit 

 iyS.JetT;. 8. ipfi hsec tribuit nomina, Latine n "" 

 pium , Syrice Cot , Italice Bambagia , Arabice 



Trogloditice Baft 



Pro 



ipemba , h. e. Nux Pembae , quae eft Africa 

 ncia , quum vero litt. Kopb & Pbe> in lingua 

 Arabica liters lint fibi maxime fimiles , hinc fieri 

 potuit, ex Arabico Ganfak Goffipium effe derivatum, 

 item Cbirhaaffy & Dismadrix , ac Boh&r eft lanugo , 

 atque hinc Anadiff & Mandvff eft difcutiendo adte- 



nuatum, & Arcu Mindoff " " " " ' 



naamt , en mijfcbien ook in 't Duits de Wambayfen en 



Borftrokken , in H Maleits , Javaans , en Macaffaars 



Capas , in !| Ternataans Capa , in 't Amboins op Hitou 



Aha , op Leytimor Ahamahu , ep Banda Caramboa : 



dien wel ervarene Scaliger exercit. 158. fee):. 8. geeft 



, A. au ^ ww bem deeze namen; in' t Latyn Goffipium, in y t Syrifcb 



asc fubfequentia Cot, in 't Italiaans Bambagia, in 't Arabifcb Balabali, 



Gaufak, rerfice by de Trogloditen Bafut, voortj vind ik nog deeze Ara.- 



iifebe namen; Gaufak, Perjiaans Gauzapemba, dat is 

 \Note van Pemba> een Provintie in Africa; dewyl nit 

 de letter Koph en Phe in 't Arabifcb zeer gelyke letters 



zyn , zo kan bet wel gefebiet zyn , dat men van bet Ara- 

 bifcb Gaufak Goffipium gemaakt beeft , item Chirnaaff 

 m Dismaarix , en Bobar is de wolle daar van , en bier 

 van daan komt Anadiff en Manduff , H geen betekentdoor 

 jomj chidden verdunt, en Arcu Mindoff gepluift Cattoen: 

 ^Beylam is de neut ofte bet zakje , voaar in de wol groeit, 

 welke Qfzgenaamtwert; waar onder ik niet een en vind, 

 die met Scaliger s naam Balabab overeenkomen. 

 Met de Arabifcbe namen Coton of Cotoun komt over 

 Chaldaicum Ketban linum , & hoc ab Hebraico Etun een bet Cbaldeeuwfcbe Kethan of Vlafcb , en dit van bet 

 funis , iilum , linteum , unde & Chaldaice Atuna funis , Hebreeuwfcbe Etun , een totivo , gadren , of lint , ixaot 



ijuaeO/ 



folliculus , in quo 



quod cum Scaligeri nomiae Balabab quadrat 



Cum Arabibus vocibus Coton five Cotoun confonat 



& Obovy otoni linteum , eft tamen & Hebraicum Ke- 

 tbonetb & Kutthonet, tunica per metonymiam , quia e 



van op bet Cbaldeeuwfcb Atuna, een touw, en Obovy 



otoni , een lint , en bet Hebreeuwfcbe Kethoneth en 



filis contexta eft, unde & Germanorum Kittel, pos- Kutthonet, een mantel door verzetting van de letteren % 



fimus etiam opinari Hebraica & Chaldaica ilia vo- 

 cabula ab Arabico antiquo hujus planta; nomine de- 



om dat bet uit gaarn gemaakt wert , waar van daan der 

 Duitfcbers Kittel : Wy zouden ook kunnen menen dat die 

 fcendiffe , quia per excellentiam de omnibus filis, Hebreeuwfcbe en Cbaldeeuwfcbe namen van de oude Am- 

 & ex filis contextis telis dicitur : Certum enim eft, ex bifebe naam deezes plants afkomflig zyn , bet welk by 

 Arabia & finitima ./Egypto defcendiffe notitiam hujus ouyze van alle touwen en gaarens gtzegtwert. Hetisdog 



lanaj apud antiquos. 



4. 



Locus. Minus Goffipium ubique crefcit in Indo- 



zeker, dat uit Arable en bet naafigelegene JEgypte de ken- 

 nis van deeze wolby dc onde: zyn oorfpronk beeft. ■ 

 Plaats. Het kleine Goffipium waft over al in de Ind^ 



ftana & Bengala , potifiimum vero in Cormandelae flan en Bengale , dog meeft op de kufi van Coxmandel, 



ort , quod & quotannis ferendum eft , majus feu fru- bet welk ook jaarlyks most gezaait werden ; bet booger 



<tefcens , quod proprie defcribimus , in multis aquo- of flruikagtige , dat -wry eigentlyk befebryven , waft in 



'fae India? crefcit infulis , atque in quibusdam locis t veele Eilanden van Water- Indien , en is in zommisfiiaa- 



annuum, in aliisperenne eft , in Java enim & Baleya, 



rig , in zommige meerder jaarig , want op Java en Baly 



fi hie frutex femel fruftus produxerit, ejus fuperio- -als de ftruik eens gedragen beeft y fnyt men de bovenfte 



res abfcinduntur rami, radixque nova obtegitur ter- -takken af, boopt wat nieuwe aarde rontom de wortel y 



ra s i n \ fecundo anno Spites emittit, ac femel ad- zofebiet by in 't tweede jaarflelen, en draagt nog eens 



hue fructus profert. In Bima & Macaffara in Turattas vrugten; op Bima en Macaffer, in de Provintie Turat- 



Trovincia, ubi multum colitur, quotannis ferendum 



te, daar betmder andere veel gebavent word, moet bet 



eft, licet ibi etiam ad fruticem altitudinis humanae I jaarlyks gezaait werden, bcewel bet aldaar ook een ftruik 



excrefcat ; in tribus Orientalibus regionibus Amboi- 

 na , Banda , & Moluccis rarum eft , atque aliunde de- 



Muftum , in perfeftum vero fruticem ibi adtollitur , 

 uti fupra diclum eft , qui tres perdurat annos. 

 Ufus. Quomodo Goffipium feu lana harum plan- 



4 tarum per totam Indiam loco Lini adhibeatur* 



van een mans lengte vcerd, in de drie Oofierfe Gouver- 

 nementen Amboina, Banda, en de Moluccos is bet wei* 

 nig , en van elders ingebragt 3 en over al een valkomc 

 ftruik , als boven gezegt , die drie yaren duren kan. \ 

 Gebruik. Hoe de vcol van deeze planten door gebeel 

 - , . ~ . ~ - Ooftindien de plaats van vlas beklede . waar nit aller- 



'-Ipecies ill* Dongry, & Guinees lumen, vulgo Cain- 



gadja , 



dewelke zyn of gmfdroMg , als de zaorten Dongry , en 



«Gumees lumen, in 'j gemeen Caingadja,/ dat is, -Oli- 



pbants 



1 

 • 













