

r- 





J 



VLEvek. XV.HoofdJt. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 



35 



-gadja, h. e. Elcphantum lintea di&a , Malayenfcs 

 >enim cunttis magnis rebus adtribuunt 



cognomen 



pbants linnen genaamt , want de MaleyerS plegen alls 

 groot$ dingen den toenaam van Gadja of Olipbant te ge+ 

 ven , middelmatig van draat zyn Salampoeris en Par- 

 cailcn , fyiidradtg zyn Bethiles > Clmonys en Cafla 

 Bengalc, waar onder zmmigtn zo fyn enydelzyn als 

 cen jpinne*webbe 5 alle welke forteringen van linnen zo 

 wit als een fneeuw gebleekt , neve -is nog veel andere meer, 

 met defekeepen van de Ooftindijcbe Cornpagnie na Europa 

 vervoert werden , en dierhalven niet onbekent kunnen 

 zyn j werdende altyt de bejle gading na Eurcpa gezonden p 

 __ en bet Jlegte bier in hidia verjleten , want bet Europi- 



Europaea enim lintea hie non valenc, nee album for- febe linnen bier niet wel aarden, nog wit blyven kan\ in 

 vant colorem : In iftis aquoiae Indian infulis pars quae- de voam. Eilandtn van Water -Indien werd ook wel een 

 dam in crafiiora texitur lintea, non autem adeo pras- party tot doeken eeweven, dig verre zo veel en goet niet, 

 ilantia, quam quas in Cormandela & Bengala texun- als op Cormandel en Bengtden. Het ander inert tot ge- 

 tur, reliquapars in fila congeminata, quibus fuunt, twynt naaigaarn gefponnen > inzonderbeid op Macaffer 

 netur : in Macaflara prafertim Goflipium ex Turatta wert bet Cattoen, nit Turatte kotnende, veel tot doeken 

 adduttumad lintea & fila adhibetur, ex cruda autem en gaarn gebruikt; uit de raauwe wol weten ze aldaar 

 lana dexteritate quadam norunt oflicula extrudere' meteenbebendigbeid de korls aittewringenmet eeiidraai- 

 , ope bacelli tortilis inftar mergitis f brmati. 



Goflipium itaque depuratum excutitur ope arcus 

 Malaice Bit/or, lit fupra Arabice Minddf ditti, cujus 

 tenfa chorda Goflipium adtrahit ; quod tali modo 



Gddja feu Elephantis, mediocribus ex fills conflant 

 Salampoeris & Parcallen , ex tenuioribus verb >BiiU- 

 • les , Cbavonys, & Cajfa Bengale, inter quce quaxlam 

 funt adeo tenuia & laxa quam textum nraneum , 

 quas omnes linteorum fpecies inftar nivis albicantcs, 

 cum pluribus aliis fpeciebus per focietatis Indicae 

 naves in Europam devehuntur , ac proinde cuivis 

 notae funt, optima autem Gading fpecies femper in 

 Europam mittitur, ac viliflima hie in India deteritur 



fond boat je , als eenfebuive. 



Het febovn- gemaakt e werd alsdan opgefcbiit met een 

 boog, in'tMaleits Bufor (zoals bovenop Y Ambis Min- 

 daf) wiens gejpannen Jhaar in J t Cattoen Jlaat ; bet dus 



excuflum & depuratum manibus iterum compingitur, opgefcbudde enfeboon-gemaakte Cattoen werd daarna met 

 ac convolvitur in formam longarum candelarum cir- de banden digt weder tezaviengerolt als lange keerfen , en 

 ca bacellum , qui ipforum colus eft, ex quo filum omeenrondjlokjegewonden,betwelkbaarJpinrokkenis, 



Rhombo inpofitum deducitur ad finem tali modo > 

 quo ferki netores folent. Hie in Amboina nil me- 

 moratu dignum ex ipfo texitur, fed in fila conge- 

 ininata ad fuendum netur. 



-waar van de begonne draat op bet jpinrad geleit zynde % 

 voorts afgefponnen voerd^ op de manier als de zyde-fpin* 

 tiers bekent is. Hier in Amboina werd y er niets naamwaar* 

 dig van geweven > maar alleen tot naaigaarn gefponnen. 



In re Medica apud incolas raro eft in ufu , quum In de Medicyne beeft '$ by de Inlanders klein gebruik % 



non admodumfint curiofi, unde ipiius virtutes Me- em dat ry niet nieuwfebierig zyn , wesbalven men zynt 



dicinales ex Europasorum libris petendiB & inquiren*- medicinale kragtenuit Europife boeken balenmoet, alleen* 



dae funt: Folia folummodo contrita pueris aliquando lyk de bladeren wet den zomtyts gewreven y en de kinder en 



exhibentur contra omnia abdominis tormina, immo ingegeven tegens ailerlyande buik-weedom, zelfsin de Roo 



in Dyfenteria ipfa* magis autem ad inteftinorum cru- 

 ditatem toliendam & emolliendam , quam ad confti- 



pandum, ipforum quoque fuccus abdominis tollit ac 

 fedat dolores : Ofnculorum medulla dulcem habet 

 faporem , atque contra quasvis tufles exhibetur ac 

 Taucedines ? ex hifce oleum itidem exprimi poteft 



de Loop , meer om de raauwe ingewanden te verzagten als 

 te Jloppen , *welk zap ook de buikpyn fait , het merg van 

 de zaatkorls is zoet vanfmaak , en wcrt ingegeven tegens 

 cllerbande boejten , en raauwigbeid des borjts , een oly 

 door uit teperjjenj waar mede men de Jproeten verdryft, 

 is bun ook onbekent , evenwel de Macajjaren maken ten 



contra lenticulas, quod incolis ignotum eft, Macas- lekker eten daar van* dezelve in warm water wekende, 

 farenfes tamen delicatum ex his praeparant cibum, twee a drie dagen in korfjes zettende, en perffende, tot 



in tepida enimmacerant aqua haecofficula, quae per 

 binos tresve dies in corbiculis deponunt, donee lur- 



dat ry uitfehieten , die z;y van de buitenfle graauwe boU 

 fter zuiveren , en als Salade eten , gelyk men met de uit- 



culos emittant , quag ab externo turn depurant cine- gefebotene Catjang of Boonen doet. 



. tco cortice , atque inftar La&ucas edunt , uti cum fe- 

 mine Catjang , vel cum Phafeolis.madefaClis fie, qui 

 germen emiferunt. 







Folia ob mollitiem aliquando exficcanfUr , atqUQ, 

 hifce pulvinaria replentur, antiquis autem tempori- 

 bus Goflipium in Occidentalibus infulis , feu terras 

 partibus non ita notum ac vulgare erat quam hodie, 



De bladeren werden nvegens bare zagtigbeid zomtyts 

 gedroogt, en daar mede Jlaapkuffens gevult , in nude ty- 

 den was bit Cattoen in de iVejlerfe Eilanden , zegge , 

 deelen van onze nverelt , zo bekent niet als bedxndaags , 



ex Theophrafto enim & Plinio adparet , tantum ere- Hvant uit Tbeopbraftus en Plinius blykt , dat bet alleen 

 fcere in fumma iEgypti parte, Arabia, & Tilo, qua; wies in Opper-Egipten, Jrabien, en Tilo, een Eiland 

 infula eft freti rubri feu Perlici, dein autem diligenti van y t roode , of veel meer Perfifcbe Meir, daar na door 



cura & cultura inde dedu&um eft per Syriam & par- 

 • vam Afiam , usque in maris mediterranei infufas , 



iieerftige oeffeninge is bet van daar gebragt , door Syrien 

 en klein Afien , tot in de Eilanden van de Middelandfe 



Candiam , & Maltam , atque inde in partes Italiae , Zee, Candia -en Malta , en van daar in de deelen van Ita 



•Calabria;, Pugliae, aliosque Europaeos hortosj ubi- lien, Calabria, Puglia, en ander e bovenvan Europa, 



■ que autem eft frutex parvus & annuus , quum ita- over al een kleine jarige Jlruik zynde, «m dat bet nu in 

 c]ue antiquis temporibus adeo rarum erat, veftes ex mide lyden zo zeltzaam was, wierden ookde klederen daar 

 ipfo conftruttse quam maximc pretiofae itidem habe^ van gemaakt, zeer kojlelyk gebouden, dewelke niemant 



■ bantur , quas nemini apud ./Egyptios licebat geflare , by de Egiptenaren geoorloft was te dragen , dan de Prie- 

 nifi facerdotibus & magnatibus , unde coneludendum Jleren , en luiden van boogen fiaat % waar uit dan te be- 

 eft. Hebraeorum Scbefcb nihil aliud fuifle quam Xylon Jluiten is , dot der Hebreeuwen Schefch anders niet ge- 



feu Goflipium: Huic rei adfentit Pro/per Alpinus s qui 

 teftatur ex lana .Goffipii fui arborei, in JEgypto Cot- 



weeft zy dan 't Xylon of Cattoen. Hier mede Jlemt over 

 een Profper Alpinus, dewelke getuigt , dat uit de wol 



nemfegjir difti, carbafum fubtilifiimamcontexf ,qua; van zyn Goflipium Arboreum , in Egipten Cotnem 



in Arabia & JEgypto SeJJa vocatur: Ex hoc Scbefcb fegjar genaamt, een zeer fyn lynwaat geweven wierd, 



contexta erunt regalia veftimenta , quibus Patriarcha in Arabien en Egipten Sefla genaamt : Uit ait Schefch 



Jofephus veftitus fuit tempore condecorationis fuse waren gemaakt de Koninklyke klederen , waar mede de 

 . Genef. 41. vers 42. item alba ac fubtilia fila, qtfibus 

 ad exornandum Tabernaculum Moifcs ufus 



fuit, 



Patriarcb Jofepb gekleed wierd in zyne verbeerlykinge , 

 Genef. 41 . vers 42. alsmede bet wittefyne gaarn , *t welk 



quod in belgico textu interjirctatum eft Fyn Linnen. tot bet opmaken van den Tabermkel van Mofes gebruikt 



Jn Latino Linum Xylinum Exod. 25. vers 4. Scbefcb wiert , zynde overgezei in de Duitfcbe Bybel fyn Linnen, 



tamen differt a Butz Ezechiclis feu Byjfo, quaj meo in 't Latyn Linum Xylinum , Exod. 25. vers 4. Het 



judicio album eftfericum, quod antiquis temporibus Schefch nogtans verfcbilt van*t Butz Ezechielis , of 



apud Occidentales populos rariflimum ac carum erat, 

 de quo latius in aucluario meo. 



By(Tus> 'twelk, myns oordeels, de witte zyde is, de- 

 welke in onze tyden by de fVeJierfe natien , zeer weinig 

 en duur was , waar van in myn Aucluario. 

 Rei Herbaria; periti inter fefe cavillantur , cur hacc De Kruit-befcbryvers knibbelen ook onder malkanderen 9 



Lana Beleice Boomwol 



Tom. IV. 



fed 



9 



hujus 



waarom men deeze wolle in 't Duits Boomwol noemt , 

 datir %e nogtans van geen boom y maar van een laag bee- 



£ 2 Jterken 



\ 





