



• 



HERBARII AMBOINENSIS 



Liber VI. Caput XV. 



hums autem rei caunfam inputarevoluntTheophrafto 

 & Plinio, quum ille Libr. 4. Cap. 9. hie vero Libr. 

 12. Cap. 10. fcribat, in infula Tilo, hodie Babarcyn 

 dic\a, arbores lanatas feu lanigeras crefcere, folia 

 gcrences inftar Vitis , fed minora , ac fru&us magni- 

 tudine pomi Cydonei , ac forma Cucurbits , qui per 



dehifcunt , ac tenuem exhibent la- 



matu 



nam 



Jlerken komt , voillende defcbult daarvan op Tbeophrafius 

 en Plinius leggen, ivaar van de eerjle Libr. 4. Cap. 9. 

 de tweede Libr. 12. Cap* 10. febryft, dat in *t Eiiand 

 Tilo {bedendaags Baharcyn genaamt) woldragende bo* 

 1 voaflen , met bladeren als een wyngaart $ dog klein- 

 . en wugten 9 in de groote van een Qtiee - appel 9 

 hdaante van een Cauwoerde , dewelke door rypbeid 



der 

 en 



ex qua tarn pretiofas quam viles veftes texi openberjlende , een fyne wolle uitgeven, <waar 



pollunt: Huicrei autem contraria yidentur ilia, qus 



tegens 



modum , 



^ 



Cafl 



Xy/ 



pars 5 quae Arabian vicina 

 ibusdam Goljipion dittum, 



bricata Xylina ditta funt. Frutex hie parvus eft, ac meeft 

 fructum profert barbate nuci fimilem 9 quoad for- daar 

 mam , ex cujus interna lanugine bombyx conligitur & en krygt e'en vrugt 



kojl _ 



febynt tejirydetiy 't gene dezelfde Plinius Jcbryft 



19. Boek 9 Cap. 1. aldus: Het hoogfte deelvan Egypten, 



9 t welk aan de kant van Arabien legt 9 brengt een beefier 



voort , die van zommige Goflipion genaamt is 9 maar 



beeji 



of 



gis albec lanugine hujus fru&us. 



eft 



binnenji 



ged> 



Sacerdotes M 



• * 



veftimenta ex hac contexta 



pras 



M 



genomen , en gefponnen wert y en is ter werelt niets wit- 

 ter en zagter, dan de wolagtigbeid van deeze vrngt. 



De Priefters van Egypt en dragen geen klederen liever y 

 dan die daar van geweven zyn. Hier <willen ze 9 dat de 

 woldragende beefier van Egypten verfchille van Tbeo- 



niaera in Tilo crefcente. eft autem una eademque pbrafius <wolleboom 9 op Tilo wajfende 



^O % g+ \ • r*% r* • • # l J 7 7 /*/l a. 7 * J* 7 La 



planta, quae, uti fupra dittum fuit , in quibusdam 

 locis humilis eft fruticulus , in aliis vero perfe&us 



dezelffie plante , die als boven gezegt 9 op 

 plaatfen een laag beefier km , en op andere een volkomen 



frutex , atque praeterea fciendum eft , in Oricntali lin- Jlruik is 9 daar en boven moet men weten 

 eua non ita adcuratam efle diftin&ionem quoad de- terfebe tale zo naauwe onderfebeid 



nominationem arboris & fruticis, ac proinde arboris 



beef I 



lana jure merito vocatur talis lana, quae ex frutice <uuol met regt genaamt <wert een wol, die van een boom- 



arborefcente 

 Cop. 21. 



conligitur 



talia exempla vide infra 



quibusdam 



regionibus humilem , in aliis in altum excrefcere in- 

 ter neotericos fcriptores teftatur quoque Bellonius 

 Libr. 2. Obferv. Cap. 101. dicens circa Ca[ro in iE- 



effc Gojjipium perenne 



Jlruik komt ; diergelyke exempels 

 a 1. Dat nu dezelfde firuiken in zommige landen laag , en 

 in andere boog wajfen, getuigt onder de nieunne Scbry- 

 vers Bellonius Libr. 2. Obferv. Cap. 101. zeggende , 

 dat omtrent Cairo in Egypten een Goffipium perenne 

 iffe , met een Jlruik , booger dan een man , 9 t welk by 



altitudine altior, quern dein in Sicilia obfervavit cir- naderband in Sicilia omtrent de Jladt Marat 



Mara tarn 



M 



fe 



mus y 

 12. Cap 



pium 9 i 

 Celet 



r > ac Septembri demetiebatur , ac porro 



lanigeram Tiloncnfem nihil aliud efle , quam 



m fruticem teftanturfatis Tbeopbrafius & Pli- 



quum arbores vocet Goflampinas Plinius Libr. 



beefier gezien beeft y dewelke met boven een half 

 jaar in de aarde bleef 9 als werdende in May gezaait 9 

 en in September gemaait 9 verders dat de JVolleboom van 

 Tilo anders niet ry dan de Cattoen-firuik 9 geven dezelf- 

 fie Theophraftus en Plinius genoegzaam 



11. 



fatis clare denotat verbum Goffi- men, y t*welk 



Jfampinas 9 Plin. Libr. 12. Cap. 11. noe 



pemba 



currit, uti Jofepbus a Cofia Libr. 4. Cap. 23. fcribit 

 nempe in Peruana regione, NovaHisp'ania- acprae- 

 cipue inProvincia Tucumana, Paragueya, & Sanfta 



Gofiipium, of bet voornoemde PerJiaanfcbe Ganza pemba 



Deeze vermaarde wol werd 00k in WeJUndien gevon 



den , gelyk Jofeph a Cofta Libr, 4. Cap. 23. Jcbryft 



te weten 9 in Peru 9 Nova Hispania 9 en principalyk h 



en 



Algod 



im funt c 

 Carbafos 



Doming 



• 



_., - q o * — 



ynde overal de principaalfi 



Domingo 



waar 



arboribus , unde patet alios auftores frutices arbores 



dat H zelffi 



I 



profe 



rape J 



obcurreret 



__ cit. forte etiam loquitur , dicens Goffipium ex 

 India & Bralilia efle deduftum, maxime ab Afiatico, 



f en fyn lynwaat maken 9 ook zegt by y 



iffe op kleine en groote bomen 9 

 weer ziet , dat andere Autbeurs de firuiken 

 emen 9 of'ermoefi een zoort van Capok mede 

 waffen y 3 t welk aan booge bomen groeit 9 en 

 ijfebien Bellonius loc. cit. ookfpreekt 9 dat 



een Goffipium zy uit India en Brafil 



Afiatifcbe (Jt welk bet gemene Cattoen Is) 



quod vulgare eft Goffipium , differens, quum iftud fchillende, om dat bet groote korfs beeft 



magna gerat officula , nigra, ac decern vel duode- of twaalf 



&a fua of 



Eriodcnd 



Goflip 



Capok 



ifgezondert beeft 9 wel 



fil 



Ccrtum eft • arbufculas G 



pium ferentes in Bra- Het is zeker, dat de Cattoen-boompjes in Brafiil en de 



:es , ubi Mauro yocan- Carybifcbe Eilanden , daar zy Mauro Met en , merkelyk 



in ullis aliis locis, ha- grooter zyn dan elders, te weten 9 defiamruim een been 



rum itipes nempe ultra pedem crafTus eft , binos vi- dik , twee mannen boog , wyd uitgefpreit , de vrugten 



ejus fructus funt tri- driekantig, enwelzo groot als een Okernoot; bet ^Cat- 



majores 



ex parte non dep 



extenfus 



Ipfs 



torn werd meeft ongezuivert na Europa gevoert , evenwel 

 een goede party in *t land gefponnen 3 tot bet maken van 



attamen fat magna ejus copia in litis regionibus netur, bangmatten. 

 ex qua leftuli penliles fabricantur. 

 Officula a Brafilienfibus in cibum etiam jracparan- De korls werden ook van de Brafilianen tot kojl bereit, 



dezelve in water wekende y en uit 't binnenjie witte meel 



tur , qu£ in aqua macerant , atque ex ipforum me- 

 dulla, feu farina interna, ipforum Mangauw , quos 

 puis eft, coquitur. 



P. Martinus in proemio Atlantis Sinenfis narrat , 

 Sinam antiquis temporibus Gofllpio deftitui , fed 

 iftud accepille ante 500 annos, h. e. anno Chrifti 

 millefimo , ab ipfi vicinis Provinciis , quod intra iftud 

 tempus adeo eft multiplicatum , ut folo in inperio 

 urbis Xanghay in Provincia Nangking ultra ducen- 

 ta? ac millenae fint familise, qua? vidlum folummodo 



baar Mangauw, of pap makende. 



P. Martinus , in zyn Voorreden op zyn Cbineefen Al- 

 ias , verbaalt , dat China in oude tyden geen Cattoen ge- 

 had , maar bet zehe eerfl voor joo jaren , dat is anno 

 Cbrijli 1000. van de naburige Provintien ontfangen beb~ 

 ben, en in die tyd zo toegenomen, dat alleen in *t gebied 



ftad Xangbay , in de Provintie Nangking , over 



Goffip 



Teftatur 



Mar 



200000 buisg 

 ttoen fp 



Daar en tegen zegt dezglfjh P. Mw 



sinus 









