

s 



p 







38 



HER BAR II AMBOINENSIS Liber VI. Caput XVII. 



CAPUT DECIMUM SEPTIMUM. 



! GoJJipiium damonts. Capas ante. 



XVII. 



II o o 



D 



T 



K. 



Duivels Cattoen. 





dap 



formam Gojjip 



plurimis autem 



adfurgit ftipitibus 



brachium craffis ; ejus folia funt folitaria , ac 



Eeze beefier beeft een gemengt fatfoen van den 

 Cattoen - ftruik en Gendapoura , by febiet op 

 viet ettelyke ftammen 5 een arm dik , de bladeren 



diverfe magnitudinis , in craffis enim ramis ultra fpi- ftaan enkelt, en zyn van verfebeide zrootte > want aan 



thamam longa funt, ac latiora, in tres apices feu 

 cinias divifa, quarum media fubrotunda eft, ad oras 



ferrata 



dem 



de dikke iakken zyn ze ruim een /pan lang> en nog bree 



der, in driefpitfen verdeelt, waarvan de middeljte rond 



toeloopt, aan de kanten weinig gezaagt: deeze ftaan op 



lange ftelen , een /pan of een voet lang , de bladeren aan 



multo funt minora, infla 



ferrata 



de kleine takken zyn veel kleinder > als een langwerpig 

 toegefpitft bert , aan de kanten ongezaagt , en op korte 



lis, utraque vero ab inferiore parte lanunigofa funt, fteeltjes ftaande, beide aan de onderfte zyde zyn ze wol- 



& ad taftum mollia, fed ubique tanquam arena eras- 

 fa feu farina confperfa > quas cutim tangens , ingratum 

 excitat pruritum : Petioli " %: * m 



dem fpinulis brevibus fur 

 feu Rubi id#i Clveflris % 



vero 



inftar 



pruriente far 



confperfi. 



Flos eius parvus eft uti Abutili , vitellini feu 



lig en zagt in y t aantaften , maar over al met een grof 

 zant of me el beftrooit , y t welk op de btrid komende een 

 moeyelyk jeuken maakt : de ftelen en takjes zyn ook over 

 al digt , met korte doorntjes bezet , gelyk de Braam*bezien y 

 als nude met dat jeuken deft of bebangen. 



De bloem isklein als aan y t Abutiloh, doif-gcet , en 



minula. Fruttus e 



pentagonura 



colons , in fundo autem ex fufco rubet , in cujus op de grond bruin-rood , in de midden met even veel draat- 

 centro pift ilium erigitur plurima gerens aequalia ita- jes. De vrugt is een vyfboekige knop, grooter dan aan 



' * " " ' — ! "~ bet Cattoen , die zig in vyf vleugels opent , in de midden 



ftaan vyfftyvefpitfen. Daar is geen $ Cattoen in, maar 

 in vyfbuisjes 't bloote zaat 9 dat van Gendapura gelyk, 

 dog kleinder en harder, ook zander fmaak en reuk. De 

 vrugt is ook digt beftrooit met 't voorfz. zant > en moeye- 



ilia Goffipii , quod in quinque alas apentur, in cujus 

 centro quinque firmi eriguntur apices. Nullum con- 

 tinet Goflipium , fed in quinque iftis cellulis nudum 

 locatur femen . illi Gendanurae fimile , fed minus ac 



durius, 



lurcatus eft 



tra&ari poteft. 



?ruttus fimili quo- 



proinde difficulter 



lyk om te bandelen. 





* • 





Naam. In *t Latyn Goflipium Daemonis , op Maleits 



Capas antu , dat is Duivels Cattoen , om dat de vrugten 

 de gedaante van Cattoen bebben $ maar daar is niet in 

 Antu noemen de Maleyers een quade geeft of Daemon 

 in 't Amboins Nitu , die zy zeggen in bojjcben en eenza 

 fheplaatfen te wonen , op Baleits Tutup. 

 Plaats. Het waft in done valeyen , op zandige en ma 

 gracilibus locis, qualis eft vallis Waytommo in Am* gere plaatfen , gelyk is de valey Jvaytommo op Amboina 



Nomen. Latine GoJJipium Damonis, Malaice Capas 

 antu, h. e. Goflipium diabolicum* quum ejusfractus 

 Goffipii foraiam referant , fed nullum contineant. 

 Antu Malayenfes vocant genium malignum feu Dae- 

 monem , Amboinice Nitu , quem dicunt in filvis ac 

 defertis habitare : BaleyiCe Tutup vocatuf . 



Locus. In fterilibus crefcic vallibus in arenofis ac 



boina, obcurrit quoque in J 



m 



prae 



flip 



fila 



eligunt ramos, quos per binos tresve dies in coeno 

 fepeliunt , donee parum putrefcant , ioforumque ex- 



;ofum corticem , interioremque 

 album librum in fila findunt , qui ipfis tenue exhibet 

 albumque filum , ex quo lintea & funiculos torquent : 



op Java , Baly , en Borneo 

 Gebruik* De Baleyers gebruiken bet om gaarn daar 

 n te maken , want zy nemen de ftammen en dikke tak- 

 t , begraven ze twee a drie dagen in de modder , tot dat 

 wat rotten, enfebrapen de buitenfte ruige/cborfe af, 

 fplyten de binnenfte witte baft tot draden , zo krygen 



fyn wit gaarn 



waar 



fcabiem. tegens feburftbeid, 



gewreven, wert ookgebruikt 





Tabula Decima Qi 



Goffipii Dcemtmis. 



De Veertiende Plaat 



Vertoont een tak van het Duivels Cattoen- 













» 



CAPUT DECIMUM OCTAVUM. XVIII. 



H 



O 



D 



T 



K. 



1 





\ 



■■ Granum Mofchatum* Qenda pur a* 



• 



■ 



Mmms-zaadt. 



nf 



H 



<: 





Ic frutex adfinis eft Althaeas, non autem pe- 

 rennis fed arinuus eft, eaule adfurgens alto & 

 gracili, ultra humanam altitudinem, eftque pol- 



Eeze beefier is uit de m&agfcbap van Altb&a , en 

 bet is geen overblyvende , maar een jaarige (iruik_ 

 opfebietende met een boogeenrankejleel^ meerdan 



licem craflus , inque raros dividitur lateraleg ramos : eenmanboog, een duim dik of minder , en die zig in <aei+ 



Hoc autem peculiare habet , quod prope murum vel 



mge zydetakken verdeelt; by beeft dit byzonders 9 dat by 



fepem excrefcens fuperne crafllor fit quam inferne, by een muur of beining opfebietende , boven dikker wert 

 unde nee fe ipfum fuftinere poteft, fi fuftentaculum als onder , wesbalven by ook alleen niet ftaan kan, als 

 taletollatur , cunfti autem ejus ftipitesjnagis herba- men dat fteunfel wegneemt , alle de ftelen bebben meervcm 



de kruidagtige dan van de boute natuur , zyn rond en ruig. 

 ^ De bladeren zyn gefatfoerieert 3 als aan de Flos hora- 

 rius, of aan de Malva, in drie uitftekende boeken <ver~ 

 dielt, met nogt<weekleinderevanagteren> lopend&voortt 

 met ronde billen toe , en aan de kanten diep gezaagt , als 

 Brand-netelen , van vier totzes duimen lang, zes enze- 

 ven breed 9 tenjoeten^ d 'eer ft uit komende , want in 9 t ver- 



cei funt quam lignei , rotundi, & rugofi. 



Ejus folia forrtiam gerunt illius plantae, quae Flos 

 borarius mihi vocatur, vel Malva , in tres nempe 

 protuberantes apices feu lacinias divifa , cum binis 

 aliis minoribus ac inferioribus, funtqueporro ex ro- 

 tundo auriculata , ad oras profunde ferrata inftar 

 Urticse, a quatuor ad fex polliceslonga, fex feptem- 



ve lata, prima nempe progermiantia , reliqua enim volg worden ze kleinder, en wat anders gefatfoeneert , 

 minora funt, alioque modo formata, in tres nempe namentlyk, in drie lappen verdeelt, die dieper gefneden 



Jaeinias diftin&a profundiores cum binis aliis mino- 



zyn , met nog twee kleinder agter, en yderftaat enkeld op 



ribus ac inferioribus: Quodvis autem folitarium eft, een lange fteel, en weinig aan den gehele ttok. 

 longoque iufidet petiolo, ac rara ex ftipite proger- 



minanc. 



* » 



. * 



Petioli 



2e 







• 



i 





. 



s 



