

/ 



VLBoeLXVWLHoofdJl. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 





Petioli vero seque ac folia abutraque parte omnino 

 fuitt rugofa , atque pungentibus pi lis hirta , inter 

 tjuos arena quad rara confpicitur , ifti vero cutis 

 pruritum excitant, ft hanc tan^ant. 



Flos fimilis eft illi Novell® led minor , & inftar 



39 



Zo wel jielen als bladeren , zyn te wederzyden ganfcb 

 ruig , en met Jlekelige hair en bezet , en daar tujjcben met 

 eenigzant, welke bairtjes een klein jeuken veroorzaken 3 

 zo ze iemant op de buid komen. 



De bloem is als aan de Novella , dog kleinder, bol als 





craterisconcavus, barbato infidenscalici>exquinque eenbekertje, in eengebaardkelkjejtaande, vanvyfligt- 



flavis & flaccidis petalis conftans, qux ad medium geele en flappe blaadjes gemaakt , die wel de belft over 



iibi incumbunt, eftquc in fundo ex fufco rubens co- malkanderen leggen , op de grond bruin -rood , met een 



lore, in cujus centro breve erigitur piftillum, fari- kort pilaartye in de midden, daar op raeelige noppenflaan, 



naceas fuftinens antheras , per totum ante meridia- zy Jtaat de gebele voormiddag open , en namiddag toe, 



num tempus apertus eft , poft meridiem fefe claudens, en vertoont baar maar eens. 

 ac femel fefe tantum exhibet. 



long 



De vrugt is een piramidale kegel , ruirn een vinger 



, en een ditim dik , vyfkantig , dog yder zyde wat 



ingedrukt , van buiten mede ruig , eerjl groen , daar na 



bruin , ten Idbtjlen zwartagtig , wanneer by in vyven 



maturus in quinaue dehifcit partes, interne albiis in- opfplyt , van binncn wit als Jatyn, en in zo veel lange 



Fru&us eft conus pyramidalis, ultra digitum lon- 

 gus , pollicem craflus , pentagonus , quodvis vero 

 latus parum comprefTum eft, externe rugofus^ pri- 

 mo viridis, deinfufcus, ac tandem nigricans, quum 



liar ferici, mque totidem longas cellulas divifus, in 

 uibus plurima locantur officula feminalia non rugo- 



kamertjes verdeelt , daar in leggen vcele zaadkorls , niet 



maar fyn gejlreept , muis-graauw, in de gedaante 



van binnen met een wit 



ruig 



a, fed fubtiliter ftriata, gilva, ac reniformia, quae van halve maantjes of niertjes 



medulla repleta Funt alba & ficca, haec officula ore endroog merguitgevult , deeze korls in de mond geknouwt, 



mafticata quam naturaliffime mofchi odorem refe- geven zeer natuurlyk een muskus-reuk van baar , dog 



runt, fed magis penetrantem, qui etiam obfervatur, gylder , die men ookgewaar word, als men ze wryft, of 



ft fricentur vcl carbonibus inponantur. 



Radix ejds vilis eft, nee profunde terram penetrat, 

 aliquando per annum perennat , tumque ftipites 



op kolen Jlrooit. 



De wortel is flegt , en gaat niet diep in de aarde , bet 

 blyft zomtyts een jaar over, en dan werden dejlelen wat 



lignoli quad funt, fed adeo fragiles* ut nulli refi* boutagtig, evemvel zo bros , dat ze gantfeb geen gewelt 



kunnen uitflaan. 



Naam. In 7 t Latyn Granum Mofchatum , op Ma« 

 leits, Javaans ,en Baleits Genda poura en Ganda pou- 

 ra, in H gemeen Cajlorie van Ambon, dat is Amboinfcbt 



ftere poffint vi. 



Nomen. Latine Granum Mofchatum , Malaice, Ja- 

 vanice, & Baleyice Genda poura & Ganda poura, vul- 

 go Caftoreum feu Mofchus Amboinenfis , Maleyen- 



fes eriim Portugallos imitantur, mofchum vocantes Muscus ,~<want deMaleyersvolgende Portweefen , noe- 

 Caftoreum, Belgice Mufcus -korls , in Java & Grifeca men den Mafcus Cajlorie , afkomflig van t Latynfcbe 

 Wavcaran. ' Caftoreum, in't Duits Muskus-korls , op Java en Gri~ 



fee Wawaran. ^^^ 



Plaats. Men bflvent bet bier en daar in de tuinen , 



. Locus. Hinc inde in hortis eolicur , ubi (ponte 



per officula propagatur , aliquando etiam in iilvis daar bet zig van zelfs voortzaait, en zomtyts ook in 't 



J 



J 



Cotta Cotta diefcis venduntur. 



Ufus. Nuiium prsbet h^c planta ufum , nifi 

 rifera ejus grana , qua? potifiimum a muliercul 

 hibentur vel fola , vc 



wilt gevonden wert , alwaar bet egter ligtelyk veraarcU 

 Op Java valt bet wel zo goet , en deszeljs korls werden 

 onder andere fpeceryen in de doosjes vsrkogt. 

 ,-■ Gebruift. Deeze plant beef t geen ander gebruik, aHP 

 in de welriekende korls , en dat meeft. by de vrowwen , 



. mm. . mm m . « ^ /. - 4m . ' • « • 4m m T ^ m 



ladveftiment 



nanda: Unguento Boborri difto itidera admifcentur, 



quod ex variis odoratis lignis, feminibus, ^.jadici- 



buScompjohlcur, quo corpus inunguitur. 



Tota planta, ac potifiimum filicufce feminales faepe 



oblitae funt ab infe&o quodam, inftar majoris ac vo 

 lahtisXTmicis ""' " " " "* 



fuffimigiis mixta , car- dewelke dezelvc of alleen , of met ander reuktxserk ver- 



J \ a t m - • sm fv ■ • * r m mh mi ' m m\ 



* • * ^ t i V f mtt-.mks M r 1 _ _ ■ T £ mm I ax I « 



mevgen, op kotinftroyen, en daar medede klederen hero- 

 ken , zy mevgen ze ook onder de Jalve Bobor 3 dewelkt 

 *oan alder tei* weir ieHen&e bout en , zaaden, en voort elen* gf 



& albis p 



maakt word, voaar mede zy bet lyf beflryken. ' 

 De gebele plant , dog meefl de zaadhuizin zyn dikvoils 



bezet met een zeker Infecium , als groote vliegende want" 



oblongam eiTTTubrum , nigris- luizen, lankwerpig, root, met zwarte en win e fiippeU 

 ""'' ^ " " * m " tjes, die men ookop bet Abutilon ziet* bangende gemeen* 



itidem obfervatur, genrinumque plerumque conju- lyk twee en twieaan malkander. - 



>m 



gatum eft. 



3. 



pur a agreftis , ftipites gerit alt 

 e folia Daulo maiorafunt. n 



Genda pura agreftis , beeft booger en boutagtige fl 



ac plerumque pentagona, brevioresque fed duriores vyfboekig 



gefneden , en mee(l 



gerunt pilos, paucum pruritum excitantes , contra jeukfel maken, daar entegenzyn de zaadbuizen bairiger 



veficula: ejus feminales funt magis pilofas ac pungen- en Jtekeliger , de korls kleinder , harder , en min riekende, 



tes, granula minora, duriora, minusque odorirera, zommige noemen bet Capas antu, welke naam beter paft 



quidam illam vocant Capas antu , quod nomen me- op 



lius filveftri competit Goffipio fupra defcripto , atque w\ 



ft 



poura puto tantum 



tamme 



befebreven 

 Jlegts voor een ontaardig 



deeze 





Hifioria Gallica Carol. Rocbef 



Hifioria Gallica Carol. Rochefort , in de befebry- 



Antill, feu Caribes Cap. n. defcribit Herbe de Mufcb ving van de Antillis of Caribes Cap. n. befebryft Her 

 fe'quentem inmodum, planta eft folia gerens rugofa, be de Mufch aldus : Het is een plant met ruige blade- 



\ 



flavos flores campaniformes , quibus fubcedunt fill- ren, geele bloemen , als een korfje of belle, na welke ko- 



"^ " men zekere bouwen , buiten muis - graauw , binnen als 



witte zyde , dragende korls van dezelfjle coleur , die per- 

 fect rieken na mufcus , en werden daarom Grain de Mu- 

 fce genaamt , die ze ook lang bebouden , als men ze in ge- 

 flotene doofen bewaart ; deeze korls werden zomtyts in 

 Europa gevoert , en van de Juffrouwen aan den bals en 

 armen gedragen , aanfnoeren geregen , want als ze door 

 de natuurlyke warmte des lyfs , warm of zagtjes gewre* 

 ven worden , geven ze een mufcus-reuk van baar , dog die 

 uit Weflindien komen , zyn wat grooter, en daar toe be- 



quamer dan de Qoftindifcbe. 



Dr. Pifo Libr. 4. Cap. 45. getuigt , dat dit gewas 

 ook in Br aft el bekent zy , met de Brafilifcbe naam Qui- 



quxqusdam, externe gilva , interne albicantes inftar 

 ferici , granula gerentes ejusdem coloris , odorem 

 perfe&e Mofchi referenda, ac proinde Mofci grana 

 vocantur, quern etiam diu fervant, li ciftis inclufa 

 fervantur; hacc granula aliquando in Europam dedu- 

 cuntur, atque a domicellis, amuletis adnexa, collo 

 & brachiis circumpenduntur , quum enim naturali 

 corporis calore incalefcant , vel levitcr fricentur , 

 Mofchi odorem fpirant, quas vero ex India Occiden- 

 tali deferuntur, majprafunt, & aptiora huic rei quam 

 Orientaiia. 



Dr. Pifo Lihr. 4. Cap. 45. teftatur hanc plantam in 

 Brafilia quoque efle notam nomine Brafilienfi Q\ 



eombo, atque ibi primum deduftam fuifie per nigros gombo, en aldaar eerfi ingebragt door de JNegros van 



ft 



a 



parat cum ./Egyptiorum Bamia a Pro/per, Alp 



t 



fcrip 



Angola, die bet op 't Portugees Quigombo de chero , 

 dat is welriekend Quigombo noemen , en by vergelykt 



* - met *t JEgyptifcbe Bamia van Profp. Alpinus be- 



febre- 







• 



♦ 



\ 



t 





