



















VI. Boek. XlX.HoofdJt. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 



4* 



In ejus centroaliud acuminatum locaturcapitulum, 



ft- 



ex quinque fquamis compolitum , ex quo nos pro- fcbubben gcmaakt, waar tujfcben 



ypiY/e knop , ttft vy/ 



erminat 



G an dap 



brmis nempe, ex quinque amplis & flaccidis petalis 



v}/ brede en Jiappe 



tfcb 





conftans, ribimutuo inpofitis & ample&entibus , fla- deren omvatten , maar zy zyn bleek-geel, op de grand 



vefcunt autem , & in fundo ex purpuro rubent , in purper of t, ~ J — " J ' T ' ' " 



quorum centro rubrum fefe erigit piftillum , antheris 

 luteis circumdatum. Pod flores apices feu fquamae 



noppen 



Naar de bloemen fiuiten 



fefe iterum claudunt , unu'm formant apicem & fpino- jlekelige knop 



*+ * • *~m % * f • Off /^ 1 1 * 1 • * 



defpitftn offcbubben wederom, maken eenejpits 



fum caput uti in Carduo beneditto, fub hoc locatur pi- 

 lofafeu filamentofa lanugo, in quinque cellulas divi- 



>/ 



daar 



yf kamertjes verdeelt , waar 



fa, femina concinentes decern cinerea fed non pilofa. we y en geenzints bairige zaadkorls. 



Ejus radices funt longse , ample Mq extendentes , 



De wortelen zyn lang , wyd uitgefp 



ren in wezen. 



& lentte, unde & in hortis hxc planta magnum ob- bejlaat een groote pi 

 cupat locum , atque in angulo quodam deponenda eft, 9 t bier en daar in een boek 

 per aliquot autem annos perennat. 



Totus frutex brevibus fed non admodum pungen- 

 tibus fpinulis obfitus eft, ej usque petioli tarn folio- 

 rum quam florum adeo lend lunt , ut vix abrumpi 



blyft 



Jiruik 



Jielen 



ifbreken 



pofiint: Flos illi Gandapource fimilis eft, & ante me- die van Gand3poura, ziet men maar voor de middag 



Tidiem tantum fefe aperit, per reliquam diei partem 

 claufus : Lanugo circa granula locata ex parvis hir- 

 tisque pilis formata eft pruritum excitantibus, fi cu- 



?jl van den dag is ze gejl 



#3» 



filvefl 



tim tangant. 



Secundo. Herba crinalium _ 

 magis convolvulacea eft herba qua'm frutex , tenui- 

 bus longisque ftagellis itk extendcns 



de buidt komen. 



2. Herba crinalium, bet ge 

 een flingerent kruit ah een beeji 



eroorzaken , als ze op 



»/ 



ac vicinis 



it 



fefe circumyolvens herbis: Ejus folia duplicem quo- tende; de bladeren zyn mede van tweederlei gedaante , 



oue habentformam, qusedam nempe triangularia in- 

 ftar completi cordis, ad oras ferrata, ac potiffimum 

 craflioribusramis infidentia, reliqua. tenuibus jundta 

 flagejiis paulo majora funt s tres* quatuorve pollices 

 longa & lata, in tres lacinias prorunde diffedla cum 

 binis aliis inferioribus & minoribus , ita ut in quin- 



gezaagt , mecjt aan de dikjle Jielen jl 

 aan ae dunne ranken zyn <wat grooter 



gevult bert , aan de kanten 



grooter 

 diep gefneden in drie lappen , en agter 



p 



ft 



cjue partes divifa videancur , ad oras obfcure ferrata, te weten , uit den groenen en bruinen gemengt 

 ingrari colons, ex viridi nempe & fufco mixta, 

 tunfti verofoliorum petioli & coftas rubent, bre 



fpinulis 



ipfa fo- 



Alle de Jlclen en ribben dtr bladeren zyn roodagtig T 

 met korte doorntjes of baakjes bezet , zclfs de bladeren van 



lia ab inferiore ipforum parte, unde vix traftari pos- onderen, waar door ze moeyelyk om te bandelen zyn, en 



funt, atque prastcreuntium vcftibus adhacrent, ipfo- den voorby gaande aan de klederen blyven bangen; baar 



/•- : j que eft inftar Acetofellce agrejlis; fmaak is mede zuur, gelyk Acetofella agreftis, ofkleine 



-n.„ _5u <wilde Zuring : aande jonge bladeren en Jielen ziet men > 



quid 



pe 



Lo 



pili 



bebalven de baakjes , nog eenige bairtjes op lange en Jlyve 



lis infident ftellultf ifta; ex decern lsete virentibus & Jleeltjes , komen diergelyke fierren voort, uit tien ligt- 



remiformibus petalis feu radiis conftantes , quorum 

 Guivis fuperne in anguftum* defmit filamentum .—hi 



groene en riemformige blaadjes of Jlralen gemaaht , ieder 

 boven op bebbende een final ranksken , die alle imvaartP 



autem omnes interne inflexi funt & conum formant, gebogen zyn , en een kegel maken y onder de voelke nog 

 iub quo alius -etiam reconditur cdnus , ex quinque ru- een andere kegel Jlaat , van vyf ruige fcbubben gemaakt 9 

 gofis fquamis compofitus , uti in praecedente : qu# als aan 't vorige, alle dewelke baar openende plaats ma- 



omnes fimul fefe aperientts locum dant progermi- 

 nanti florid qui fimilis eft illi Gandapource , fed mi- 

 nor, & amplior, ex quinaue flavis & fibi incumben- 

 tibus petalis conftans, in fundo fanguineus, in hujus 

 centro piftilium locatum eft, quinque rubris antheris 

 ornatum, &ad latera ftaminibus flavis auttum. 



Hie fefe aperit eodem, quo praecedens, modo, fi 



quinque 



. 



ken aan de voortkomende bloeme> dezelve is gelyk als aan 

 de Gandapoura, dog kit Older , en wyder geopent, ge- 

 maakt van vyf ligt-geele en over malkarider flaande blaad- 

 jes , op de gront bloet-root, in de midden Jlaat een pi» 

 laarlje % gekroont met vyf blcet - roode noppen, en ter ry- 

 den met geele draatjes. 

 Zy optnt baar als de vorige, als men de vyf roode nop- 

 # , . /ear naau w beziet , gelyken ze vyf kleine fpyktrs , op een 



quinque parvos referunt clavos columns inpofitos , colomme Jl aande , diergelyke men ziet aan de voonderlyke 

 quales confpiciuntur inmirabili Americano iftoflore, Amtricaanfe zo genaamde PaJJic-bhem ; na de bloemen 

 qui flos pafiionis vocatur: Poft flores omnes Me ite- trekken bun alle de fcbubben <weer te zamen , en maken 

 rum contrahunt fquamae,iterumque conum formant, wederom eenen kegel , die van binnen nog een andere 

 qui alium includit, ex albo ferico compofitum, non beeft van wittezyde gemaakt, dog zo nietjltkende als '( 

 autem ita pungentem quam in priore fpecie : interne 



i 



funt 



vorige 



S 



van binnen in vyf kamertjes , omtrent twintig 

 zaadkorls verier gende, boekig als die van Gandapoura , 

 dog bultiger: dejleel>daar op deeze blorn of (ter re Jlaat , 



petiolus autem , cui hie flos feu ftella is aan zyn eind <wat gekromt als een baak. 





nlta 



fed 



fuftcntaculis ac fepibus incumbens fuftinctur , vel in 

 terra fefe extendit , unde plerumqu 

 plantatur fepes , per quas penetrat 



ventofas 





JSlomcn. Latine llerba crinalwm , & Alcea 



V 



Malaice 



• m 



Deeze plant kan geenzints nlleen over eind Jlaan , maar 

 moet op andere beggen leggen, op de grondzig verre uit- 

 breiden , daarom men ze gemeenlyk by logtige beiningen 

 plant , om daar door te kruipen. 



Naam. In 't Latyn Herba crinalium , & Alcea acida 

 fpinofa, opMaleits Daon tsju tsju rambu, datis Lair- 



herba, quum ftellati fruftus haud male referunt auri Jtekers - kruid , om dat de gejtemde vrugten niet qualyk 



ornamentum ex gemmis compontum forma 

 rofae, quod mulierculas diebus feftis crinibusinnc- 

 dunt. Ternatice 

 fpecies domeftica . 

 cenfetur. 



Salamgaro & Djalam ga 

 altera , licet vuqjatiifima 



> : prima 

 (ilveftris 



Locus. Prima fpecies in Amboina raro obvia eft, 



fecund a 



quam 



gelyken een vercierfel van goud en kojlelyke gejleente ge* 

 maakt in de gedaante van een kleine roos , 9 t tvelk de 

 vrouvcen op dcfcejldagen in de bairen dragen. Ternataans 

 Salamgaro en Djalam garo, d'eerjle zoorte bond men voor 

 de tammt , en andere, boevoel de gemeenjle, voor de <wilde. 

 Plaats. De eer/te zoorte is in Amboina voeinig bekent , 

 en door zaat uit Bima bier aangebragt , de tweede is bier 



over al gemeen , voajjeiide zo wel in V wilt , als in de boven. 



Tvm. ir. 



Ufus. 



F 



Gebruik 



