

I 







! 



44 



HERBARII AMBOINENSIS 



Liber \ T l. Caput XX. 



fueric ortus, ac proinde puto Diofcor ipfuin Cyprum 

 iuam pro diveifa , quam Liguftrum eft, habuiile plan- 



planien kan gefcbied 



Ifs zyn Cyp 



ta cur ergo diccret , optimam crefcere Canopo , fcbilknd ding van Let Ligujlrum gebouden beeft , want 

 ;..,« /c,r,mn nrKc pf> <v" Afralnn^ nn» nrhs PuL-b- inaarom zoude by anders ze££en. dat bet befle waft in 



qux Mqypti urbs ell , & Afcalonae , qua; urbs Palae- 



ifi 



ftinsc eft , quum tamen Liguftrum , quod ipfi line Canopo (em Had in Egipten) en Afcalone (jen Jlad 



dubio non ignocum fuic, multo eleganciorcm magis- Palajlina) 





que comptam gerat formam , & crefcat, quam m- 

 comptus & inregularis Alcanna frutex. 



In tranfitu demonftrandum mihi eft , fruticem , 

 qualis eft Cyprus & Liguftrum , in locis ex Plinio ri- 

 tatis , arbores vocari , ad illorum doclrinam , qui fcire 



ife Liguft 



tivyffel niet onbekent was) veelj 



(I 



fraaijer van wasdom is , dan den ongef'cbiktenjl 



van Alcanna. 

 In 't voorbygaan moet ik aanwyzen 



plaatfe 



Ligu 



beejl 



tot 



cupiunt, cur Goffipium arboris lana feu arboreum onderrigt voor die geene , die voeten willen , waarom bet 

 vocetur, quibus confirmatur fentencia noftra fupra Cattoen Boomwol genaamt ay, tot vc' 1 "'' 



Capite 15. propofita. 



Nomen. Latine Cyprus , apud Profp. Alpinum Ligu- 

 ftrum Mgyptium, Hebrxis Copber, Arabibus Henna, 



zeeeen 



m 



)fdji 



rll 



van 011s 





cum articulo Albenna, unde Italorum nomen Al- 



channa, & in Pharmacopaeis Alcanna: Perils Henna 

 & Innaa, Turcis Henne, ^£gyptiis Elhanne, acficcus 

 foliorum pulvis Arcbenda ," Guzerzttis & Indis Imie, 

 in Maldivis, uti ex Pyrardi fcriptis divinare poilum, 

 Innapa & Innamaus. Apud quosdam obcurrit Kenne 

 & Kena , quae conrupta funt nomina. Hispanis Al- 

 benna & Alfena dicitur, Malayenfibus , aliisque O- 

 riencalibus populis Daun lacca, quum rubrum tingat 

 colorem inftar Gummi lacca : in Banda Tingi lacca, 

 h. e. alta feu arborea Lacca, quum herbam infuper 

 habeant ejusdem nominis. Javanis & Baleyenllbus 

 dicicur Batsjar & Bats jar pet ok, Sinenfibus Tsjinkaboe, 

 h. e. unguium flos , quum folia ad ungues tingendos 

 adhibeantur : Amboinenfes hunc vocant fruticem 

 Alballa , Arabico Albenna proxime , adcedens , Ba- 

 tavia? Portugallico nomine Fula aybana vocatur. 



Lacca Indis & Malayenfibus plures dicuntur res , 



?use vel rubra funt, vel rubrum tingunt colorem ; 

 rimo autem ac proprie hoc nomen competit noto 

 Gummi Laccae , Arabibus hoc , Malayenfibus Am- 

 balo ditto , quod inter alia elegantem rubrum tingit 

 colorem , fecundo plants Cypro , quum ejus foliis ru- 

 brum & igneum quafi tingunt colorem , tertio BaU 

 JamiMB femintB , quae planta eft ungues quoque rubro 

 Widens colore, de qua in libro agituro&avo: Quar- 

 to ligno cuidam Caju lacca di&o ? quod obfeure ru- 

 brum habet colorem, & fuffimigiis infervit, aliquan- 

 do etiam ad tingendum adhibetur , de quo liber agit 

 feptimus. 

 Locus. Antiquis temporibus , uti Diofcorid. Loc. Cit. 



Naam. In 't Latyn Cyprus , by Profp. Alpin. Li- 

 guftrum JEgyptium , op 't Hebreeuws Copher , op 9 t 

 Arabis Henna & cum articulo Alhenna , waar van ze de 

 Italianen noemen Alchanna, en in de Apotbeken Alcan- 

 na; in y t Perfiaans Henna en Innaa, in y t Turks Hen- 

 ne, in 9 t Egiptis Elhanne, en de gedroogde poeder van 

 de bladeren Archenda, in Gujeratte enlndien Imie, in 

 de Maldivis, zo als men uit de febriften van Pyrardus 



ijfen kan , Innapa en Innamaus. By zommige vint men 



enne ^Kena, *t welk bedorvene namen zyn. In't 

 Spaans Alhenna en Alfena , by de Maleyers en andere 

 Oofierfe volkeren Daun lacca , om dat bet rood verwt 9 



de Gummi lacca; in Banda Tingi lacca, dat is > 

 _ 1 of boomagtige Lacca, om dat ze nog een kraid beb- 

 ben van dezelfde naam. Op Javaans en Baleits Batsjar 

 en Batsjar petok , Cbinees Tsjinkahoe , dat is Nagel- 

 bloem , om dat men de bladeren tot bet verwen der nage- 

 Ipn aan de vingers gebruikt ; de Amboinefen noemen ze 

 Alhalla, bet Arabijcbe Alhenna naby komende, op Ba~ 

 tavia in bet Portugees Fula aybana. 



Lacca <werd by de Indianen en Maleyers veele dingen 

 gebeten, dewelke of rood zyn , of rood verwen. Eerjielyk 

 en eigentlyk komt deeze naam toe bet bekende gom Gum- 

 mi lacca genaamt, in "t Arabis Loc , by de Maleyers 

 Ambalo* bet voelk onder andere feboon rood verft; ten 

 tweede , de plant e Cyprus , om dat men met de bladeren 

 vuur-rood verft, ten derde , Balfamina fcemina > een 

 kruid , wiens bladeren insgelyks de nagels verwen , waar 

 van in 't agtfle boek, ten vierden, zeker bout Caju lacca 

 zenaamt, donker-rood van couleur, tot reukwerk gebruik- 

 lyk, en 00k zomtyts tot verwen, waar van in 9 t zevende 

 boeh 



Plaats. In oude tyden . zehk Diofcor. Loc. Cit. m- 



teftatur , Irac planta optima erat circa Afoalonam , tuigt, was deeze plant de beji 



qux urbs Palceflina eft , & Canopum urbem iEgypti, 

 ubi hodie Razit feu Refatta fita eft. Hifce vero tem- 



fladt in Palcefiina, en Canopum, eenftadt 



poribus per totam obcurrit iEgyptum, ac praefertim In deeze tyden vint men ze door geheel Egypt 



in ipfius parte Orientali Maremma , uti & fupra & 

 circa Alexandriam , unde ficcata ejus folia per totam 



deszelfs Oojlerdeel Maremma 



omtr 



Turciam transferuntur: porro nota eft per Arabiam, door gebeel Turkyen vervoert werden; voorts is ze bekent 



totam Perfias auftralem partem , & per totam lndiam 

 usque in ipfam Sinam , eftque ubique vulgaris & me- 

 diocris arbufcula. In hifce Orientalibus aquofae In- 



dian infulis diligenter in hortis & circa sdes colitur, Water 

 atque ante annum J650. rariflima erat in Amboina , 



Dofiindien , tot in 

 boompje werdende ; in deeze Oqfterft 



r& 



Z 



orgvuldig in de boven , en om 

 opgevoet , en voor 9 t jaar 1 650. was by 



nunc autcm hicfatis obvia eft, uti &in clrcumjacen- nog zeer weinig in Amboina, dog nu is ze redelyk ge- 

 tibus infulis, propagatur autem tarn per femina de- meen , als mede in de omleggende Eilanden ; zy wert 



lapfa , ex quibus hinc inde una altcrave progerminat 

 arbufcula, quam per ramos excifos , & pluviofis men- 

 fibus terne conmiffos, oportet autem, ut foli bene 

 cxponatur hcec arbufcula , quum fub aliarum umbra 

 crefcere neget. 



Ufus. Ejus folia modice rcfrigerantem , adftrin- 

 gentem, & indurantem habent virtutem; florescali- 

 dioris funt naturae , folia autcm hanc infuper pecu- 

 liarem poflident qualitatcm , quod contrita & cum 

 liquore quodam mixta, & inpofita pyrrheum tingant 

 colorem , Limonum autem fucco & calci adm'ixta 



ft 



ifgevallene 

 n boompje of komt , als door afgefnede 



% - maanden geplant , willende overall 



gantfeb onder geen febaduwe van am 



\ 



bruik. De blad 

 zamentr ekkende 



jpgeleg 



daar en boven bebben de 

 ijcbap , dat ze gevreven 

 wr - rood verwen * maar 



met Limoenfap en kalk gemengt , wort bet regt rood : 



rubrum penitus exhibent colorem, hie autem color dog deeze couleur hegt nergens aan, als aan de levende 



nulli adhsret rei , nifi viventibus corporibus , ipfo- 

 rumque partibus, uti unguibus, capillis, & barb^, 

 quibus adeo firmiter fcfe jungit, ut nullo labore vel 

 quavis arte expungi pofiit, fed tempore deterere vel 

 excrefcere oportet , atque digitorum ungues hoc 

 prasfcrtim fucco inficiuntur rubro colore apud Tur- 

 cas , ^Egyptios , Perilis , & cundos jEthiopes per fche 

 mundum difperfos, qui antiquus jam mos fuit in hi- deez 



fee Orientalibus rcgionibus , atque per Turcas & JE- Tut 



thiopeff 



)f kunji kan uitgewifebt 

 verflyten of uitwajft 



ift aan kleeft 



it 



Egiptenaren , Perfianen , en alle Moren , door degant- 

 iverelt wonende , en dat van alle oude tyden , in 

 \ Oofierfe geweften i en daar die gewoonte door de 

 'ten en Moren allenkskens om de ffejl gebragt is > daar 



ze 







