

VI. Boek. XXI. Hoofdjl . AMBOINSCH K R U Y D B O E K. 



4* 



Eftque porro hie frutex notus in cunftis aquofe 

 IndicE locis, tarn arboreicens quam humilis ejus fpe- 



Moluccis & Amboina rarior eft , in Hitoes 



cies. in 



Le 



quens eft, in arenofa area circa Caftellum Vi&oriam, 



ubi inftar ferpentis fruticis jam a Portugallor 

 pore obfervacus fuit, licet toties fueric detri 



um tem- 



uncatus 



& inftrumentis hamatis exftirpatus; 



Vfus. Ejus folia fatis calidae & ficca: lunt nature , 

 niodice emollientia , & dolores fedantia. Frudtus 

 calidi funt usque ad tertium gradum , feu ad ilium 

 Zinsiberis adcedunt. Hifce in infulis raro interne 



Voorts is *l ook bekent meefl in alls Eilanden van Wa- 

 ter-lndien , zo voel de boomagtige als dc lags zoorte ; n 

 de Aloluccos en Amboina valt bet febaars, op de kujl van 

 Hitoe Jcbier niet , viaar op Leytimor redelyk vtel , op bet 

 zandige plein rontom bet kaji'eel Victoria , daar bet als 

 een kruipende beejler al van de Portuge/e tyden afgeflaan 

 beeft , boewel 't zo dikivils afgekapt , en met boWKtlen 

 uitgebakt is. . 



adhibetur, quum tarn folia quam frudtus in faucibus 



ardorem excitenc. Contra externe magna eft in ufu 



in multis morbis conducitque omnibus in cafibus , 



in quibus modicus defideratur calor > diftipatio feu 



refolutioj & doloris fedatio , quern in finem alio- 



quin Melilotbus & Cbamomcelum adhibentur : Surculi gelyk men anders bet Ivlelilotum en Camille gebruikt 



cum Foliis aquse incoquuntur, conteruntur, & Em- De tere ryskens met de bladeren voerden in water gekookt. 



Gebruik. De bladeren zyn merkelyk beet van aardi 

 met een matige droogte , vermurvcende en pynjlillmde. 

 De vrugten zyn beet tot in de derde graad , of den Gf»>- 

 ber gelyk. Het wort in deeze Eilanden voemig binnens 

 lyfs gebruikt y om dat zo wel de bladeren als rri 

 de keel eenige brand veroorzaken. Daar en tegen l)uite?is 

 lyf is bet in ve elder lei gebreken een zeer dienjiig en beil- 

 zaam kruit , bequaam in alle voorvallen $ daar matige 

 verwarminge , verdeling , en pynllilling van noden is y 



ijler opg 



plaftri forma inponuntur omnibus contufis & Isdis 



partibus , ad tumores difiipandos & curandos , fi mo- geblutjh 



do vulnus non adfit: alii haec folia in oleofricant, ta- genezen 



libusque inponunt partibus : ipforum ufus adeo vul- ken dezelve bladeren inolie , en leggen ze op zodanige par- 



garis eft, ut co&a vel tofta cun&is inponantur artu- tyen; baar gebruik is zo algemeen, dat men ze gekookt 



bus dolentibus, imrao ipfis vulncribus , cum dolori- of geroojtop allepynlyke leden legt, jazelfsop quetf 



tft 



bus jun&is , quos in una notte tollunt , & curationi 

 apta reddunt vulnera, quum porro contufa hasc folia 

 ipfis inponantur vulneribus , mox ilia confolidant. 

 Apud Malabaros hie frutex magno in ufu videtur 

 efle , uti memorati id teftantur auttores. Harum 

 vero infularum incolas hujus rei non ita gnari funt , 

 quum non ita frequens fit hie frutex r vulgaris tamen 

 eft herba in cunclis fomentis, ac praefertim in Indi- 

 ca /paralyii Beriberi dicta, fi nempe folia Sorabongi , 

 Cujavi, & Limoniorum, aliarumque calidarum her- 

 barum addantur : Cum Abutili foliis infufa balneum 

 praebent optimum contra Nephriticos & Podagricos 



dolores. 



Recentia folia contrita ulcerationibus infpergun- 

 tur, ut pus generent &promoveant, depuerent, & 

 curationem adcelercnt. Apud obftetriees etiam nota 

 eft herba , ex qua balnea prajparartt 

 tam ante quam poft partum ; memorati au&ores di- 



ennt Malabarcfiies" ffialier es fueeaffi hujus fruticis 



fructuum ejus inmaeurorum, feu decoftum adfun 

 re, ut conceptui aptae eflerit, atque foh'a irt ore ma- 



daar groote wecdom by is, die zy in een nagt tenement 

 en tot de heeling bequaam maken, wannegr ze vervolgens 

 de sejiotene bladeren in de wonden zelfs Ia »"»" — — -*- 



toeh ' 

 gebruik te z 



£ 



Malabar en feby 



*J" 9 i$ e tyk de voorfz. Autbeuren aantekenen. 

 Ve Inwoonders aeezer Eilanden bebben daar zo groote 

 kennijje niet of, om dat bet bier zo uvervloedig niet wajr; 

 egter is bet een algemeen kruit in alle Jlovinge te gebrui- 

 ken , en inzenderbeid. in de QQftindifcbe lammi^btid de 

 Beriberi , als men de bladeren van Sombong , Cujavus + 

 Limocn-bomen > en andere daar by doet; met bladetenvan 

 Abutilon gejlooft, geeft bet een lad tegen depyn van bet 

 graveel en podagra. 



De verjebe bladeren geivreven f doet men ook in de 

 ulcer atien > daar in M de materie promovcren , daar na 

 ziliveren en genezen * by de Vroelvrouwen is bet ook zeer 



bekent , die daar badinge voor Kraamvrouvcen 'Van ma- 

 ken, zo voor als na de geboorte.^ De voorn. Autbeuren 



de vrouwtn trr Maiabaar een Jap van dit 



s *,> u« gejletene vrugten , of de dtco&ie daar van 

 innemen , om baar bequaam te maken tot de ontfetnkems- 



kruit 



flicari, ut status fit oris halitus, quod tamen utrum- fe 9 ook dat men de bladeren in de mont knouvoe* om 



" \er ntemant gaam 



\aak is • en in de i 



ue hjc nemo imitari vellet , cum nimis ferventis fit 



pons, & in faucibus ardorem excitet. Quosdam 



etiam ibidem ilium adhibere loco Viticis feu Agni 



ijli, atque in cubifibus fpargere, ut pudicitia con- 



brant : maar dat bet zommige aldac 



plaats 



)f Agnus caftus , op de bedjleden Jtrooijende? 



fervetury veritatis fpeciem videtur pras fe f«rre y om de kuisbeid te bewaren > beeft nog eenige feby 



cjuum Lagondium magnopere cum Vit 

 licet id Garfias obloquatur. 



Contra fcabiem & Amboinenfium variolis balnea 

 hacc quoque adhibentur, ut expellantur, & mature- 

 leant 5 interim adfumentes conditos florcs , ut fudores 

 promo veant 



Vitex , boewel Garfias dat berispt 



Lagondi veel overeenkomfl beeft 



feburftbeid en Amboinfe pokke 



hi quoque fotus conducunt in tcnes- zvceet dryven. 



mis, fpasmis, & cundlis convulfionibus : ReCentes perjfmg, kramp 



tfli 



daar bi gebruikende confyte bloemen f die bet 



Dezelffle Jlovinzen zvn ook poed in de 



en aflerlei 2 



rypen 



rami ficcis diebus conlecli, in Oryzae ciftis deponun- 

 tur, ut hxc praefcrvetur a Calandro , vermium quo 

 dam genere parvo, duro, & nigro. Veftium cifti 



inpof 



cubilibus cimiccs : Hujus f umus ex cameris alia quo- 



rjebe 



jpkrinip 



De 



Kakkerlak di&um fu 



kijten , om de ryfl van de calander {dat zyn barde 



zwarte wormen) te bewaren. In de kledekaffcn 



kleine en 

 gejleken 



pell 



alii Cubilra hifce rami's ornaftt , 



bed (leden 



quibus infident infe&a , quas fimul cum ramis fub 



bejleken de Jlaapk 



ifc 



etdryft de mujebiet 



i 



noftcm ex iis projiciunt. 



Baru feu L 



Sagueri arboris conteritur, ut ignis foco aptus red- 

 datur : Macaflarenfes hujus ramos comburunt ante 

 domum , in qua sger decumbit, ut, juxta ipforum 

 opinionem,aerem dcpuTcnt, fed credo amafisgeniis, 

 quos putant per fortem fumam propclli pofle inftar 

 infeftorum : Baleyenfes & Javanenfcs muliercs tam 



daar na te gelyk nut dezelve uitwerpen. 



Met de afeb der verb'rande bladeren wry ft men de baru 

 of liplap van de Sazueers-bomcn , om bequaam tonttldaar 

 van ie maken; dt macaffaren brattden de takken vo> r bet 

 buis daat een zicke in ltgt> om 9 zo ze zeggen>dc lagt U 

 zuiveren , ik gclove van qudde geeften , menende dat de- 

 zelve met dejhrken rook te verjagen zyn, gelyk de mus- 

 febieten : de Balife en Javaanfe vrouwen geven zo w-l 



recentia 



deb 



cata inpollinem contrita, aliisque potibus Djadjank 



rfebe bladeren metflappen Arak 



po 



ondcr andere Djudjambu 



om 



ex 



run 



3 



de- 



purent, 

 cauifant ardorem. 



tali cnim modo pneparata nullum faucium 



Jlonden te bevorderen 



lyf te verdryven , de verftopt 



en de 



>/> 



in de keel. 



geprev 



r Libr. 6. Cap. 48. illud vOcat ex Profp. AL 

 pino Ligujhum Indittirri, fummopcrc ilrad pr^dicans 

 prse virtutibus in fe ipfo comprobatis , quum ex in- 



genti paralyfi feu Berberi per quatuor menfes lefto 



*" adfi- 



Can. 48. noemt bet uit Profnef A! 



pinus Liguftrum Indicum, en geeft een beerlyke getui 

 geniffe van zyne kragten aan bem zelfs bewezeft, wan 



Tern. Jf r . 



\j maan~ 



*> 



