V 



I 



HERBARII AMBOINENSIS Liber VL Caput XKllt 







\ 



CAPUT VIGESIMUM TERTIUM. XXIII. 



o o 



D 



T 



K. 



r • * 



L.tgnum 



longavtt atts . Lagondt ham. 



Langlevend HouU 



- 





Uod faepius antea monui , lie & nunc fcriptis 

 meis inmifceo fabulofas , fuperftitiofas , & , 

 _ quantum videtur , ridiculas narratiunculas , 

 quum Temper detexerim, aliquid veri Tub hifce late- 

 re , incolarum enim mos ell , in magnis & miris rebus 



veritatem Temper fabulis obnebulare , ut & cupidis in groote en wonderlyk 



Elyk ik dikwils te voren gezegt beb , zo continueri 

 ik nog in myne febriften zomtyts eenige fabuleufe % 

 fuperjtitieufe j en nafebyn belacbelyke vertellin- 

 gen voor te brengen, om dat ik altyt wat waarbeits daar 

 onder bevonden beb , zynde der Inlanders manier* dat zy 





ofteris ftimulum addant ulteriori inveftigationi : 

 'n itaque Mome, hie habebis aliquid, quod invidis 

 cms dentibus arrodere poteris, fabulam enim hie pro- 

 feram, qualis ab incolis mihi narrata eft. 



Hoc itaque lignum Lagondii fpecies erit, quod 

 Lagondi itam> h. e. nigrum vocant, inque Bourone 

 infula crefcit, admagnara iftam paludem, quam anno 

 1668, Germani quidam explorarunt, fed non rite de- 

 fcripferunt : hasc palus in centro fuo Tanuflan feu 

 planitiem vel infulam quandam format, in qua juxta 

 ipforum relatum, unica tantum ftat arbor, licet no- 

 Urates e longinquo nil nifi humiles viderint plantas. 



H3ec arbor folia profert omnigena feu multifor- 



fabeltjes bewimpelen, ook om de -curieuje nako 

 prikkel te geven tot nader onder zoekinge. 

 Mome ; bier bebje al weer wat te knibbel 



Zit 



want ik jlel bier een fabeltje , zo als 9 t my van de Inlan- 

 ders voorgekomen is. 



Bit bout zal een Jlag van Lagondi zyn , dat ze La- 

 gondi Itam, dat u, zwarte noemen, en valt op 't Ei~ 

 land Bouro , in '£ groote Binnenlak, 'twelk anno 1668, 

 van eenige Duitfcbers bezigtigt, dog niet ter degen befebre- 

 ven of onderzogt is. Dlt Meir beejt in 't midden een Ta- 

 nujjau of klein vlak Eilandeken > op 't <ucelk na baar zeg* 



gen 



D 



fi 



op 



m — — — — — ^^ — — — g « — "■ — — ^ f 



mia, ac nigrum lignum, quod in fruftulis tantum in- te, en een zwart bout, bet welkmen niet vint dan met 



venitur per fluminaex hacpalude ortasraptum,pra2- 

 fertim per flumen Liffiela, raroque invenitur , quum 

 humilis tantum fit arbor feu frutex, qui poft multo 



fiukken 



afgedreven , inzonderbeid door de rivier van Liffiela , en 

 wert zelden gevonden «» want bet maar een kleine boom 



rum annorum decurfum femel tantum excrefcit, ac of Jlruik is, die na verloop van veele jaren eens opk 



dein iterum perk, ita ut noftro tempore nullus glo- 

 riari poflit tale inveniffe lignum , forte nee etiam 

 antea. Mirabilis erit qualitatis hoc lignum, quod 

 homines tanquam juvenes confervat, & fene&utem 

 prsevenit, immo etiam fenibus vires & robur reflau- 

 rat, ad hoc autem comprobandum fequens adducunt 

 exemplum. Certo quodam tempore Malayenfis m cr- 

 eator navi flfc appellebat ante Tamahu , quumque 

 pedes terrse inpofuiffet, jubebat fervum fuum Papo- 



dan 



zo dat bem in onze tyt niemant 

 beroemenkan zulk boat gevonden te bebben, miffebien 00k 

 te voren niet. Het zal van wonderbare eigenfebappen 

 zyn , de menfeben by bare jonge kragten te bebouden , en 

 den ouderdom te beletten , ja zodanig , dat bet 00k de otide 

 lieden jonge kragten en jlerkte weder geven kan , tot be* 

 vefiing bier van brengen ze dit exempel by : Op zekeren 



mabu , 



Maleits Koopm 



enfem Salammat vocatum Oryzam coquere , quum Salammat genaamt , een pot ryji 

 dominus hinc inde viftum interim quaereret, fervus Meefier bier en daar dekofi gin 



r/twv »W Wr §%/**•* WWW* *«. 



ijle by zyn Papoefe Jlaaf 



Oryzam igni inponebat , ac forte fortuna ad fluvii 

 oftium ramulum inveniebat , quantum videbatur 5 ligni 

 ficci in litus projedtum, adcuratius vero ilium exami- ft 



in 



is 



Ds Jlaaf 





febeen droog bout op fir and g 



nans , tenera quaedam detegebat foliola , licet terras 

 non effet infixus, hie videns non penitus ficcum effe, 

 ejusque Jignum effe elegans & nigrum , nolebat illud 



fed baciltum ex hoc formabat , quo 



*t zelve regt beziende , bad 



jonge bladeren, boewel 9 t in ds <*<*,»«, ***** 6 *-cv V # «*** -^i 



droog 



was 



comburere 



4 



yfl 



verbranden, maar maakte eenfp 



Oryzam circumageret , quum vero hoc prxftaret , 

 Oryza inelegantem & nigrum contrahebat colorem, 



unde timens & anxius > quod a domino fuo oppro- ter bem bekyven zoude , 

 braretur, Oryzam comedebat , ac ftatim aliam igni - baaft een verfeb kookfel 

 inponebat: dominus autem adveniens cibum pete- 

 bat, quum ejus fervus adveniebat, dicebat dominus, 

 non tibi hoc domine mando , fed fervum meum vo- 



wiert de ryfl gantfeb 



en 



daar van , wesbalven by bang zynde, dat He Mees- 



ryji op . en zeite met J er 



r ; de Meefier komende , 



ifc'bte te eten 9 maar' als deeze Jlaaf by de Meefier quam % 



n de kofl bragt , zeide de Meefier wel Djou of Heerfcbap 



belaft bet u niet 9 ik roep myn Jlaaf 5 ik ben immers u 



refpondebat alter, ego fum tuus fervus Salam* Jlaaf Salammat , zeide den ander, en de Meefier 



mat diftus , dominus iterum, quid fabularis Djou feu 

 Domine • fenex eft meus fervus Salammat 



om 



nefcio undenam tu hie adveneris 



, quem 

 voco , neicio undenam tu nic adveneris , fervus re- 

 fpondebat, mi Domine, anverumeft, quod me non 

 nofcas , declarare itaque tibi me oportet , quid mihi 

 obvenerit, nart-abat ergo, quo modo poft comeftam 

 Oryzam, quae per nigrum iftud lignum nigra colore 

 tincra fuerat , in corpore fuo fubitam fenferat muta- 

 tionem, ac brevi poll juveniles vires ac robur, qua- 

 lis nempe faerat in juventute, dominus fervo liber- 

 tatem remittebat, fecumque nigrum devehebat lig- 

 num, quod ipfi mafiffium fi'.bminiftr^bat: lucrum. 

 Incolae infulam Crimatam inhabitantes , dicunt in 



wel Djou wat beuzelt gy 

 Jlaaf Salammat , die roep ik , ik weet niet , wdar 



U E. van daan kernt , wel Meefier zeide de Jlaaf 



daat 



zo moet ik u 



openbaren ywat my wedervaren is , en verbaaldet 

 boe by na * eten van de zwarte ryft , die door dat 

 bout zo geverft was , in zyn lig 

 fcbielyke verandering, en daar op 



aam 



fi 



jonge 



Meefier gaf de Jlaaf vry, nam bet zwarte 

 daar mede we? • makende daar poet pelt <ua 



was ; de 







K 



Die van bet Eilant Crimata zeggen, dat op baar lant 



regione fua in montibus tale Lagondium femel quo- in 't gebergte zulke Lagondi 00k eens gevonden zy , en 



fi de. 



que fuiffe detc&ura, atque Macaffarenfes gloriantur de Macaffaren roemen 9 dat bet op baar lant 00k zy, allt 



in fua itidem crefcere patria, omnes autem in ea re daar in overeenfiemmende , dat bet de jeugdige kragten in 



juvenile robur in hominibus diu con- de menfeben langen tyt bebouden f maar zy doen daar by 9 



dat bet nooit gevonden wert y als men bet met opzetzoekt 9 

 en dat geenzints al bet bout van de gantfebe firuik zwart 

 237, maar bier en daar eenige fiukjes , dierbalven zo vtel 

 nioeijelyker te vinden , om dat de Jlruik in y t aanzien van 



ilia conquirere, atqi<e fruticem quoad formam baud i* gemtm Lagondi niet veel verfcbilt. 



arjlrum oifferre a vulgari L^ondio. 





oonvemunt , 



fervare , addunc autem , nunquam mven:n 

 djta opera illud inquiratur , atque nunquam omne 

 ftius fruticis lignum nigro conflare colore , fed tan- 

 rum quaedam ejus fruftula, ucde & eo difficilius eft 



4 



CAPUT 





