HERBARII AMBOINENSIS Liber VI. Caput XXV 





CAPUT VIGESIMUM QUINTUM. 



XXV. 



H O O 



D 



K. 





Lignum Sappan. Caju Sappan 



Sapp 



an 



bout* 



Lanta, quae Lignum Sappanum fubpeditat , in 

 quibusdam locisin yulgarem excrefcit arborem, 

 in quibusdam , uti in hifce infulis , frutefcic , 

 craffitiem habens cruris , variis adfurgens flipitibus 

 ejus vero truncus primarius cum radice in terra de- 

 cumbit , ftipites hi majoresque rami fpinis undique 

 craflis armati funt inftar Rofae filveftris Eglanteriae 

 di&ae. Qusvis fpina prolongata eft quafi verruca , 



E pldnt , daar van bet Sappan - bout komt , 

 op zovimige plaatfen een middelbare boom , op 



dikte van een dye 



* 



rfcbeide Jlammen opfcb 



booftjlam en de voortel gemeenlyk op 

 >ggende , zynde de ftammen en groctfle takken overal 

 dikke doornen bezel , gelyk den voilde Roojelaar of 



Ieder doom is een boogevcrat , met een/cberp 



in acutum fefe determinans apicem, quae in vetuftis- /pits boven op 3 dewelke aan de heel oude Jlammen meejt 



bladeren. 



fimis truncis plerumque decidit , fuperflua tantum afvallen , 

 verruca , ita ut hie frutex in juventute fua ta&um 



neget, quinlaedat, ejus porro rachides, pinnae folia bezeren y voorts 



gerentes,ac ipfafoliola cum praecedente Crijla pavo- bladeren , beeft 



ni: maxime conveniunt, rachides enim binae fibi ob* Crifta pavonis 

 pofitse funt regular! ordine locatae , uti & pinnae , 



ac foliola. 



Hujus folia majora funt illis Criflce pavonis 9 digiti 

 articulum circiter longa & digitum lata , oblongo 

 quadragona, excepto quod unus inferiorUm angulo- 

 rum promineat , iuperne ex nigro viridia & fplen- 

 dentia, inferne flavefcentia feu gilva, adeoqueadu- 

 nata, ut unita videantur, nunquam vero tarn ample 

 extenduntur , quam ilia Crijla pavonis , fed parum 

 connivent, & pod folis occafum fuperius fefe con- 

 trahunt & claudunt , quod pofl meridiem etiam prae- 

 ftant , quum ipforum ramulus abrumpatur , ita ut 

 nulla arte vel vi aperta fervari poflint, ne quidem 



fi 



iii 



gefebikte 



fi 



De bladeren zyn grooter dan aan de Crifta pavonis 

 febaars een lidt van een vinger lang, en een vingcrbreet 

 lankvcerpig-vierkant , bebalven dat de eene van de oriderjl 

 boeken wat uitfpr in gt y boven zwart-groen en glimmende 

 van onderen geel-groen ofvaal, zo digt aan malkandew 

 flaande y dat ze Jcbynen een bladt te rnaken ; s/y Jlaa: 



i 



open 



muar 



ondtrgang na boven 



toejluitende , 't voelk ze ook doen des middag 

 een taksken afbreekt, zo dat men ze met geen geu 

 open bouden , ook niet een quartier uurs na % t afb 



poft quadrantem horae partem: in inferioribus pinnis ken. Aan de agterjle ribbetjesfi 



06I0 novemque, in mediis quindecim, in fuperiori- 

 bus decern ac duodecim foliorum paria obfervantur 

 femper obpofita, nullo inpari , ubi vero pinnae in 

 rachidibus concurrunt, bins funt fpins incurve feu 

 hamatae , in reliauis vero nulls. 



Racemus florirer eft uti in Crijla pavonis, feu pau- 

 lo brevior 3 ejas vero flos aliam obtinet formam , in- 



IJle vyfiien y aan de voorjle titn en tvoaalf pa 

 ren , altyt effen gepaart , en geen alleen vooruit , daa\ 



ryskens Vzamen fi 



geene 



)f baakjes , en aan de vordere Jleelen 



/ 



De bloemdragende tros • tr eehk aan de Crifta 



nis 



if voat korter , maar de bioem van een ander fat 



ftar illius nempe GeniflcB vel Viol® majoris 5 ex ofto foen;namentlyk y als die van Genifta of een grooteV 



novemque petalis flavis conftans , quorum quatuor 

 cxteriora minora , reliqua majora lunt y rotunda f 

 parumque concava 5 uti in Ranunculi floribus , prs- 

 ter hae^minimum confpicitur foliolum linguaeforme, 

 luteum, ftriisque rubris variegatum, ac furfum ele- 

 vatum 5 quod medio tuberculo feu germini arfte ad- 

 cumbit, ex alba lanugine compofitum, &inalbafta- 

 minula explicatur, antheras nigras gerentia, ac (imul 



<wat 



)f negen geele blaatjes gemaakt , <waar 

 ifie kleinder y de vier ander e 



nog 



tonkske s mede geel en met roode linien getekent 5 en op 

 waarts gebogen , Jlaande digt by bet middeljle propje vai 

 wittewolagtigbeid gemaakt y invoitte draatjes eindigende 



nop) 



krom 



cornu incurvum repraefentant, fub vesperam gratum verbeelden y tegens den avond bebben ze een zoeten reuk 

 f undunt odorem, illi Leucoji fimilem , fed debiliorem. na bet Leucoium of Muurbloemen trekkende y dog flapper 



Flores infequuntur filiquas latae, vix digitum lon- 

 gs , fesqui pollicem lats y glabrae , duriftims , in 

 aduncum apicem fefe determinantes, exfufco nigri- 

 cantes, maturae, viautem aperiends funt, intusque 

 continent binas tresve planas fabas, uti in Crijla pa~ 

 vonis fuit dittum f fed magis oblongas , quarum qus- 

 dam inftar burfae trigons funt y alias quadragonae , 

 durs , glabrae , & obfeure hepatici coloris y in me- 

 dio compreflae. 



Externum lienum, uti & illud tenerorum trunco* 

 rum, ex albo navefcit, vetuftorum in medio pallide 

 rubet , tenuibus ex.fibris conftat, durum eft ac ni- 

 grum, Brafiliano ligno fimillimum, fed facilius per 

 medium findi poteft, immo,firecenscaefum foli ex- 

 ponatur, fponte fifturas agit, in medio autem cor 



Op de bloemen volgen brede bouvoen y febaars 

 r lang y en anderbalf duim breed y glad y zeer hart y 

 t een bromine f pits y zwart-bruin als ze ryp zyn; men 

 etze met gewelt afbreken y en daar binnen leggentvoee 

 Irie platte boonen y gelyk in de Crifta pavonis g/szegt 



langwerpiger y zommige driekantig als een beursj 



ts 



zornm 



verwig 



<wat 







Hetbuitenjle bout, en aan de jonge fi 



dig 



Brafil 



lengte fplyt 



ligt 



— O ^ y < 



a als bet verjeb ge 



iaai zig tigier in ae lengie jpiyien y ia ais Del v 



kapt in de zon gelegt vcerd y fplyt bet van zelf 



beeft 



gerit parvum fungofumque, craffitiem habens pennae ' Ganfe febaft y en donker-geel y boe nader 



anfennae , & obfeure flavum eft quo magis ad radicem ; of den onderfte kruipende flam « boe rooa 



adcedit, vel inferiorem decumbentem truncum, eo 



magis rubet , ut & circa nodos, in veris enim ramis 



fere flavefcit: Hoc lignum nullum perfiftentem ha- 



bet colorem, in diu caefis enim fruftis ex rubro fla- 



vefcit inftar croci rubentis, externe penitus nigrum, 



zo dik als een 



-—- knoeJL,., „„ ^ ,. 6 . v __ 



febier geel. Dit bout beeft geen beflendige couleur y voant 

 in de lang gekapte flukken is bet uit den roode na '$ geele 

 trekkende , als root faffraan , en van butt en gantfeb 

 zwart , 20 dat men bet voor Ebben-bout zoude aanzien « 



ita ut verum Ebenum quis putaret efle, quern colo- welke couleur bem meeft overkomt 5 als bet in dejfbeepen 

 rem potiffimum contrahit, quum navibus inponatur, geladen voord y voant dat nooit over zee komt , bebout van 

 uod enim per mare non transvehitur, interfte palli- binnen een ligte- roode, en van buiten een donker - roodi 



^ ^^ ^ ^ro&om/* gemerkt beb 9 

 el oude jlukken , die omtrent de 



e rubrum, & externe obfeure rubentem fervat co- couleur ; 

 lorem, faltem quantum in Amboinenii potuerim ob- zo verliezen ook de geb 

 fervare, vetuftiffima quoque fegmenta circa truncum flam en aan de worteljl 



& radicem, qu® plerumque foveis & nodis excavata 

 funt • interne rubrum perdunt colorem , & intenfe 

 lutefcunt, funtque dura, vorticofaque , nee tinftu- 

 ram exhibent copiofam, unde emortua cenfentur. 



Radi- 



# 



gevtnde , daarom men 



tf 



bun 



Ve 













