

58 



IIERBARII AMBOINENSIS LiberVI. CapufXXVL 



gelyk bet de Amboinefen veel zoeken , zo doen ze bebahen 



Ambo 



fes mukum cxpctunt, prater Bancudi radices addunc de wortelen van Bancudus nog daar by defcborfe van be 





corcicem Mangii minoris, Palun difti. 



Cum Guajavi foliis colorem adquirunt ex fufco 



Mangium minus, Palun genaamt. 



Met blader en van Cujavos, bier van werd de couleur 



fere rubentum, fi lintea nigra ita praparata velint, fcbier bruin- rood , als men bet zwarte linnen ook wil 

 ut ex purpureo fimul fplendeant colore , turn in Lo- maken , dat bet met een belder purper glimt , zo doopt men 



Ian & aluminisaqua intinguntur: Ciftiarii elaboratum 



bet zelve in Lolan - water en alum : De Kiflemakers be- 



Ebenum hujus decoclo inungunt , quod inde purpu- Jiryken ook bet uitgewerkte Ebben-bout met deeze afkook* 



reum iimul adquirit fplendorem, omne vero, quod zels, 't welkmede daar van een purper-glans krygt; maar 



Sappano tinttum eftligno 5 abaceto,Limonumfucco, alle t geene, dat met Sappan- bout geverft is, moet men 



fimilibusque acidis liquoribus arcendum eft, ab iis wagten voor Jzyn, Limoenjap, en alle zuurte , want 



enim color perditur , degeneratque in inelcgantem daar door verfcbiet de couleur , en word lelyk-geel , daar 



luteum , contra , fi calce obliniatur , eleganter purpu- en tegen als men bet befirykt met kalk , zo word hetfcboon 



reum contrahit 



tentamen purper , 'f welk de proef is van alle dingen met dit bout, 



omnium rerum inftituitur, & tentatur analiquidaliud - of lets anders rood geverft: bier mede kan men ook bet 



rubrum ipfifitjunftum pigmentum : hoc quoque diftin- Sappan-bout van under rood bout, als Lingo en Sandel- 



gui potelt Sappanum lignum ab aliis rubrislignis, uti bout onderfcbeiden , als men wat nat gemaakte kalk daar 



Lingoa&Sandalo, ficalcisquaedamportiomadidaipfi op fmeert , want geen ander bout zal purper daar van 



inliniatur, nullum enim aliud lignum inde purpureum worden; onder bet Sappan zelfs kan men bet quade van 



adquirit colorem. Inter Sappanfligna quoque bonum a bet goede bier door onderfcbeiden. Want bet quade of be- 



pravo hac re diflingui potelt , pravum enim feu emor- fiorvene neemt deeze tinfture qualyk aan , want boe boo- 



tuum vix tin&uram adtrahet, quo enim magis pur- ger peers, ennader na y t purper , dat detinfture word, boe 



purafcit feu ejus tinclura lit purpureo proxima , eo beter bet bout is: men kan 'er ook roode inkt uit kooken, 



melius lignum eft , ex hoc quoque atramentum ru- die fcbier dezelfjie couleur beefe, als bet Brajilien-hout, 



brum coqui poteft , quod eundem fere prasbet co- en een weinig kalk daar in gedaan , maakt ze purper , en 



wat meer kalk , maakt ze peers ; de aluin moet men in 't 

 eerjle niet daar by doen , maar wagten tot dat bet eens 



lorem ac Brafiliani ligrii , parumque calcis additum 

 purpurafcentem exhibet colorem , major autem cal- 

 cis quantitas purpuream efficit tintturam ; alumen opgekookt is. Gom wil ze niet verdragen , want daar 

 vero prims mixture non addendum eft, fed tamdiu vanfehift zy, en die bet onderzoeken wil , zal met kryt of 

 exfpe&andum , donee femel ebulliverit ; gummata kalk buiten twyffel feboone Lacca-verwe daar van konncn 

 autem non fert, quin feparetur , quique experimen- koken, gelyk de Chineefen baar papier feboon blyde-rood 

 turn inftituere velit , fine dubio cum creta & calce daar mede weten te verwen. Ik beb bevonden, dat bet 

 elcgantem Laccee colorem inde excoquet, uti Sinen- Amboinfe op klein Ceram, en in de Tapie gewaffen, be- 

 fes papyrum fuum tali tin&ura eleganti & lacte rubro ter verfde dan bet Bimafe, bet ' welkbebalven dat betjong 

 colore obducere norunt : Comperi Amboinenfe lig- en dun , ook in dej cheeps -ruimen dikwils geinfecleert is. 

 num in parva Cerama & Tapia produttum meliorem 



exhibere tin&uram quam Bimafenfe, excepto quod hoc 

 fit ...--.. 



feu 



quod 



illo Het tweede niet min nodig gebruik is , dat men daar 



pa- uit de boute nagels of pennen maakt, <waar mede men in 



rietes ac reliquae partes in exftru&ione ipforum con- *t opbouwen vanfebeepen , galyen, en Japans de herder en 

 nedtuntur, quod naupegi noftrates cum ferreis cla- aan malkanderen begt, enal't geen onze Timmerluiden 



vis pcragunt, hoc enim lignum non modo durum ac 

 firmum eft , quod acuminatum alia facile penetrat 



P 



met yfere nagels doen , want bet niet aiieen een hart en 

 Jiyf bout is, t welk toegefpitfi door ander e bout en dringt, 

 maar ook in zout water durabel is. Hier van werden 



durabile eft 3 atque hinc cun&a dura ligna, ex qui- alle andere barde houten, waar van men diergelyke boute 



bus fimiles formantur clavi lignei, apud Amboinen- nagels maakt, by de Amboinefen Lolan , en by de Ter- 



fes Lolan, apud Ternatenfes Suniba vocantur, qua- natanen Suniha genaamt , als daar zyn in Ambon Lo- 



Iia in Amboina funt Lolan -key, & Lolan war an, fie lankey en Lolan waran, en zo hebben zyin Tematen 



Ternata tres Suniha fpe 



mede driederlei Suniha. Eerfl Suniha garo is bet eigent- 



prima Suniba garo eft genuina, mox defcripta, atque lyke, zo even befebreven, en zo by genaamt , om dat bet 

 lie cognominata, quum fit odorata inftar Garo,. leu - welriekend is als Gara of Agelhout, 2. Suniha laut, is 



-4? 



fecunda eft Suniba laut, quas eft fubfe- de volgende Anticholerica. 3. Suniha furu of wilt Su 



!/* 



Suniba f 



niha, zynde een groote regte boom , met een gladde febor- 

 fe, de bladeren als Cujavus , binnen met een bard, digt, 



gerens glabrum , ac folia Guajavi, cujus lignum in- en zwaar bout, van couleur tuffchen bet boog-geel en 

 ternum eft durum , folidum , & grave , coloris ex rood, met zwarte aderen gemengt. 



luteo rubri cum venis nigricantibus, 



Lolani crafliflima fegmenta ciftiariis & tornionibus 

 venduntur, qui ex illis elegantiflima tabulata cifta- 

 rum & icriniorum formant, ut & tota fedilia, quum 

 vero vivacem ilium rubrum colorem non diu fervat hoc 



De dikfle flukken van Lolan werden aan de Kiflema- 

 rs en Draaijers verkogt , die daar van fraaije lyfien 

 n kiflen en kaffen , en door bet draaijen gebeele jloelen 



lignum, hinc plerumque tenuicalcea aqua inungitur, bebout , zo werd 



levendig 



qua purpureum ac fGnfim fufcum contrahit colorem ; 



qui autem adcuratam & pol" 



curam gerunt, ut lignum non coquatur nifi fereno & 



pacato aere, pluviofis enim diebus (i hoc fiat, color want by regenagtige dag 



'Jlreeken , waar door bet purper en met 'er tyd bruin 

 werd : die in bet verwen curieus willen zyn , gebieden 

 dat men *t bout niet koken zal, dan by klaar enftilweer, 



quad mortuus nee fplendens 



nullum 



feboone witte aft 





autem lixivium ex hoc componendum eft , in quo 

 lintea alba eluuntur , quum inde rubefcant , nulli 

 etiam hujus ligni carbones fub cucuma deponendi funt, 

 in qua aquam potusThee coquere velimus , quum inde 

 rubefcat , potuique ifti ingratum conciliet colorem. 



In re Medica fuum quoque habet ufum , fi quis 

 enim five contufionibus, five lapfu interne fitlaelus, 

 vel congrumatum in corpore habeatfanguinem, huic 

 propinandum eft decoftum ex binis hujus ligni par- 



geen loog af maken , want bet witte linnet 

 iff en , werd roodagtig , ook moet men geen 



wan t 



warm eemaakt « werd 



tbee ongezien. 



tibus, & una parte ottavae arundinum fpeciei Bulu deelvande agt(l 



In de Medicynen beeft ze ook zyn gebruik , want 

 mnt door floten of vallen binnens lyf. 



ifkookzels 



A; 



»/ 



beeft , , dien zal men te drinken ge 



At 



P 



guinem > atque per urinas vel alias evacuat vias,cum 

 folo etiam Sappano ligno hoc fieri poteft, quod fe- 



pius in Amboina cum fucceflu fuit inftitutum. 



Bamboeft 



en een 



want dit verdunt bet bloet, en doet bet door den uryn of 



loffen : men mag bet ook wet enkeld Sappan-bout doen. 



Amboina geexperimenteer 





Ex 



Uit 







