1 



i 





€0 



HERB AMI AMBOINENSIS Liber VI. Caput XXVI 





CAPUT VIGESIMUM SEXTUM. 



rfnticholerica* 



Up 



as 



bidji 





XXVI. H O O 



D 



T 



M'tddel tegens het Bort, 



\ 



NticMerica quam maxime fimilis eft precedent! 

 Sappano, fed non tam alte crefcit , ad altitu- 

 dinem nempe vulgaris Liguftri. Ejus truncus 

 brachii & ad fummum pedis craflitiem habet , in mul- 



Nticholer 



tft 



gaande Sappan-hout 



iji 



maar als bet gemene Liguftrum. De ft 

 of op het meejle een been dik, in veele lam 



? niet 



cS 



tos longos & regulares divifus ramos , qui cortice fcbikte takken verdeelt , met een effene taaije ronde Jcborj 



obdudti iunt glabro, lento, & rotundo, nullis fpinis zonder eenige doornen o 

 vel fcabritie obfeffo, quique facile decorticari poteil gelyk aan de wilgen. 



uti in Salice. Ejus folia regulari ordine obpofita funt, 

 majora autem illis Sappani, magisque diftantia, fep- 

 tem, odto, ac novem paria una in rachide cum ex- 



iffcbill 

 ftaan ook gejcbikt 



gen mamnaer, grooter dan aan bappan - bout , en wy 



der van malkander, met zeven, agt, en negenparen, 



en een alleen voor aan een rysken , dikagtig , boven donker* 



tremo inpari , funtque craffiufcula , fuperne obfcure groen , en zonder glans , van onderen wolagtig en grys, 



virentia nee fplendentia, inferne lanuginofa & cine- met de randen gemenelyk wat nederwaarts gekromt, ag- 



rea , oris plerumque deorfum inflexis , ab utraque 



parte fubrotunda, binos vix pollices longa, ac ultra een bn 



unum lata , inferiora autem breviora funt , brevifli- jes , a 



mis petiolis infidentia, quae omnia cum fuperioribus takken 



ramulis lanuginofa & ad tattum mollia funt, fub no- Jluiten 

 6tem deorfum fefe claudunt dorfis fibi incumbenti- 



febaars 



gterjle zyn korter , op zeerkortejleelt 

 is jiaande , die alle nouns de bovenjl 

 m zagt in H aantajlen zyn , des nagt. 



bus, non autem arftiflime, in majoribus enira rachi- 

 dibus tantum deorfum infle&untur & dehifcunt qua- 



Jlegts nederwaarts gebogen, en gapende 



yskensjl 



fi , contra poft meridiem in junioribus rachidibus fur- boven toe. 



middag 



De bloemen zyn die van 9 t Sappan - hout meejl gelyk , 

 beftaande uit vyf ligt-geele blaatjes, waar van bet groot- 

 fie en boven fie agterwaarts gebogen is , gelyk meejl alle 

 bouwen-dragende plant en. Deandere twee jlaan ter zy- 

 de , bevattende binnen baar nog twee under e^, en t'zamen 

 een boorntje of propje van zommige aan malkander kle* 

 vende draatjes gemaakt. 



fum parum quali elevantur. 



Flores illis Sappani quam fimillimi funt, ex quin- 

 que flavefcentibus conftru&i petalis, quorum maxi- 

 mum & fummum retrorfum eft inflexum, uti in plu- 

 ximis leguminofis id obfervatur plantis , bina funt 

 lateralia , in quibus bina alia continentur, ac iimul 

 unum quad formant corniculum,feufafciculum inclu- 

 dunt,ex quibusdam adunatisftaminibus compofitum. 



Fru&us funt filiquae nodofe, fex novemque polli- De vrugien zyn knoppige bouwen, zes en negen duim 



ccs longas , racemofae quali , ac plures limul depen- lang , met bos jes by malkander bangende , van buiten 

 dentes, externe lanuginofa & grifeas,acfenfimquo- wolagtig en grys, dog met "er tyd ook zwartagtig , in 

 que nigricantes, in multos rotundos nodos feu ifth- veele ronde knobbelen verdeelt, die metfmalle haljen aan 

 mos divifae, per angufta intervalla fibi adunatse, in malkander bangen ; in ieder knobbel fteekt een korl als 

 quovis autem nodo officulum continetur inftar majo- een groote erwete, donker-leververwig , zommige rond 

 ris Pifi, obfcure hepati coloris, quaedam autem ho- zommige wat bultig, met een naveltje , gelyk alle erwe 

 rum funt rotunda, quxdam parum gibbofa & umbili- ten, uit den boonagtigen zeer bitter vanjmqak) dewelke 

 cata, feuhilo notata, inftar omnium Piforum, fapo- men in de gebeele plant gewaar werd, 

 ris fabacei & maxime araaricaQtjs^ qui in tota itidem 

 detegitur planta. 



Lignum externe palllde fkvefcit, in medio vetu- Het bout is van buiten bleek-geel, in de midden aan 



itorum truncorum obfcure cinereum feu gilvum, fo- de oudejlammen donker-graauw of muis-verwig y digt en 

 lidum & durum eft inftar Sappani, oportet autem , ut bart als bet Sappan-hout, dog als dan moeten de jlam- 



men dikker dan een been zyn , ef-ah-middelbare boomen , 

 want aan de gemene Jlruiken vint men bet niet. 



De wort el is weinig , dog zeer lang, diep, met veele 



trunci fint pede crafliores, feu inftar vulgaris arbo- 

 ris, in minoribus enim .fruticibus non obfervatur. 



Ejus radix eft rara, fed longiflima & profunde ter- 

 rain penetrans, multisque longis fibris inftar chorda- lange veefelinge in de gedaante van koordenbebangen, en 

 rum dependens > peculiaris etiam formae , externe voorts van een byzondere gedaante, want van buiten is 

 enim obfcure lutea eft, nodofa, feu in genicula di- ze donker-geel, knoppig, of als in leden verdeelt met een 

 vifa, fquamofo ac lacerato obdu&a cortice , interne febubagtige of gefebeurde feborfe , binnen geelder als bet 

 autem magis flavefcit quam lignum; faporis amari- bout, naafl de korls bitter van fmaak 3 en van een medi- 

 cantis inftar ofliculorum, virtute pollens medicata: "ctnale kragt; het bloeit in Oftober en November, en de 

 Floret Oftobri & Novembri , ejusque filiquae per bouwen blyven wel een jaar aan den flok bangen, dogde 

 annum ex ftipite dependent, oflicula vero menfibus- korls bederven in de regen-maanden. 

 pluviofis putrefcunt. 



Nomen. Latin e Anticbolerica, )uxta Malayenfe Upas Naam. In 9 t Latyn Anticholerica , na 9 t Maleits 



bidji, ob rationem inferius dandum , item Lolan pan- Upas bidji, om reden als bier na, item Lolan pantey, 



tey. Ternatice Suniba laut boubou & biberan , quibus- op r<?r7zar^Sunihalautboubou^biberan,^2;o772OT/^ 



dam Upas camarungi, & Panawafojfo, Bandice Mat- Upas camarungi en Panawa fofFo, op Banda Mattua 



lua majjin, h. e. Malaice Ubat rojlon, feu fpecificum maflin , dot is in 1 Maleits Ubat rofton , of tegen-baat 



contra Naris polypum , Amboinice in Hitua Lolan lay- tegens Polipum der neus, Amboins op Hitu Lolan lay- 



nubi, h. e. Lolan litorea, & Lolan abuq, h. e. Fa- nuhi, dat is fir and- Lolan , en Lolan ahuq, datis Bone 



bacea lolan, quod cognomen cunftis tribuunt plantis 

 rotundos & fabaceos fruftus gerentibus. Uliaflerice 

 Ruffu layn , & Luffu layn eadem fignificatione. 

 Locus. Hie frutex nullibi obcurrit nifi in litoribus 



lolan , welke toenaam 2/y geven aan alle plant en , die 

 ronde en bone - vormige vrugten dragen, in de Uliaffers 

 RufTu layn en Luffu layn, met dezelffte beduideniffe. 

 Plaats. Deeze firuik waft nergens dan op grofzandige 



arenofis & prasruptis , potiflimum vero in parvis in- jlranden , en meejl die Jlyl oplopen of een Jlyle wal beb- 



fulis defertis ac arenofis , ubi in mediocres excrefcit ben , mam alderlieffl op kleine onbewoonde en zandige 



arbores, uti prx ceteris reperiuntur tales arbufcu- Eilandekens, daar het middelbare bomen werden, gelyk 



Ise in infulis ante Offa hoedi litis, ubi has adeo funt men onder anderen ziet op de Eilandekens , die voor Ajfa, 



copiofie & denfas, ut ipfarum unam, quas Melawa hoedi leggen, daar deeze boompjes zo veel en digt ftaan, 



' vocatur, totas obcupent, multum porro obcurrit & dat ze bet eene van dezelve genaamt Melawa, geheel be- 



crefcit in majorem altitudinem in infulis Moluccis, Jlaan; voorts waft bet veefengroot in de Molukfe Ei- 



in Amboina, in infula Vinifera difta circa Lieu, in landen ; in Amboina op bet Druiven - Eiland omtrent 



Orientali Omse litore, in Uliafferenfibus infulis circa Lieu, gelegen op de Ooliftrant van Oma, in de Ulias- 



Ouwan, in Cerama Orientali, ubi Caju uda vocatur, fers omtrent Ouw, op Ooft-Ceram , alwaar bet Caju 



ac porro in aliis arenofis Javae & Borne© infulis, ubi- uda biet, en op andere zandige Eilanden meer omtrent 



Java 



► » 





que 



\ 



' . 



I 





