1 



«2 



H E R B A R 1 1 A MB OI N E N S I S Liber VI CaputXXVl. 



Mauritania quidam rhizothomus mihi adftans 



Moorfe Wortelg 



antequam effodere inciperet , verba quidam fufar- preuteide nog eenige woorden, eer by groef 



Jlaande 



rabat, rogatus autem, quid fibi vellet, refpondebat, 

 fefe Deum creatorem invocare , ut virtutes radicis 

 vellet confirmare, uti & quaedam ejus incelligebam 

 vocabula , inter effodiendum eciam quam maxime 

 curam gerunt, ne alicujus umbra radicem tangat , 

 quum quidam homines tetrum exhalent odorem ra- 



H 



?p y om de kragten van de wort el tejlerken 



tfcben 



fiond 

 fcbaduwe op 



dici noxium, dein primo inferiorcm ejus'amputant fie endaf, dat in de aardefcbiet 



happen ze eerfi 



partem, terrae infixam, ac demum rcliquam arbori 

 proximam , faltem in erucnda radice non mukurn 

 temporis terunt, ne ejus vires in terrain profundan- 

 tur, effofla haec radix mox depurata eft, quum are- 

 na ftatim decidat , 

 vari poteffc annos. 



ill 



h 



>/> 



fcbieten ; de uitgegravene is firaks fcboon 



ac tali modo per multos confer- zo kan men ze veel jaren bewaren. 



if v alt 



Oportet autem, ut radix haud multo fit craflior 

 pollice, tenuior prasvalet, immo ipfae fibrillar bonas 

 liint notas, circa truncum vero minus funt efficaces, 

 totus autem ejus cortex fervandus eft , quum pluri- 



fit inonE^natus viribus & maxime amaricet 



De wortel moet niet veel dikker dan een duim zyn y 



fi 



ifelingen 



men moet de gebeele 



fcborjfe gants daar aan laten , als daar de meefi 



fieekt 



de fcbap 



gaam deeze bladeren eten y y t welk wonder is y om dat ze 



Cafi 



opa 



mis ut mprasgnatus 



Obfervavi quoque oves ejus folia avidiffime depa- 

 fcere, quod mirandum eft, quum adeo amaricent; 

 in Europa tamen id etiam in amaro Agno Cafto vidi. 

 Ternatenfes obfcure cinereo truncorum meditullio 

 utuntur loco Suniba feu Lolan, ex quo clavos lig- 



neos Corre Corren aliorumque navigiorum formant, nagels tot Corre-Corren en aMere vaartuigen nodig daar 

 unde & nomen fuum aliud obtinuit. Tantam vero van te maken y waar van bet ook zynen anderen naam 

 duritiem in hoc corde non obfervari, faltem mino- beeft. Ik beb zo groote bardigbeid in dit bert niet gevon- 



^„ Ternatanen gebruiken „** •*„•»»# &. 



deeze fiamme, inplaats van Suniha ofL 



t 



rem quam in illo veri Lolan, credo autem, quum lit 

 planta litorea , quod in aqua marina fit durabile lig- 

 num, obfcurum iftum feu terreum colorem haud din 

 fcrvat , fed in luridum mox degenerat. 

 Bandanenfes & incolae infulas ad Eurum fitas inha- 



tf, dat bet eenfirandgewas zynde y duurzaam 



Lolan • maar ik 



ter is ; 



niet lang 



of aardverwige couleur bebout 

 efierft bleek of 



bandanefen en Inlanders van de Zuidoofi 



bitantes, difficiles ac ridiculas in effodienda hac ra* den 9 gebruiken een zo moeyelyke als belacbelyke manier 



dice inftituunt ceremonias , f odorem inperantes nu- of 

 do id eorpore efficere, ac primo auri fruftulum feu lafi 



by bet uitgraven van deeze wortel y be- 



nummum quendam arbori adponere in grati animi 

 quad teftimonium: Quidam Germanus in Bandahanc 



fiukje goud y of ten minfien eenig geldt eerfi 



volens imitari nudo Tuo eorpore effoffionem , vehe- D 

 menti corripiebatur febri, & a millepeda venenata zy 

 e radice prodeunte idtum in pede contrahebat, unde 



fieeken 



poftea fuperftitiofum iftum modum devovebat: Ban- wilde daar na deeze fuperfi 



7 .en wakkeren koorts, op 't lyf 

 duifentbeen uit de wortel ? 



beid. Zeker 



be quam door 



en een fieek 



danenfes illam vocant Ubat maffin , quum ilia curent 



tfen noemen ze Ubat 



-5 ^ — — ^~ \jj ? 1 %s — — ■ - . . r » - 



Mattua maffin feu Roflon, qui eft polypus & cancer genezen bet Mattua maffin of 



om dat ze daar mede 



nafi, qui ex falfo ortum ducit humore , ut & Pleuri- 



zwere 



ziltig 



1 



behalven bet 



tidem, ac noxios cibos ex mari produftos, fi quis Pleuris en fenynige kofi 



fefe male habeat a venenato quodam cibo , unde tali ^ x \~ ^ r .' . ^ J , ^ 



magna anxietas , & Vomendi conatus fupervenit, hie bemeen groote benaautbeid en brakens-dwang overkomt 9 



tria vel quinque hujusgrana in aqua contrita adfumet, J: T J "' - r - * -" * ♦--'•-■• 



quse per vomitum omne toxicum rejicient, ac fimul 



phlegmaticum depurant ventriculum, cui autem ni- 

 hil deeft, nullum caufTabunt vomitum, fique prseces- 



ferit* hunc fedabunt. 



In adpendice bcec adduntur. 



In infulis ante Bataviam & Javam litis haec arbu- 

 fcula in fufficienti fatis obcurrit copia , pedem & mi- 

 nus crafla , atque ibidem vocatur Caju maas , h. e. 

 aureum lignum , quum inter effodiendam radicem 

 annulum aureum feu auri fruftum ipfi lit adponen- 



gevoelt van eenige fcbadelyke kofi y waar 



zal drie of vyf van deeze korls in water gewreven 

 in nemen y dewelke door y t broken al H febadelyk 

 uitwerpen , als mede een vervuilde maag zuiveren 

 die nietsfebort, zullen ze geen braken verwekken 

 bet voorgegaanis y bet zelve ftillen. 



Dit wert in het aanhangzel 'er byged 



Op de Eilanden van Batavia en % 



boompje in redelyke menigt 

 dik j en wert aldaar 

 bout 



Caju maas, dat is 9 goud- 

 om dat onder bet graven van de wortel zy daar 



tftefiuk gouds by leggen y bet welk £<?- 



dum, hoc enim, uti fupra di&um fuit , eft tanquam febiet, zo als boven gezegt is , als een gift 

 gratitudinis tributum, quod natural folvitur, quum 



aan 



vero opus fit pera&um* effoffor deum fuum ac do- is, zo neemt de graver zyn goed en gave weder met zig \ 

 num tollit > qua in re Amboinenfes funt politiores, waar in de Amboinefen genereujer zyn y latende de zyde 



1 



ft 



noemen deeze pi 

 r bladen met di 

 vyfde boek 



Kellor • welke boom 



elinquunt enim fericeum vel aureum filum. 



Alii haac vocent plantain Kellor laut ob foliorum 

 quandam fimilitudinem cum illis Kellor + qua? arbor 

 eft fupra libro quint Clypearia maritima difta. Mala- 

 yenfes quoque ejus radicem adhibent tanquam Be- wert. De Maleyers gebruiken de 



zoardicum marinum contra noxium pifcium cibum , . tegengift tegens de fcbadelyke vifft 

 aliasque malignas res e mari produ&as, uti & con- 

 tra Choleram & febres, in his vero fi adhibeant, ali- 

 quid Zingiberis & nucis Mofchatse pulverifatum ad- 



dunt. Alii Malayenfes hac quoque utuntur contra mede tegerts de tandtpyn „ 



Odontalgiam^ fruftulum corticis radicis denti inpo- wortels in de tandtfiekende > bet 'welke veel flym 



ke dingen uit de zee voortkomende y als mede teg 

 bort en de koortzen , waar in %y een weinig Gev: 

 Notemuscaat bvdoen. 



febadely 



Andere 



fiukje van de fchors 



nentes, qui magnam pituicae copiam adtrahet, unde 

 dolor fedatur. 



pyn fiilt 





■y » 



\ 



Tabula Vtgefima Secunda 



1 



De Twee- en Twintigfte Plaat 



Ramum exhibet arboris , qu« per excellentiam Anticbokric* Vertoont een tak van een boom , die by uitftek Mticbolerica, 



Rumpbio vocatur 



ofte tegengift tegens het bort van Rumpbius genaamt wert. 







CAPUT 



t 





•■- 





• 



