















# 



VI. Bock: XXIX. Hoof Jjt. AMBOINSCH KRUYDBOEK 



.• 



Amboinenfesquidamhuncftruticem vocant quoque 

 7 mg dunja , quod taraen nomen proprie Crijla 

 Pavonii conpetic. *■ 



Locus. Creicit in Ternata , Baleya , & Java ; ante an- 

 r.um 1662. in Amboina ilium non obfervavi, fedifto in bct'jaar 166 



Amboina , noemen ze 00k Trang dtinja 

 Criftu pavonis eigentlyker toekmt. 



waft op Ternaten , Java , en Baly. 



VOOT 



tnaar 



en 



anno iemina ucriufque fpeciei ex Ternata mihi trans- in'tgemldc jaar 't zaat van beide zoorten, nit Ternatet 



miffa funt, quse inter amicos disperfa, jam fads vul- 



garem hie fecerunt fruticem nigrae nempe fpeciei , 



lutcaeaim potiifimum periit , per iemina vero facil- 



lime propagantur , crefcit autem hie frutex non in zaatwerden ze 



wor 



te zoort . want de geele is rneefi 



res 



filvis, fed temper in prasparato & elaborato folo. 



Ujus ejus in Amboina hue ufque paruminnotuit , 



Mauritani folebant ejus flores diebus feftis poft au- 



& crinibus innexos geftare pro ornamento , 



auci enim dependent ex parvo ac regulari corym- 



o. Baleyenfes ejus folia conterunt cum tofto Al- 



iio , Anifo , & pauxillo Poetjok , quae per nares ad- 



trahunt ad fluxum catharralem cum Cephalalgia con- 



junefcum promovendum. 

 Ejus radix contrita & propinata tumens curat ab^ 



domett feu TehtLtu. Folia quoque coquuntur cum 



His oleribus feu Sajor , atque eduntur , 



cum, Anifo contrita & corpori inlinita ejus ardorem 



exftinguunt in febiibus , caeterum hortorum orna- 

 mento" potiffimum infervit. Nigra fpeciei truncus 

 amputatus regerminare folebat , atque per multos 

 perennac annos , lutea autem fpecies in tenuem mo- 

 do excrefcens fruticem, in Ambonia non ultra binos 

 fupereft annos. 



Tabula Vigefima Qiiarta 



Ramum exhibet Gajati, quae Coronilla vcl Emeri fpecies eft. 



A#l 



op 



*ft 



Gebruik. Albier in Amboina is^zyn gebruik nog wei- 



gefebikt 



fecjldag 



te dragen 



malkander 

 De Baleyers wryven 



een 



aius 



quae 



ren met gebraden Ajuin , Anys , en een weinig Poetjok * 

 balen y t zelve in de neus op > om allerlei catbarren , daar 

 booftpyn by is , nit te trekken. 



De wortel gewreven en gedronken , geneefi de koek of 

 Tehatu ; de bladeren werden 00k gekookt ondtr andere 

 Sajor, en gegeten, dezelve.- met anys gewreven , en op 

 bet lyfgefmeert , verkoelen 'tzelve inde koortfen, anderr 



fi tot een cieraat in de tuinen geplant % de 



flam van de zwarte zoort afgebouwen , pi 

 uit te febieten , en by kan veele jarei 

 geele zoorte , zynde maar een dunne ft 



maar de 



jaren Jl 





«r t 



* » 





d 



1 



De vier en Twiniigjle Plaat 



1 



4 



W 



Vertoont een tak van de Gajatc-boom, welke een zoort if 

 van de Coronilla ofte Emerus. 











* v 



CAPUT VIGESIMUM NONUM 



XXIX. 



o o 



D 



T 







K. 



ti 



Codtdeum* Codih 







De Codiho-ftruih 



* 



* « • 



t 





Odiasum ele^antiflima eft planta omnium , quas 

 unquamVidi, comptafua, lsteviridi, &varie-. 



gata foliatura perpetuum reprasfentansflorem, 

 tceteruin formn cum Oleandro convenit , diverfa au- 

 tem eft ipfarum natura , quarum domqfticas in binas 

 divifi primarias fpecies , in Codiceim jimplex nempe, 

 , feu longifolium, de quo in hoccapite , '& Codiceum 







; 



Odibo is de fcboonjle plant onder fi\U , dieik tot 

 nog toe gezien beb,-verbeeldende met zyn gefebikt 

 altyt jeugdig en feboon gefcbildert loof een gedu 

 rige bloem 9 zynde anders van gedaante den Oleander 



dog van verfebeide gedaante > waar van ik de 



nti 





gelyk 





tamme in twee booftzoorten yerdeelt beb , te weten in 

 Codiacum (implex of regtbladige 3 waar van in dit 

 Hoofdjluk , en Codixum taeniofum , of riemagtige , waar 

 van in y t volgende. 



teniojiim , de quo in fubfeq 



Codiauin [implex multas itcrum habet varietates , • Codiaeum limplejc , beej 't wederom veele veranderin^ 

 .Hiimnovemobfervavi.auaidividunturinlatifoJias. gen> ivaar van ik negen aangemerkt beb , verdeelt in 



breetbladige , middelbladige , en kleinbladige , ipaar van 



H 



inedias, & anguftifolias , quarum vulgarcm feu mediam 



primo defcribemus , ac rcliquas dcin commemora- ivy bsl middelbladige, als zynde bet gemeenjle eerft zul 



birr.us. 



& vulgatiilima eft fp 



Cbryfoft 



len befebryven, ende andere daar na reguleren. 

 I. Is bet Coasdiuiij medium Chryfofticon of 



ee 



ramis {cfc erigens ad viri altitudinem, cujus truncus 1 

 prope radicem haud ultra binos digitos craflus eft, 



quae regularem format Codibo 9 de fcboonjle jn gemeenjle zoort , een welgefchik 



ftipitibus "" " "' 



te beefier, als een Oleander, met twee of drie takken 



regt opfebietende tot een mans boogte* en by de wortel ee~ 



nen J tarn mdkende, niet boven twee vingeren dik, gelyk 



uti& rami modo digitum vel paulo inagis craffi funti de takken, maar een vineer of wat mttr dik zyn 9 vet 9 



piques, acfragiles, quammaximenodofi, acfiinge- en bros y digt geknopt, alsofze in ledtn verdeelt war en * 



nicula eifent divifi 5 



infi- dog onordentlyk 5 aan baqr opgeperfte flaan de bladeren 



dent ar&e fibi junfta & auda , furfum eleyata feu pa-' digt aan malkandcr, alle na foven ziende, of een weinig 



blfa 



fed 



jora, feptem 6c 06I0 pollices longa, binos digitos la- 



fctiuins j die van Oleander gelyk t dog grooter , zcven & 

 agt duirnen lang, twee higcrtn brent , dik, jlyf y tfit- 



vecuftis 



aureus 



ta, craiTa, firma , extenfa, & glabra, laete viridi & gebrett en glad , met gras-gi 1 en goud-geeh zecr aardig t 

 aureo colore eleganter maculata feu variegata , ita door malka$ider geplekt engefcLiUcrti xo nogtans dat bet 



' • % - * •--•-- ■ 1 -•- - • groene aan de kanten rneefi is f gelyk bet geele in de mid- 



den : 00k is meer van t groene aan de oudeoladcr en r daar- 

 entegen meer geel aan de jonee t die op den top van de 

 takken zo Reel en digt 'zyn , aai men bet van verre voor 



inteneris autem, quae in ramorum verticeadeo lutea 

 & denfa funt , ut e longinquo luteus feu aureus pu- 

 taretur efle flos, h»c pidturaplerumque in fuj> 



falioium 



non ita di 



een geele hloem aahzteh zonae ; deeze Jcbildcry ziet men 



inferiore dagelyks aan de bovenzyde des bladts^ want van onderen 



ft 



Ex abruptis petiolis ferofus exftillat fuccus 



uti 



zyn gemelde verwen wat doof of confues. 



LHt de afgebrokene jleelen druipt een weiagtig zap ^ 



& totus cortex fuccofus quoque eft, ac facile de- gehkookde gebeelefcborfe'fappigis, en ligt afg^ K hoe 



Quo vetuftiora etiam funt haec folia , quo °^^ de ™M?^ *& Z l*?"?A C fl C 



minor in hifce confpicitur color luteus , qui in viri- ' u '" * ~ ~ "" *""" m " 



dem craniit , neutiquam vero tota in hunc degene- 

 rant color^n ; ita ut uno in ftipite tria diverfa colo- 

 rum genera confpiciantur , quod rarum nee inCTa- 

 tum praebec in hortis fpedaculum per aureum ilium 

 Tarn, in colo- 



* 



verliezen, en in y t grotn vtranderen , deg nooit zodanig^ 

 dat zy 't geel verliezen y dies men aan een en deszelfs ftok 

 jjriederlei bladeren van couleur ziet , een zeltzaam en niet 

 min aangena&m fpeSacul in de tuinen gevende , en met 

 zyn goud- geele" giants door andere boom en Itgtende : Del 



* fmaak 





1 



t 



