



7+ 



IIERBARII AMBOINENSIS Liber VI. Caput XXXV. 



f 



tres lata digitos , non macula- 



ta 



.. poll 



in medio &ab inferiore parte tete fufca, fuper- 



duimen lang , dn'e wingers breed , zonder vlekken in de 

 midden , maar aan de onderjle zyde ligt • bruin , aan de 



lie ex viridi & fufco varicgata , ipforumque cofta; bovenfte uit den groenen en bruinen gemengt, en de rib- 



flint magis parallels. 

 Flores iunt uti prioris , fed majores , ex purpureo 



~ - « i - o * i' /? •- /T- 1-* 



ben lopen meer paralel. 





De Bloemen zyn 9 ah aan 'tvorige, dog grooter, en 



fafci colore, ad oras contradi & quafi inpreffi, ip- uit den pur per na y t brnine trekkende , aan de zyde ma~ 





lb 



g er > 



en als ingeduwt 



aan de onderjle lip met een baar- 



ftu quoque marcefcunt. Foliorum odor , fapor , & deken, ty vergaan ookzonder vrugten , reuk ? fmaak> en 



vifcofitas eft uti pnecedentis. 



de Jlymigbeit der bladeren is > als aan J t vorige 



Dit roode heeft nog een verandering , waar van zom- 



mige de derde zoort maken > aan gedaante der bladeren 



diilerens led bice in medio' maculam gerunt am- niets verfcbillende > maar dezelve hebben wederom, in de 



ex qua alii 



terciam componunt fpeciem , foliorum forma non 



piam, fuaverubentem feu igneam quail. 



midden een groote vlak ligt-rood of vuurvervig. 



Ambx fpecies fenfim in mediocres excrefcunt ar- • Beide zoorten werdenmetter tyd middelbaare boompjes y 

 bores, quarum trunci pedis craffitiem obtinent, fed met eenfiam in de dikte van een been ; ook zynze aeeze 

 hoc laborant vitio , quod calido ac pluviofo tempo- quelling onderworpen , dat zy by eene warme regen veele 



re multas generent nigras 



deformes 



pilofas zwarte , lelike > en barige rupzen genereren , die alle de 



erucas, cun&a folia ita depafcentes , ut totus faspe bladeren zodanig afeten, dat de gebeele jlruik dikwils 

 frutex iis fit orbatus ac nudus, atque etiam hinc pe- kaalftaat, ook nml uitgaat. Dog als men by tyts de bo- 

 reat , quum autem jufto tempore fupremi albi ramu- venjie witte takjes afkapt of afbreekt , daar de rupzen 

 - - — ~ * aan zitten , zofebiet by andere takken uit ; zy willen on- 



der matige lomber fiaan , en in een mulle grond, want in 



li, Erucas proferentes, amputentur vel abrumpan- 



novi regerminant ramuli : Inter 



tur 



nimis magnas amant crefcere in folo molli , in ar- een kleijge grond en vlak ter Zon fiaande gewinnenzc 



fy. locofoli expolito ramos ferunt 

 vos, &graciles, atque in ordinatos , minoraque folia. 

 Nomen. Latine Folium bra&eatum > juxta Malay en- 



prada & Poding 

 cxterum quoque vocatur Daunput 

 Ternatice Cabi cabi alba, rubra Lul 

 Aylilin & Lilin. In Java alba Tommon 

 vocatur, ab aliis Djurn dumung. 

 Locust NuUibi obcurrit nifi in hort 



Dangora 



frutex, atqu 



o 



kromme en magere takken , met Heine bladeren , en bly- 

 ven ongedaan. 



Naam. In *t Latyn Folium Bracleatum , na 'f Ma- 

 leyts Daun Prada en Podingvandevoorfcbreven gedaan* 

 te der bladeren , anders noemt menze ook Daun putri en 

 Dangora, op Ternate cabi cabi 't witte , 't rode Lulajo, 

 nman op Ambon Aylilin en lilin , opjava y t witte Tommon , bet 



rode Temman , by andere Djurn dumung. 

 j hie Plaats. flirt waft nieuwers , dan in de boven geplant , 

 Ter- en dat nog in klein getal op Arnboina , Ternate , en om- 



nata, & adjacentibus infulis, raro fenefcit_, vel in leggende Eilanden, bet word zelden oud , en tot een 



pe- boompje , maar bet ^aat veel uit , om voorfebreven oor- 



zaaken , bet laat ztg met takfa ligt weederom aan plan- 



rit 



propagatur 



modo pluviofis menfibus ramulus in terram projicia- ten , ja groeit , ah men een takje in de regen Maanden 



fasp 



eft 



tur, rauicuias emittic, nque 

 elegantior ejus frutex eft : te 

 que nuper ex Bangaya dedu&a. 



Ufus. Alba fpecies in nuptiis adhibetur , uti Co- 

 dixum , ut elegantibus fuis foliis nuptiales toros ac 

 menfas ornct : Omnes porro fpecies vim habent 

 emollientem & maturantem fine ullo calore. Albae 

 fpeciei folia apud Ternatenfes mulieres magno funt 

 in prctio ad mammarum fcirrhos maturandos & ab- 

 felius, qui illis fuperveniunt, quum infantes a mam- 

 ma & lacte removeant , folia haec conteruntur cum 



Calappi lympha primo calefa&a?, ac dein inpofita 

 fcirrhos emolliunt feu glandulas, ita ut lacinftar feri 

 exftillet , ft vero mamma; jam abfeflum patiantur , 

 ^us maturant : Rubrae fpeciei folia aptiora cenfentur, 

 ii fuerint contrita , inpolitaque anthraces curant & 



Jlegts op de aardefmyt , en word door bet verplantenfcboon- 



der , de derde zoorte is raar , en eerft uit Bangay aan 

 gebragt. 



Gebruyk. De witte zoorte word op Bruiloften gebruykt 

 gelyk de Codiho , om met zyne cierlyke bladeren de 

 Bruits bedden en taafels te befteken , worts bebben alle 

 de zoorten een vermurwende en rypende kragt , zonder 

 eenigen bitte ; de bladeren van de witte zoorte zyn by de 

 Ternataanfe Vrouwen boog geagt in fwerende borften > 

 die de Prouwen na betfpenen der Kinderen overhomen , 

 menfmeerd de bladeren met wat Clappus melk , eerft wat 

 warm gemaakt , en zetze daar op , zo werden de klieren 

 week , ende melk loopt als wry daar uit , maar zo zig 

 de borften al tot betfweeren gezet bebben , zo doenze de 

 materie rypen , de bladeren van de rode zoort werden be* 

 qiiamer geagt , gewreven , en over gelegt om bloedvinnen 

 tumores calidos maturant: Folia ha?c cum illis Pru- en bete gefwellen te rypen , de bladeren met die van Pru- 

 nellce & Bongce rajce contrita & propinata variolas ex- nella en Bonga Raja gewreven, dryven de kinder pok- 



pellunt. 



Cortex contufus & tumoribus mox obortis inpoli 

 tus illos mox refolvit 



jes uit 



De fcborjfe geftoten en op allerbande beginnende gefwel- 

 ac diffipat , immo omnibus len gelegt , doet dezelve verdwynen, j a op allerbande ont- 



inflammationibus & variolis inpofita calorem extra- 

 hunt, ipfasque minuunt. 



Cum 



Rumpbii adpendice 



H. Malab. part. 6. fig 



pou , Belglce Maagd 



demque defcribitur pro planta exotica, quae ex Chi- 

 na vel Manilhis fuit adlata , " 



fteekinge en crampaderen gelegd verkoelen den brand , en 

 doen defwellingen zinken. 



In het aanhangzel vanRumphius wert 'er dit bygedaan. 



Met dit gewas febynt over een te komen bet geen in de 

 Hortus Malab. fesde deel 9 fig. 6o. genaamt wert Tsjude- 

 maram , op *t Portugees Parangian , en Pervatti pou , 

 op *t Duits Maagden-lot , en aldaar befebreven voor een 



noft 



ejus vero flores parum uitlandfcbe plant , uit China ofte de Manilbas aangebragt, 



B * -I _~ _^^^_ W _ m ^k 



Tabula Trigefima 



dog de bloemen verfcbillen wat van de onze. 



De Dertigfte Plaat 



Ramum exhibet fruticis qui Folium braQcatum Rumphio di- Vertoont een tak van een ftruik , welke by Rumpb 



citur. 





o 



v 



T 



O. 



vergulde bladt genaamt wert. 



N M 



Cum hac convenire videtur Periclymenwn Indicum , folifs 

 maculatis, Iatioribus , Laurinis Tbef. Zeyl. pa$. i8<$. & 

 Periclymenum Zeylanicum herbaceum foliis variegatis, 

 diverfi-coloribus maculis omatis Par. Bat. Pr. pag. 363. 

 & Muf. Zeyl. p*g. 37. ut & Plukn. Pbyt. Tab. 212. fig. 6. 

 clique Periclymenum Sinenfe variegatum , flore fangui. 

 neo amplo, quod Lignum Colubrinum optimum Zeyla- 

 nicum , Hermanni Breyn. pr$dr. 2. pag. 81. reliqua vide 

 in Tbef. Zeyl /#c. cit. 



N 





Met dit gewas fchynt overeen te komen het Indifche Peri- 

 clymenum met breede gevlakte Laurier - bladen , in de 

 Tbef, Zeyl. pag. 186. en het Ceylonfche kruidagtige Peri- 

 clymenum , met gevlakte bladen van verfcheide couleu- 

 ren , in de Par. Bat. pr. pag. 363. en het Muf. Zeyl. pag* 

 37- # en van Plukn. Pbyt. Tab. 212. fig. 6. en is het Chinefe 

 Periclymenum met bonte bladen , en een groote rode 

 bloem , het geen het bene Ceylonfche Slangenhout is , 

 Van Herman Breym Prodr. 2. pag. 82. het ovexigc ziet in 

 de Tbef. Zeyl. op dc aangehaaide plaats. 



CAPUT 





■ 



