



* 







VI. BoeL XXXVI. 





AMBOINSCII KRUYDBOEK: 



r? 



CAPUT TRIGESIMUM SEXTUM. XXXVI. 



D 



T 



• 



Scutellaria prima. Daun papeda. 



De eer/le Schotel-firu'ik. 



Uoddam porro genus eft mira gerens folia , 

 quod in tres dividemus fpecies , ac cuivis fin- 

 __ ulare tribnemus Caput, quum folia ac plan- 

 tarum forma nimis differant, voco autem illas Sea- 

 tellariam primam , fecundam ,* & tertiam. 



Scutellaria prima, feu Daun papedd frutex eft, de- 

 cern ac duodecim pedes altus , cujus cruncus infra 

 pedem craflus eft , ad alcitudinem trium quatuorve 

 pedum, fefe in rectos ac paucos dividens ramos, di- 



*TOg ijfer een gejlagt van wonderlyke bladeren , die 

 <ury in drie zoorten verdelen , en ider een byzohder 

 Capittel toeeigenen. om dat de bladeren en-gedaan- 

 te te veel van maikander verfcbillen , ik -noemze Scutel* 

 lariara Primam , Sgcundam , & Tertiam. 



Scutellaria Prima of Daun Papeda is een Jlruik, van 

 tier, a tyoaalf voeten boog , met een Jlam , beneden een 

 been dik , op de boogte van drie a vier vveten , zig in 

 regte en weinige takken verdelende , een vinger dik , regi 



gitum craiios , & erectos, exceptoquod foliorum ovir eint Jlaa-nde, ten ware, dat zy door de fwaarte der 



pondere dcorfurn 

 copiofa func : ^ 



$ 



use in ipforum furamo 



e 



tanquam in mulca genicula divifus, quod tamen non 

 ita lefe obfert , Tunc enim tantum veftigia deciduo- 

 rum foliorum , qualia in Calappo etiam obfervantur. 



bladeren gebogen warden , want dezelve aan 't opperli 

 veele by maikander Jlaan ; de fcboorjfe is bros , ruig , en 

 ah in veele leden verdeelt , dat ze egter met en zyn , maar 

 de trappen zyn de voetjlappen van de afgevallene blade* 

 ren, diergelyke men aan de Clappus-boom ziet> De Jlam 



* ,_j ^ j j — -. — j 



en onderjte takken bebben dikker knien , ook vtyder van 



magisquc diftantes: Cortex veroac lignum totius ar- maikander. Scborffen en bet bout van 'tgebeelboompjezyn 

 boris pinguifiima funt , fragilia, & fuccofa , ita ut zeervet t bros> enzappig, zo dat de takken met de minjte 



rami minima vi facillime abrumpantur. 



moeite ligt afbreken. 



Folia peculiaris funt fornix , ac longe diverfa ab De bladeren zyn van een zeltzame gedaante , veel 



van 



andere gewo.jjen v erf chill ende y namentlyk rond , met op* 



geworpene kanten rontont , zeer aardig een boljcboteftj 

 ofkommetje verbeeldende > ofzoze groter iyn 9 cen C.lorj 



e 



aliis foliorum figuris , rotunda nempe , onsque in 

 ambitu elevatis, elegantcr excavatam fcutellam re- 

 ferenda, fique majora fint, capitellum ex corio ni- 



gro formatum, quod capiti feilicet inponitur, inveni van fwart leer gemaakt , dat men op "t booft draagt > 



enim tanta , ut ampullam aquse continere poflent , want ik beb 9 er gehad, die een kan waters bidden 5 q % 



prope petiolum vero funt aperta , ipforumque laci- by den fie el zyn ze geopent , welke lappen men over mal- 



nice fibi inponuntur vel conjunguntur^ fi humores in kanderen bout of te zamenjleekt , als men een \e vogtig- 



illis confervare velimus, funtque porro craffa, pin- belt daar in doen wil , voorts zyn ze dik , vet , glaa , 



guia, glabra, & firma, quibusdam finibus excavata, enjiyf, met zommige dellen in 7 bol , aan de kanten met 



^ zagte doorntjes of fpitzen bezct. De ribbtn jheken binnsn 



ad 



liorum coftae in medio protuberant, ac fubtus ful- in f t hoi uit , en van onderen maken ze een voorn. Zy 

 cum formant-: in ramorum fummo locantur, arfte Jlaan aan 't opperjte <Jer takken > digt by r, lk(*ldtr, it* 



der op een byzonder kromme Jleel , die coven ;e»cut is , 

 de rejl met groen en bruin gernengt , en in cm a twee 

 donkere knieijes verdcelt, en dewy I deez& plumpe bladeren 

 zo grof en fwaar zyn , zo buigen zy den tak metier tyd> 



fibi conjunfta ex fufco& vindi diftin&a colorc,quodvis 

 autem peculiari infidet incurvo petiolo, fuperne ful- 

 cato 5 ac bis terve leviter geniculate, quumque eras- 

 fa heec folia tanti fint ponderis , hinc ramum fenfira 

 infledunt, ut incurvusfit. 



Flores frudlusque nunquam quis in hac confpexit 

 planta , adeoque facile per ramos propagatur , uti 

 de prioribus fuit diftum : Hujus plants odorfapor- 

 que y ac potiffimum corticis & radicis , parum aro- 

 inaticus ell , non autem fervidus , ad Petrofelinum ad- 

 cedens, fed non adeo penetrans, ac , quantum me- 

 mini, cum illo Magudaris conveniens , uti & folia 

 cum primis ejusdem plants foliis quadrant : Radix 



dat by krom wajl. 



Bloemen en vrugten beeft noyt iemant aan dit gewas 

 gezien^ en wort zo ligt voortgeplant met de takken , als 

 van de vorige gezegt is , de jmaak en reuk in < e gebcele 

 plant , dog meejl in dejebors enwortel> is watfpecery 

 agtigy maar niet beet 9 na de PeterJ'ely trekkende , dog" 



o 



Jlerk niet, enmynna ont bonding met die vanden Meejler 

 wortel over een komende^ gelyk ook de bladeren eenigzins 

 doen met de eerjle bladeren van 9 t zelve kruit , de wurtel 



ft 



tiones 



7 



& in paucas ramifica- is geleet, niet bart, en in weinige takken verdeelt. 



Nomen. Latine Scutellaria prima 



Mala 



Daun 



papeda 



Noftrates 



Naam. In *t Latyn Scutellaria Prima , m V Maleyts 

 Daun Papeda , Daun Manko , en Daun Coijn. Onze 



•cant Cocbleariam , non autem jufte, quum potius ad Nederlanders noemenze Lepel-bladeren , dogniet al te <wel , 



fcutellas adcedant ejus folia, & hincmihi Scutellaria 

 dicitur. Ambbinice Ayloboy , & Ayloun niwel , Bandice 

 Daun grifeck. Ternatice Gura bate magnum , fed 

 melius Rauparoro, h. e. Daun lamma. 



Locus. In Ternata obcurrit ? Amboina, Banda, & 

 vicinis infulis, ubique in hortis, vel circa aedesplan- 

 tata: in infulis Occidentalibusnon invenitur,nifiinde 

 ex hifce infulis deducia. 



beter zeide men Scbotel-bladeren. Ambon Aylohoy > en Ay- 

 loun Niwel, Banda Daun grifek. Op Ternate Gura bate 

 betgroote, dog beter Rauparoro , dat is > Daun Lamma. 



Plaats 



Ufi 



Apud incolas quotidianum prasbet ufum in 



beeft 



plant ; in de Wefl 



Ban^ 



*5 Of 



mentis & culina, quodvis enim folium fcutellae lo- 



u papeda editur , molles enim 

 iflae fiplnx ad oras exci3untur, ac foliorum auriculae 

 acu conneftuntur , parumque juris infunditur cum 



Gebruik. By de Inlanders is bet in dagelyks gebruik 



ifel 



rjlrekt 



am ^ 



een fcboteltje , om de Sagubry daar uit te eten , want 

 menjnyt de zagte doorntjes aan de kanten ivat af , fpelt 

 de ooren over maikander , doet een weinig zop 



leba pultis iftius , quse fimul forbillantur , fi talis of maakt bet Jlegtsnatmetzop 



rangatur vel cadat fcutella 



haud multum adfert 



damni, quum fcutellifera arbor januas adftat, quae 

 mox alia fubpetit , atque nine folia hxc fuum ior- 



en als dan cen klontje 

 ipeda , dat "men dan zo uitjlorpt , valt *er of breekt er 



fcboteltje, dat is een klein verlies, defebo- 



flaat by de deur , daar men Jl 



itunt van baalt , en bier van bebben deeze bladeren baar naam , 



cujus prasparandi modus in fubfequcnti indicabitur 

 capite, natura & virtute quam maxime cum Petrofe- 

 lino , przefertim ejus radix convenit , ad urinam & 

 fudores expellendos, unde & ejus radices ad decodla 

 etiam adhibentur , quae contra Ncphritidem Pfiepa- 



: Folia ac crafliorcs rami minurim confeifli au 



zyn ook goet tot koken , als moeskruit , iviens manier in 



Capittel 

 komt "bet met de Peterzelien , 



faucet af 



van aardenkragt 



,Jt 



de wortelen ge nomen werden tot dranken, diemen.tegens 



rantur 



balnea fudoris cum illis Coduei in ufu func. 



bruikt. 



klein 

 totfvoect - baaden 



Tom. JV. 





Sinen 



K i 



J r eeU 







