

V 







• 



VI. Boek. XXXVII. Hotfdjl. AMBOINSCII KRUYDBOEK. 



ft 



Aipba? fpecies ad ramulos & rachidesiineas gerunt 

 fufcas ac cittereas maculas ; fpfaf unique folia ac cor- 

 tices contrita Petrofelinum. fpinjnt odorem, fed de- 

 biliorera qaam in prima fpecie. Ipfarum lignum du- 

 rius eft, iblidius, nccita facile frangitur: Saepe um- 

 bellas fuas proferunc , fed potiffimum ficcis meniibus, 

 quumque feminum maturatio inphiviofis incidac men- 

 iibus , hinc plerumque percunt , atque inpcrfefta 

 decidunt, quod etiam haud multum damni adfert, 



zyn aan dtjleelen en ryskenS Wet 



fib 



j Ukjes gefpikkclt ; de binder i "en 



dog flapper , dan aan d'eerfic ; bet bout is ook bxr&i 



fi 



en breekt zo ligt niet , zy brengen ^ noils bare 

 >ort , dog meefl in de drogen Maand , en r- 

 rypen van 't Zaad in de regen Maandvn Wit s 



Nomen. 



is quoqu 

 fpecies. 



lecunda 



aan ook niet veel gelegen it 



bederft, en onvolmaakt aj ' dl 5 c 



9 want de Zaat - kragtji 

 takktn , waar mede men 'r voortpknt. 



ftifolia, Malaice Daunpapedapandjang , & Daun GrilTik. 

 Amboinice Ayloun nhxxl 3 ac rnagis propria quam pri- 

 ma, quumdulce prsbeat olus s inftar furculi Calappi. 



a 



Locus. Extra Amboinam & Moluccas haud mul- 

 tum obcurrit , prope asdes plantatur circa fepes. 



Ufus. Utriusquc fpecfei tenera folia magno funtin 

 ufu apud incolas, quae cum Calappi Jympha coquunt 

 in olus, quod ipfis maximc placet, quidam hasc folia 



Naam. In 't Latcyn Scutellaria SecundaLatifolia en 



Anguftifolia. In 't Malevts Daun Pancdn Pnndi»n«r 



en 



lyker dan '* vorige , om dat bet een zoet moes gc 

 Clapptis Palmyt. 



Plaats. Ret is mede buyten Amboina en de Mclurcas 

 niet veel te vinden , inert ook geplant ontrent de bu\zen 

 by de heyningen. 



Gebruyk. De jonge bladeren van beyde zoorten zyn in 

 grootgebruykby deeze Inwoonders, met Clappus - m'elk te 

 „ , , - , -_, . . r . . * - ~ . koken tot moes kruyt , daarze grooteftnmkinbebbtn,zom' 



folebant cruda edere ad pifces & Bocaffan, qu^vero mige plegen de bladeren raauw te eten tot vis en bocaffan , • 



.._ _.. . . ^ ^.^ a n een fawnwt s zai fi mT van em fafa j eu fo n 



in de keel gevoelen. De oude bladeren warden in rLmpjes 

 gefneden , een weynig opgekookt , en « rden in de Zon 

 gedroogt , bier mede wryven de Vrouvstjes 't Hooft-bair 

 onder 't ivaffen , bet <welk %y zuyveren , en een gcede reuk 

 geven; met dezelfde 't lyf gewreven in 't imfjen , bene- 

 den moeijelykcn reuk , die van 7 fasten komt , 



ilia fola mafticat, pruritum fentiet levem in fauci- 

 bus. Vecufta folia in loreas fcinduntur, parumque 

 excoquuntur, atque in fole exficcantur, quibus mu- 

 lierculs capillitium inter lavandum mundant , ipli- 

 que bonum conciliant odorem^ hifce corpus contri- 

 turn , inter ejus lavationem , liberatur ab ingrato 

 odore , quern contrahit ex fudoribus , quique multis 



men 



Mulieres 



magis 





folebant capillitium comptum ac 

 convolutum hujus arboris ramulis interponere , ut in 

 inajorem excrefceret longitudinem : atque in Java a 

 mulierculis confcifla & cum Calappo conmixta adhi- 

 betur id capillofnumdamdos. Ejus folia cum illis 

 Dillem feu Meliffa litorea aquas incocta & propinata , 

 atque hac corpus & axillae lotte li fuerint , 



van veele Menfcben lajliger is , dan van een bok. 



en 



gemengt en gefneden i dient de vrouwen op J ' 1'aom Let 

 bair te doan ■ ffen. De bladeren net die van Dillem cf 

 MeliO'a Lilcrea in water gekookt , en gidronken, ook bet 



_ , . -. _ l\'f en oxelen dear mede gcivajfen^ verdr\f: bet jtitikent 



fudores foetentes tolht. Compenct etiam quis , h f wce t. Ook zalmett crvartn. als men dene luieren een 



arum 



aqua 



pillitium poft lotionem fricet , cito illud exficcari , 



corpus ac ca- <vceynig in water opkookt , bet lyf en hooftbair na 9 t *i >/- 



nfervare 



Hue nertinet D 



crus craffa , cortice obducta tenui & albicante , ejus- 

 que folia cum illis Scutellaria dngaftifoliae conveniunt, 

 atque tali modo per paria libi etiam funt obpofita , 

 inpari extremo , funt autem multo majora , inftar 

 illorum Canarii, odto f & no vera polliccs longa, tres 

 quatuorque lata, ad oras dentata, feu in breves fpi- 

 nulas elevata , uti in reliquis Scutellariis : Flores 

 fruftusque hue usque ignnti funt : Ejus lignum eft 

 album, molle, & fuccofum, cor gerens aquofum 



fen daar mede wrjft % dat men baafiig droog zal werdeh 9 

 ook den goeden geur daar vanbehouden. 



Hier toe beboort bet Daulae , njoordendi een rniddcU 

 baare boom , van een dije dik > en meer , met een toff- 

 agtige dunne febors , de bladeren komen met de Scutel- 

 laria Anguftifolia over een , jtaan ook alzo met paren 



tegen malkander , en een voor nit alleen , dogvetlgrotcr, 



, agt en negen daymen 

 lang, drie en vierbreet, aan de kanten getant , 

 korte fpitsjes , als doorntjes , bnet , 



bykans als Canary - bladeren 



of met 





ex vulnerato autem cortice gumtni exfudat molle fed 



confidential Opopanacis, ex ruffo 

 amarum , fed parum aromaticum , 



obcurrit 





gelyk alle Scutel- 

 laria." Bloeyfel en vrugicn zyn nog onbekent , bet bout 

 is wit, voeek> en zappig , met een vcateragtig bart, uit 

 dm gequetften flam druypt febaars een weeke Gom , van 

 coleur -en confijlentie bet Opopanax gelyk , uit den rojfen 

 vuyl, zo bitter niet, dog wat fpeceryagtig , *t ivert *uey- 



, — „ nig gevonden , en febier alleen in 7 middenvan 7 Eilant 



falauta in monte Tua 9 unde & mulieres inlulam iftam jtf u ff a . i ai[t p ^ m g^ fua , van waar dc Frouvctjer 



'"■*-■ " _1 ' "" " van ^ Z elve Eilant bet Gumtni laten balen » om onder 



baar reuk werk te mengen , en op koolen te rooken , dog 

 dewyl bet met den Opopanax zo over een komt , kan men 

 wel denken , dat dien reuk zo lieflyk niet is , ik beb dier- 

 gelyke Gom om de afgebowaeftronken van de Daun 

 p'apeda mede gezien , eerjl van Coleur en Subjlanlie , als 



inhabitantes gummi iftud deducere jubent , atque 

 fuffimigiis adraifcent, qus carbonibus injiciunt odo- 

 ris gratia , quum vcro cum Opponace adeo conve- 

 niat, hinc ejus odor non ita gratus erit, tale gummi 

 fub amputatis truncis & ftipitibus Daun papeda etiam 

 inveni, primo colorem habens & fubftantiam optimi 



Opponacis, fi vero pluvia illud tangat, fordidum eft ^ ^ e Opopanax, maar als 'er dc minjle regen op valt r 

 & nigricans cum quadam amaritie , unde concludo , zo ewert ^ et VU yi en faartagtig met weynige bitterheyt , 

 " *~ ' ' r ' '" :u "~ '"''""- waar uit ik gijte , dat zo deeze plant in zodaanige Lan- 



den , als de Panax , voortquam , datze overvleediger 



fi haec planta in talibus crefceret regionibus , in qui- 

 bus Panax , illam copiofius & conftantius exhibitu- 





G 





Tabula Trigefima Secunda 



Ramum exhibet Scutellaria fecunde. 



druypen , en bejlendiger Gom uitgeven zoude. 



De Twee en Dertigfle Plaat 



Vcrtoont een tax van dc twecde Scotel-flndk. 



"% 



o 



T 



O 



N M 



K 



N 



H»c cum fubfeqnenti planta Ferula G albanifer a videnturefle 

 fpecies , cujus & bins alia; in Capite bonae Spei obcur- 

 nint . a CommeUno defcripta: , una fcilicet Ltgujtrt altera 

 Myrrbidis folio , quae fub genere, Buban hodie difto com- 

 prehenduntur in Hot t. Cliffort. pog. o<5- & ^»J W fi- Lu & d ' 

 Bat. Prodr. tap. ioo. 





Deczc en de volgcnde plant fchynen zoorten te zyn vin de 

 Ferula Galbantftra 9 vraar van ook twee zoorWn aan dc 

 Caap degoede Hoop voortkomen, van dc Ilr Ctmmeli* 

 befchreven , te weten een met hct bladt van de Ligu(lrum % 

 hetander mcthetbladr vande Myrrtis. welketothct gc- 

 lbgc Rubon hedendaags genaamt, gebragt zyn in de «pr- 

 tusOiffort. pan. 96. en in dePndr.fl. Lugi. Bairn, van de 





Hr. van Royen. 



K 3 



CAPUT 





