



VI. Bock. XXXIX. Hoofdjl. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 



79 



Ufus. Hxc 



Medica 

 Petrofelimim feu Ap 



Gebruik, Deeze plant dient niet alleen tot cieraat van 

 de tuynen > maar ook en voornamentlyk in de Medicyne 5 

 verjlrekkende de Inlanders een Peterzely of Apium , * bla- 



ufum vocatur, ejusque folia ac radix virtutem habcnt deren en wortel zyn water dry vende 9 'en worden geagt 

 diureticam ^multo efficaciorem^binis pracedentibus fterker> dan beyde de voorgaande zoorten: Zy werden te 



/^_..i ...i i /v,_ . .. zamen of ieder alleen in water gekookt > en gedronken^ 



in 't graveel en allerbande pynlyke pijjen > tegens de Dy- 

 furia , en bloet pijjen, 1 welk by d' Gonorrhoea is by 'tgemeen 

 Malumis , op Ternat. Ualamu genaamt > neemt de wor- 

 tel bier van , kookt die in een johge Clappus > met eenige 

 knoppen van TJiampacca bloemen , en de wort els met de 

 jeberpe fpitzen van't Sny-gras Lalan, laal bet eennagt 



& propinatur in Nephritide contra mi&usdolorificos, 

 uti contra Dyfuriam , miftus cruentos , & Gonor- 



-7 



Hujus 



Malumis , Ternatenfibus Ualamu 



eamque coque in ju- 



niore nuce Calappa, cum capiculis quibusdam florum 



ampaccce 



dittae > per no&em rori hasc expone atque epota, in de dauw Jlaan > en drinkt bet alzo , ditzal al de fe?iy- 

 hocce deco&um omnem malignarn ac purulentamex- nige materie flerkelyk afzetten , en als de druyper te oui 



bopp 



fique 



cyfi 



ft > zo doet 'er de wortelen van Cyperus Rotundus b 

 en eet de fpitzen van^ Siru boppar , en de fpits van 

 lans wortel 



met Pinang > en water t op de gloeijende 



Pinanga , ac minge in candefcens Biacodoek, qua? bia Codoek> een flag van dikke ronde fcbulpen. 



fpecies ell concharum craffarum & rotundarum. 

 Alii hanc radicem coquunt cum Pangaga , eodem- 



Andere nemen de voorfz. wortel , en kokenze op de bo- 



que propinant modo : Simplex foliorum decottum venfiaande manier met Pangaga , en drinkenze op dezelf- 



ftiit 



phritide laborantibus , quibus urinam vehementer 

 expellebac 9 hunc in finem radix haec cruda cum Pi- 

 nanga etiam mafticatur 5 quae grata eft , faporem 

 Dauci aemulans. Ternatenfes ejus folia pifcibus & 



de wyu. Het zimpele deco&um van de bladeren is dik- 

 wils in 9 t Ziekenbuys geprobeert aan gravelige Menfcben * 

 by welke bet flerkelyk afdreef; tot dien eynde wort ook de 

 wortel raauw met Pinang geknouwt, die liefelyk is, en 

 na geele wortelen fmaakt. De Tematanen koken de bla- 



m iajor. Decottum lftud tarn derenbyvijebtn boenders, alsander Sajor. Het voornoem* 



radicis, quarn foliorum a mulieribus etiam adhibetur de decoftum van de wortel of bladeren gebruyken de Vroix- 



ad menftrua provocanda. 



Tabula Trigejima Tertia 



Ramum exhibet Scutellaria tertia cum Corymb* feminum fe 

 parato. 



wen ook , om de maant -flonden te verwekken. 



\ De Dm in Dertigfie Plaat 



Vertoont een tak van de derde Sebotehftruik, met een vrugt 



trosje daar by. 



CAPUT TRIGESIMUM NONUM. XXXIX. H O O 



D 



TUX 



Te 



rmt 



malts. 





De Limiet -ftrutk. 



Eminalis frutex eft tenuis , paucos & re&os 

 emittens ramos, vix brachium craflus, oho 

 & novem pedes altus , in breves divifus nodos 

 uti in Codiao, fed magis inregulares , diftinguitur au- 

 tem in binas fpecies , albam & rubram , quarum prior 

 in domeflicam & filveftrem fubdividitur. 



Erminalis is een dunne Jtruik , met weynige en 

 regte takken , qualyk een arm dik , agt en negen 

 voeten boog , in digte leden verdeelt gelyk aan 't 

 Codiho , dogordentlyker, verdeelt in twee zoorteny witte 

 en rode t de imtte is wederom tweederley , tamme en wilde. 



Terminalis alba domejlica paucos reftosque emittit De tamme witte Terminalisy&wf met baar weynige 



tamos » quibus folia plerumque infident erefta , fed takken rest op , daar aan de bladeren meejt over eynd 



yetufta^ oblique poft & circa ramos dependent, quae fiaan , alleen d'oude bangen dwers digt agter en rontom 



-n. 1-.. ^ .„,_ ^i., ..,.., ,. de ftelen 9 de zelven zyn lang en fmal t die van de Gateri' 



ga eenigzints gelyk , dogfpitzer en fmalder , met Jleel 

 en al een en balf voet lang , vier vingers breed , agter 

 en voren toegefpits , zynde een t'zaam gerolde fleel , als 

 een gedeelte van 't blad. Voorts glad, jtyf, in de lengte 



porro glabra, firma, per longitudinem oblique & §n ivat febuyns zynze geribt , de kanten wat nederwaart s 



longa & angufta funt , illis Galangae quodammodo 

 fimilia , fed acutiora & anguiliora , quae cum petiolis 

 fesquipedem longa funt, quatuor digitos lata, ab 

 utraque parte acuminata, ipforumque petioli convo- 

 luti funt , acfi foliorum fegmenta effent , funtque 



tenuiter dentata, quorum orae deOrfum funt inflexae, gebogen, boven ligt-zeegroen, van onderen uit den pur 

 fuperne glauca , inferne ex purpureo & viridi varie- peren en groenen gemengt , dog zodanig , dat t'purpere 



gata colore, ita tamenutpurpureuspraevaleat color, 

 quorundam orae tantum rubent , reliquaque foliorum 

 pars viret, contra tenera folia fuave rubent. 

 Ex ramorum extremo racemus excrefcit longus , 



meejler is , aan zommige ziet men Jlegts de kante rood 

 en "t ander na 't groene trekkende , daar en tegen de jonge 

 bladeren zyn feboon ligt-root. 

 Aan 't opperfie der takken komt een lange tros uit , zyn • 



qui albus eft & ftriatus, ultra pedem longus, in late- de een voitte en geflreepte Jleel , meer dan een voet lang , 



rales petiolos ample fek extendens , quibus calices in ettelyke zydeftelen zig wyt uitbreydende , rontom dee- 



infident oblongi & copiofi capitula Hyacintbi refe* te ftelen (loan veele langwerpige knopen , gelyk de bloe* 



rentes , antequam CcCq aperiant. Illi fefe aperiunt in men van Hyacinthus , eerze open zyn, deeze openen baar 



flofculos albos , ex fex anguftis petalis plerumque 



reflexis conftantes , aui lex ftamina exhibent al 

 ba 



in voitte bloempjes , van fes fmalle blaadjes gemaakt , 

 meeft agtervoaarts gebogen , daar in ziet men fes witte 



antheras luteas gerentia , in quorum medio draadjes met geele noppen , en Vzevende in % t midden bloot 



feptimum nudum adparet, quod inodorum & piftil- zander reuk, bier op volgen ronde befien in de grote van 



lumeft, hofce infequuntur baccae magnitudine femi balfwajjene druyven , zommige regt -rond , zommige aan 



completarum Uvarum, quarum quaedam funt fphae- de zyde voat gedrukt , met een kroontje of naveltje boven 



ricae, quaedam ad latus compreflae , & umbilicatae, op, lang groen en geelagtig , blyvende ten laajlen feboon 



y \^ua.uauj an unto v.uiijj^^iih- 9 \-v uuiujiivu 1,0*9 



quae diu virent, ac flavefcunt tandem , demumque 

 eleganter fplendent ac rubent inftar Corallii , vel 

 feminum Asparagi , in harum medio locantur bina 



blinkend rood , als gepolysde - coraal , of als de korls van 



Asparagus. 

 Binnen ziet men tvcee en drie , en de meejle vierboekige 



ternave oflicula quadragona , medulla rubra obdufta, korls leggen in een rood-merg , zommige als halve maa- 

 quarum quaedam femi lunae formam exhibent, quae- nen , zommige als boekweit , hart , znvart , enzonder 

 dam cum Fagopyri femine quadrant, funtque dura, fmaak, dit roode merg is eerft zoet in de mond, maar byt 



nigra , inlipida , medulla vero ifta rubfa primum in 

 ore dulcefcit , fed dein linguam vellicat. 



Ejus lignum eft fragile , medulla aquofa repletum : 

 radix albicat , ac perpendicularis eft , ejusque pars in- 

 ferior ad digit! longitudinem obtufe definit ac dulce- 

 fcit , 



daar na op de tong. 



Het bout is bros, met een voateragtig bert , de iwrtel 

 it » regt neergaande , en 't onderfle eind omtrent een vin- 



r lang ,Jlomp toeloopende , is murf, zoet, en laat zig eten % 



als 



