( 







88 



*. 



HERBARII AMBOINENSIS ■ Liber VL CapttXLV. 



s 



i 



I 









CAPUT QUADRAGESIMUM QUINTUM 



Ligularia* Daun fufu fudu. 



XLV. HOOFDSTUK 



Lepelblads -JlruiL . 



M 



fimilitudinem 



fi 



•phorbii 





quoad 



folia autem cum Anteupborbio convenit , quale 



Eeze afzienlyke en wonder lyke firuik beeft grote gc- 

 lykenijfe met de figuur van Euphorbium , dog 

 aangaande de bladeren met bet Anteuphorbium , 



ramos 



in Herbariis depictum obcurrit. Truncus ejus eft in- gelykmenze in de kruideboeken gejcbildert vmd. Hy beeft 

 curvus pedem craflus, qui in binos tresve dividitur ten kromme flam, in de dikte van een been, die zig m 



* r - •■ » • — : — u - fl "" twee of drie takken verdeelt , eigentlyk ront , met een e- 



vene ligtgraawwe fcborffe , maar aan de takken ziet men 

 vyf reijen van verbevene voratten fcbier aan malkander 

 bangende , en op ider flaan twee korte en barde doorntjes, 

 die de gebele plant vervaarlyk en onaantaflelyk maken , 

 deeze reijen gaan niet regt of tangs de takken , maarfcbuins 

 en gedraait , als een dik fcbeeps-touw , altydjlinks om* 

 lopende , als men daar voor fiaat , vcaar door de takken 

 vyf zydig voordtn , en 't bovenfle van dezelfde is kruitag - 



roen , in een eynt toelopende. 



in ramis vero quinque ordines elevatarum quail ver- 

 rucarum fibi adcumbentium adparent , cuivis autem 

 binrr ac dura; infident fpinulae , quae totam plantam 

 terrjbilem & intraftabilem conftituunt , hi ordines 

 non re&i ac regulares juxta ramos locantur , led 

 obliqui & jntorti, inftar rudentis , ^mperjn gyrum 

 decurrentes, " * 



fteterit 



pentagoni funt , horumque fupremum herbaceum eft , 

 & ex nigro virens, in obtufum defmens apicem. 



Plerumque foliis orbati funt rami , unde & totus 

 frutex Corallinam refert , infimaque trunci pars 



tig, enfooart- 



Zy Jiaan meejl blood zonder bladeren , ivaar door de 

 gebele firuik een groote Coraal * boom gelykt , de onderjie 



fpinas plerumque jam perdidit , atque rotunda eft, flam beej 't de doornen meeft verloren , en is ront, zonog- 



ita tamen , ut ordinum iftorum veftigia etiam fuper- 

 fint: in fumma herbacea parte foliola quasdam adpa- 

 rent pauca, verrucis iftis infidentia paulo fupra fpi- 

 nulas furfum erecla, illis Portulacas fimilia fed multo 

 majora, vel qualia hifce in terris cochlearia forman- 

 tur , antiquis enim temporibus haec non erant rotun- 

 da fed oblonga inftar linguae, inferne anguftata, fu- 

 perne rotunda, qualia Latini Ligulas yocanc funt- 



tans , dat men de voetfiappen van de reijen nog bekennen 

 kan. Aan '£ opperfie kruitagtige deel jiaan eenige <wei- 

 nige bladeren , alle op voorfz. wratten , even boven de 

 voornoemde doorntjes , en opwaarts ziende , die van Por- 

 tulaca gelyk , dog veel groter , of gelyk de lepels bier te 

 landen zyn , en in oude tyden voaren die niet ront 

 maar lankwerpig, gelyk een tong , agterfmal , en voor 

 ront , diergelyke de Lcttynen Ligulas noemen , vier vyf 



que quatuor , quinque, &fcx pollices longa, binos en fes duymen lang , twee vingers breet, dik, vet, zdp- 

 lata digitos, crafla, pinguia, fuccofa, intenfe viri- pig, boog - groen , fcbier zonder aderen , of met weinige , 



dia, venis fere deftituta, fakem paucis gaudentia, 

 qux fub pellicula propullulare videntur , nervus ve- 



ab inferiore parte maximeprotuberatdof- 



anta referta eft copiofo niveo ladle ubiqiie 



die onder t vellken febynen uit te builen > dog de middel 



zenuwe Jleekt beneden merkelyk uit met eenfeberpe rug 4 



acuto. 



cxflillan 



gua vifcofum eft & adftring 



De gebele plant is vervult met veel /pier wittemelk, 

 Orver al uitlopende, daar menze in 9 t minjie queft f op de 

 tong wat kleverig enzamentrebkent , eerjlely k zonder mer- 



tabilcm exhibens faporem , dein vero fenfibilem fau- kelykefmaak , maar daar na een gevoelige brand in de 

 ciumardoremexcitans: Licet autem hujus plantae fo- keel veroorzakende. Hoewelnu, alsgezegt, de bladeren 



lia, uti 



ft 



fucco • uti & totius 



veel rmlk geven , zo bebbenze nogtans mede baar eigen. 



groen zap , daar en tegen de fcborjfe over de gebeleplant % 



fruticis cortex , qui mollis eft y craflus , atque hoc die <week> dik, en zagt is, Jleekt daar vol van. 



fucco 



craHum, rcliqaa p 



non ultra 



modum aquofu & fungofa , vctultorum vero trunco- 

 rum lignum copiofius eft &; folidius : Calidis menfi- 



De takken bebben een week 

 :ei Jlroobalmen dik 5 de reft 



boven 



maar aan de oude fiammen is meer een vaj t 



bladeren 



bus Ilia profcrt folia, pluvioiis vero totus nudus eft maar in de regen moujfon beeft by J er nxeinig, en ft 



frutex, 



mortuam putarem effe arbufculam! 



Flo 



plant 



kaal 9 dat 3 als ik bem eerfl 



ficco 



hie 



Bloeizel en vrugten brengt by zelden voort , en dat al- 



frutex, turn prope & paulo fupra fpinulolas verrucas 

 & folia, pentagona adparent capitula, qua? in medio 

 tuberculum gerunt ex viridi flavefcens, circa quod 

 Isete rubentia & brevia adparent quasdam ftaminula, 

 uscjue ad oram externamextenfa,qua2 porro gaudenc 

 quinque pe talis fcutellatis flofculi formam conftituen- 

 tibus, colore convenit hie flofculus cum illo Titby- 

 mall, quern tamen nulh" r ' /% -- ' —i^- *• 



groen 



lyfboekige knopp 



daar by voel ter Zonne fiaat 

 ift boven de gedoornte voratten en bla* 



in de midden een 



rode korte draadjes y en voort s buiten om de kant 9 als een 



fcboteltje van vyf 



bloempje uitmakende 



op 



ft 



pro 



pi 



knopjes op der aarde vallende 





Sadufudu tikos hujus f pedes eft, in Java crefcens 5 

 ramosque gerens tenuiores & flexiles, non erettos, 

 fed procumbentes & flagellofos , quique fefe proxi- 



Sudu Sudu Tikos is een zoort bier van op Java was- 

 fende , met dunder en buigzamer takken , niet over eind 

 flaande , maar leggende of kruipende, en zig zomtyds om 



mis aliquando circumvolvunt palis, folia gcrentes de naaftepalen omflingerende , met zeer voeiniee blade- 



paucifiima prascedenti fimilia, fed dimidio minora, 

 ac facile &; cito decidua , unde magna ex parte fo- 

 liis orbati funt, fpinulae vero eodem locantur modo 

 fed multo ar&iores & longiores , ubique etiam haec 

 planta lafte turget ifto. 



Nomen. Latinc Ligularia, juxta Malayenfe & Ja- 

 vanenfe Sudufudu & Suru, feu Daun fudu fudu , quod 

 folium cochleare denotat , juxta formam nempe ta- 

 lium cochlearium , quae veteres Ligulas vocabant. 

 In Amboina a quibusdam vocitur Ubatdingin, h. e! 

 folium friiiidum , licet erronee, quum nullum in ipfo 

 obfervatur frigus nifi externum. In Javae parte Orien- 

 tali Sofubu vocatur , Amboinice in Hitcea Aybuaa , 



h. e. 



ren, de vorige gelyk , dog tvel de belft kleinder , enbaaft 

 af vallende , ixsaar door bet merendeels bladeloos float , de 

 doornen jiaan op dezelfde manier , dog veeldigter, en wat 

 langer , over al ook vol melk. 



Naam. In 't Latyn Ligularia, geformeertna 't Ma- 



leytze en Javaanze Sudu Sudu , en Suru of Daun Sudu 

 Sudu, *t <uaelk lepel- blad beduit, te weten, na zodanigt 

 lepelen, als de oude Ligulas noemden , op Amboina noe' 

 men bet zommige Ubat dingin, dat is, kout blad , boe- 

 <wel abuzivelyk , want daar geen koude in is , als van 

 buiten. Op d'ooflkant van Java biet bet Sofuhu , in Am- 

 bon ^HifttAyhuaa, dat is, Kaymansbout % naderuige 



febors 



i 



• 











