

V 



/ 



\ 





« 



. HERBARII AMBOINENSIS LiberVl. CafutXLV. 



hi homines mirum contra hoc malum adhibentreme- alweder een wonderlyke remedie gebruiken , nemendezui- 



dium , puram fumentcs terram, quam in pulverem 



conterunt, oculisque inflanc , quicumhocla&emix- 



tus , dein cum lachrymis fimul ablbrbetur & rejici- 



tur, qui itaquc oculos fuos tra&ant, acli fcedatum 



depurarent fpccillum. 



Ternatenfes hac multum utuntur purgatione , di- 

 cuntque, li nimisfortiter operetur, manusacfaciem 

 lavandas effe aqua frigida , quod ejus operationem 

 fiftit: femel in familia mea ancills exhibui , 



pugil- 



fuba&i 



ans per totum diem fatis fortiter operabatur , licet 



vere aarde , die zy tot ftofmaken, en in de oogen bla* 

 zen , 9 t welk zig met die melk vereenigt , en daar na te 

 zamenmet de tranen uitloopt, dus met de oogen bandelen- 

 de, als ofze een befmeert brilleglasfcboon maakten. 



DeTernatanen gebruiken deeze pur gatienveel, enzeg- 

 gen, als bet tefterk werkt,dat menmaar de banden en bet 

 aangezigt zal wajfeben wet kout water , zo zoude de wer~ 

 king flatten. Ik beb bet eens in ?nyn buys een meit laten 

 ingeven , omtrent een bant vol van de geknede fcborjfe met 

 Calappus-melk , H welk den gebele dag vryflerk opereerde y 



efe aqua lavaret frigida , Tub vefperam vero ceffabat: niettegenftaande wy ze met kout water wieffeben, dog tegen 



Ancilla ifta erat lienofa, ac quartana laborabat, quas 

 per aliquot tamen illam vexabat feptimanas, ac dein 



**" Macaflarenfi gracili ancillas, quo- 



den avont Melt bet van zelfs op. De meit was miltzug* 

 tig , en met de derdendaagje koortfe beladen , die haar nog 

 eenige weeken by bleef , en daar naar verliet. Aan een 



fed abdominis tormina caufTabat 



undc 



purgans , 



concludendum eft, hoc lac non operari nifiin pecu 



dammodo etiam lienofas eadem dofi exhibitum fuit andere MacaJJaarze magere meit ookeenigzints miltzugtig 



in dezelfde quantiteyt ingegeven , wilde bet niet werken y 

 maar veroorzaakte krimping in 't lyf , waar uit men be* 

 liares humores : Folia cum oleo feu Calappi lyinpha Jluiten mag , dat deeze melk niet werkt , dan op baar toe- 

 inlinita, ac fupra ignem calefa&a , donee penitus geeigende bumeuren , debladerenmetoly of Calappus-melk 

 mollefcant, exprimuntur, ipforumque fuccus inftiU gefmeert, over 't vaur gejlenft, tot datzegebeel weekwer- 

 latur auribus ulceratis vei Catharris laborantibus f den, en uitgeperfl , druipt men in de zwerende or en , of die 

 quas inde titillant, ac curantur,quod faepius in fami- met Catbarren beladen zyn, en tintelen, dewelke daar van 



lia mea cum fucceflu fuit inftitutum. 



tfcbi 



magis 



genezen zyn , zo als in mynfamilie meermaals geprobeert is. 

 In de landen van Cautfchi en Siam werden deeze bo* 

 men veel dikker dan bier te land , ja zo dik , datze pas 



faepe excrefcunt craffitiem, ut homo vix has ulnis com- een man omvamende kan , in zodanige oudeftammen weten 



ple&i 



de Inwoonders dier landen eenige bruine ftukjes te vinden 9 



regionum frufta quaedam fufca invenire norunt, quo- zommige gebeel bruin , zommige met bruine en witte ade- 



r en gejpikkelt , harder en vetter, dan bet anderbout, de* 



& albis venis funt variegata, du- 



riora , ac pinguiora reliquo ligno, quas pro Calam- 

 baco feu Kilam vendunt, gratum fatis fpirantodorem, 

 a vero tamen Calambaco multum differunt , uti & 



welke zy voor Calambacq of Kilam verkopen, 't beeft wel 

 een goede reuk , egter van 't regten Calamback nog al 

 verfcbillende , gelyk bet ook weker van fubflantie is 3 om 



ipforum fubftantia multo mollior eft , ut haec inve- deeze (lukken te vinden , moetenze den gebele flam om- 

 nium frufta* totum exftirpare debent truncum & in- happen en doorzoeken, want zy geen zekere plaatsbebben: 

 veftigare , non enim certum obcupant locum. In op Java werden deeze flammen ook wel een man dik > en 



t « • • /Y* • • 1 • • • J tl 1 • 7 • I 7 





Java hi trunci viri craffit 



fufca 



atque 



gewinnen in de flammen , ligt- bruine > en mooygeaderde 

 flukken 9 die de Inlanders voor geen Calambak bouden > 



f< 



anter venofa, quae lncolse non habent pro Calam- maar gebruikenze , om kritsbeften daar van temakenvoor 

 aco , fed ex illis telorum KriiTen diftorum manubria grote beeren , om datze zelden gevonden werden , zowajl 



{bit 



Sudu fudu 



. .. r .-ore excoecc. 



Cap. 37. quae ambae funt arbores lattefcen 



lignum gcrentes album ac molle^quarumpinguiflimse 

 partes per fenedtutem in taiia fufca degenerant frufta. 



dan dit welriekent bout aan de Sudu fudu, gelykt 't bas- 

 tert agelbout aan den Arbor exececans Lib, 3.^ Cap. 37. 

 vermelt, zynde beide melkbomen, van een zagt wit bout % 

 wiens vetfle delen door ouderdom in zodanigen bruine fluk* 

 ken veranderen. 





fuis , praefertim Nan 



Lebalebu 



fuorum nagorum montibus , quarum crafts quaedam 

 ac feneicentes fuperfunt arbores, quod ex luperfti- 

 tione fecerant , dicentes nullum dsemonem aedes 



})ofle infeftare, circa quas hae arbores forma fepium 

 ocats erant. 

 Mauritanos 

 cida reddere , ipforum exprimentes fuccum , quern 



Hitoeze negoryen 



Nau 



vetuftorum hadden deeze bomen geplant in baar oude negoryen in 't 



gebergte , waar van men nog dikke, en oude bomen vint* 

 dit dedenze uit een bygeloof, zeggende , dat geen Saytan 

 of quade geeft de buizen konden befebadigen , daar deeze 

 bomen in forme van een pagger ftaan. 





De Moren 



atramentoadmilcebant, ut melius adhaereat & fplen- zelve kleverig y 



Jlenzen y 't zap uitperzen , en 



gezien deeze bladeren over 



Malayenfes 

 macho pituitofo , ut a pituita depuretur , c; 

 terunt fimul cum Galanga ma j ore & minor e 



Meeflereffen geven 



ifterent 



Maleizc 





ac ilia 



flym 



Bangle , inliniuntaue illis artus Paralyticos feu Beri- 

 beri laborantes, aicitur etiam, folia haec cui vis car- 

 m adcofta, inde mollefcere. 



Cum hoc Sudu fudu videtur convenire, feu adfinis 

 cfle planta ifta fpinofa, quam Nicol. Monard. Sevi- 

 \\x vidit, ex Peruana regione adduftam, atque Cap. 

 67. defcribit fub nomine Cardui peregrini > licet fit 

 o&ogena ac fpinis obfita , ipfique vulneraria difta her- 



ba, quam Carol. Clufius anno 158 1> in Anglia quoque 

 vidit. 



Baley 



a _ — w ^^ 



wen , dezelfde met de 

 Minor , en die van 



fb 



fmerenze op 



vleefcb 



dat de bladeren met al- 



Met dit Sudu fudu febynt gemeenfebap te bebben dat 

 doornagtig gewas , 9 t welk Nic. Monard. te Sevilien 



febryft 



beeft 



Cap 



met 



wont - kruit aangewezen , gelyk f t ook Carolus Clufius 

 Anno ij8i. in Engelant gezien beeft 



om 



.-•*.>--• • - - 9P ^ a ^ S ebruikt men de kleine zoort tot beggen , 



magis fit ipinofo, ac melius fiedi & duci poiTit, hinc datze doornagtiger en beter te leiden is , bier en daar 



quas 



flokje v*n de grote zoort daar tujfcben plantende 



inde ftipitem majoris fpcciei interponentes „ 

 fulcro ipli infervit % atque perminorem ab hircis prae- 

 fervatur, qui ejus folia amant depafcCrc, ibi quoque 

 tenera acreccntia folia mifcent inter Sambal % minu- 



tim confcifTa, qui pifcium cibus eft, ex Aliio, her- eefneden , z^e emToflvan^tft 



bis rccentibus , & Catjang prasparatus , qua? fimul " " 



ipfis admifcent & comedunt, ad frigidos calefacien- 



dos ventriculos , foliorum enim calor ipfis modicus 



cenfetur, quern in ore facile pofifunt ferre, duorum 



enim triumve foliorum apices tantum fumunt, hos- 



que Ulang admifcenc. 



Sepes 



(leun dient, en door de kleine voor de bokken bewaart 



n bladeren gaarn eeten , zy Lieden gebruy* 

 r fcbe jonge bladeren onder Sambal , klein 



ajuyn , groene 

 ^ezapt , en eeten 

 1 zo te zamen, om deverkouwde menfcSen teverwarmen 

 vanbinnen , want zy bouden de bitte van de bladeren voor 

 matig , en zy konnenze ligt verdragen in de mond , want 

 zy nemen maar d'einden van twee a drie bladeren 9 en 

 mengen ze onder baar Ulane. 



De 



1 











