

9* 



HERBARII AMBOINENSIS Liber VI. Cty«*XLVL 







CAPUT QUADRAGESIMUM SEXTUM, 



Ricinus albus. Daun djarack. 



XLVI. HOOFDSTUK. 



De witte Wondcrboom* 



% 







venia Europaeorum Botanicorum haec 

 fcrip 



ipfis fere tota fit defcripta , ne in libris meis 



M 



Et verlof van de Europifcbe kruitbefcbryvers moet 

 ik deeze plant in myne fcbrif ten in voegen > boe- 

 wel van bun luiden ten naaften by volkomtn be- 



deficiat talis planta, quae in tota Ada & aquofa India fcbreven , op dat in myne boeken met manquere zoda* 



adeo vulgaris eft , Lettor porro judicet , quacnam 

 addiderim : Ac primum dico , Ricinum multo altio- 

 rera hie crefcere quam in Europa, immo arbufcula 



nig een plant , die in gebeel Azien , en ons water Indien 

 zo gemeen is , en den Lezer mag oordelen van 't geen ik 

 daar by doe. Voor eerfl zegge ik dan , dat de Ricinus 



eft perennis inftar Sambuci, quae in paucos fed am- veel boger waft, dan in Europa , by werd een boompje 



pie extenfos dividitur ramos, lignum gerens molle 



met een overblyvende flam gelyk de Viler - boom , verdeelt 



& inutile , intus medulla reolctum fungofa, magis- in weinige, dog wyt uit^ebreidetakken, van eenzagten 

 que aquofa quam in Sambuco, ejus vero rami fupre- ondeugent boud, binnen vervult met een voos merg, wa- 

 mi funt herbacei % intus concavi , extus ex fufco ru- teriger dan aan de Viler , maar de bovenfie takken zyn 

 bentes, craffiores in articulos divifi funt, qui feptis kruidagtig, van binnen bol en van buiten bruin-rood, die 

 mediis funt diftin&i, reliqua differunt ac diftinguun- dlkkir zyn en in leden verdeelt , die metbodemtjes onder- 

 tur in binas fpecies, quas hifce in infulis obfervavi- Jcheiden zyn, de reft verfebilt na de twee zoorten , diewy 



"in deeze Eilanden aangemerkt bebben, te wet en , witte 



en rode, die <wy ider een byzonder Capittel geven. 



mus, amam nempe oc ruDram, cuique aucem fingu- 

 lare tribuemus Caput. 



Ricinus albus dividitur in domeflicum &filveflrem, 



De witte Ricinus verdeelt zig wederom in tamme en 

 domeflicus ramos gerit herbaceos, externe partim wilde, de tamme beef t kruitagtige ftelen of takken, van 



¥ 



quorum quidam viridem buiten bruynagtig, zommige gebeel bruyn , zommige met 



habent colorem admixtum , omnes vero confperfi groen gemengt, en alle bejtrooit met eenfyn meel,waar 

 funt polline tenui, unde glauci adparent]: Ejus folia doorze blaaaw - groen febynen ; de bladeren zyngroot, en 



funt ampla, illisque Ficus quodammodo fimilia, in- 

 ftar extenfae palmas formata, quorum quodvis longo, 



de Vy gen -bladeren eenigzins gelyk , of als een uitgebrei- 

 de band, jeder op een lange bolle en ronde fleel f die van 



concavo, & rotundo infidet petiolo, qui inferne fo- ondeven in "t blad gelaten werd, betbladis anderhalf voet 

 lio inplantatur, quod fesquipedem longum &c latum lang en breed, verdeelt ten minften in zeven , dog meeft 



"" in negen en tien lappen tot over de belft van 'I blad inge- 



keept , en al aan de kanten gezaagd , aan de bovenfie zyde 

 boog- groen en glad, dog omtrent de kanten voat ruig, be- 

 neden voat rimpellg , wegens de veele aderen , die aan 

 zommige ligt - groen 9 aan zommige wat bruin zyn , worts 



eft, atque ad dimidium dividitur in feptem , potifli- 

 mum vero in novem vel decern lacinias , ultra ipfius 

 dimidium fcfc extendentcs, ad oras ubique ferratum, 

 fuperne quam maxime viride & glabrum, ad oras 

 vero parum rugofum , inferne parum fcabrum , ob 



°] 



quibusdam psllide virent, door gaans flap , en de afgebrokene firaks flenzende. 



in aliis parum fuicce funt, ac plerumque hose folia 



Fl 



funt 



trofft 



palmam circiter longis & erettis, in hifce primo ad- ontrent een band lang en opgeregt, bier aan zietmeneer- 

 parcnt capitula glauca, Lini capitulis quodammodo 

 fimilia, quae ftfe apcrientia flofculos exhibent palli- 



de lut 



ietjuuntur baccac copiofae, feu fru&us, ex rotundo 

 trigoni, feu in tres fulcos divifi, undique pedunculis 

 inndentes inftar Uvarum, magnitudine capitulorum 

 Bardanx , externe glauci, brcvibusque, mollibus, 

 & v'agis fpinulis, inermibusque obfiti , fuperius fila- 

 menta confpiciuntur tria , fanguinea , in triangulo 

 extenfa , in fummo bifida inftar linguie Lacertae , 

 quae baccis infident ad ultimum finem, maturi terrei 

 funt coloris , feu nigricantes, fique a fole tangantur, 

 dehifcunt fonitum edentes in binas tresve partes, ac 

 vi femina ejiciunt, idem obfervatur in racemis abrup- 

 tis, quumadfolem exliccantur, fique kfe non ape- 

 riant, inmaturi cenfentur: In ampla matta fruftus hi 

 funt exficcandi, quum ipforum officula longe late- 

 que difliliant, intus vero in tres cameras funt diftin- 

 tti, in quibus toddem reconduntur femina, quorum 

 forma fat is nota eft , magnitudine nempe ac forma 

 convenientia cum fordidis iftis infe&is, qux canium 

 pediculi vocantur, unde haec planta inplurimis Eu- 

 ropaeorum linguis denominata eft, haec vero officula 

 clegantius funt variegata , quae in fundo funt gilva 

 & argentea auali , multis nigris lineis ac punttulis 

 diftintta , glabra , & fplendentia , intus vero repleta 

 funt medulla alba & oleofa, faporis dulcis, fed ven- 

 triculo naufeofi: Foliorum odor gravis eft, ad ilium 

 Sambuci adcedens. Ejus Tadix nunquam extenfa eft, 

 fed multis ex fibris conftat. 



Ricinus arretHs domeftico fimilis eft . fed eius ne- 



ftelyk blawwe - groene knoppen, de Flasdodden 



)penende , vertoonen bleek-geele 



Of 



ofebagtige 

 % nei Gallium gelyk, ivaar op volge?i 

 igten , uit den ronden drie boekig t of 

 xfgedeelt rontom den fleel 



flaande > in de grote van kliffen , van buiten blaww-g 



tria 

 een 



byblyv 



weke , en idele doornetjes bezet > die niet Jl 



op 5 



in een 



"eyd, en aanbaar eindintweegedeelt 

 angetonksken , deivelke de bezien tot bet laatfle 



De rypen voerden aardvervig offuoartagi 



en als z;y van de Zon geraakt werden y Jplyten ze al kra- 

 kende in twee of drie deelen open y en werpen '£ zaad met 

 gewelt uity bet zelve doen de afgebrokene trojfen ook 9 ah 

 menze in de Zonne droogt, en zondef dit berflen agt menze 

 niet voor ryp. Men moet ze op een breede mat drogen> ont 

 dat de korls wyt en zyt fpringen , binnen ziet men drie 

 Camertjes, daar in drie zaden leggen , van gedaante wel 



j - 



dat vuyle beeflj 



/< 



?/ hondsluyz 



plant in de meefl Europifcbe talen boar 



heeft 9 dog deeze korls zyn moijer gefcbildert 



~ ere vervoige grond , met veele fwarte 



op 



flreepj 



maag walgende 



dog 



Flier 



met een wit olyagtig merg , zoet van Jmaak , 



> De reuk van de bladeren isfwaar 

 De wortel is nooyt uitgefpreyd , dog 



vazelingen bebang 



Ricinus A greftis is de tamme gelyk, dog aan dejlelen 



?Hp v^rn f n! ia f, n n l ^ Uhcnt ' e ^ eni ? $ et % U *£' M hladeren *# ™ n ™" bruins ,%ant de jlekn zyn ligt- 



V.ae Vircnt ICUalbicant. nr nnrrn mw n n ifl-n olKo ~.a^. -*■—.;+ __^-_ . t ' . .• J . . ■? i .t° 



. % albicant , ac porro medulla ifta alba 



confperfi , ejusque folia paulo breviora funt , in pau- 

 ciores lacinias diftinfta , nee ita profundas , ipfius 



odor non adco gravis eft quam domeftici , caeterum 

 jpli fimilis. 



Omnes ^/cim fpecies fubito excrefcunt , atque intra 

 tres menfes fru&us producunt, atque exdeciduis femi- 

 nibus adeo multiplicantur, ut, fi fuae conmitterentur 

 nature , intra breve temporis fpatium totum obcu- 

 parent campum, non autem in hortis facile toleran. 



tur, 



groep of ivitagtig , voorts mede met dat witte meel beban- 

 gen ', de bladeren zyn <wat korter , in weinigerfnibbelen of 

 lappen verdeelt , en bare keepen gaan zo diep niet in , de 



reuk is zo Jlerk niet als aan de tamme, anders 't zelve 

 gelyk. 



Alle zoorten van Ricinus febieten baaftig op , dragen 

 in de derde maant vrugten , en vermenigvuldigen baar zo 

 zeer van de afgevallen zaden, dat ze, als menze begaan laat, 

 in "t kort een groot velt zouden bejlaan , dog men leid ze niet 

 gaem in de tuinen, want zy mageren bet land zeer uit, bier 



i 



■ 





♦ * 





/ 



I 



I 



