

! 





VI. Boek. XLVI. Hoofaji, AMBOINSCH KRUYDBOEK. 



> 



93 



tur, quum terram maxime exhauriant, atque hinc, 



ft bis eodem in loco Ricini ferantur , pofteriores 

 plantJE multo minores & graciliores excrefcent prio- 

 ribus, fique pluresfibi adttant plants, truncum ge- 

 runt limplicem ac gracilem , fi vero una tantum 

 locetur, cralfefcitj atque in arbufculam excrefcit. 



tm ook, 20 men tweemaat een endezcfdeplaats it 



met Ricinus bezaayt, zullen de laatfie plant en 



der en magerder werden dan de eerfie , als Vr veele by m 



kanderjtaan, zofchietenze met een-enkelde en ranks ji 



?eel klein- 



boompje 



op 



i 



en tot 



Anni tempus.^ Ubique menfibus ficcis fiorent , fru- Sayzoen. Zy bloeij 



cius vero meniibus pluviofis maturefcentes, fteriles 

 plerumque funt ac cariofi. 



Nomen. Latine Ricinus , & in Pharmacopsis Pah 



maaf 



■ijleekig 



# 



Apotbeken 



ma cbrifii, & Cataputia major, reliqua Eurooseorum Chrifti en Cataputia major, dan deeze Europifd 



nominaomittimus, excepto quod in veteri Graeca & 

 iEgyptia lingua vocetur Kiki 9 ac. Latine Cici, quod 

 derivatur ab Hasbreorum Kikajon, de quo infra. He' 

 rodotus libr. i. ejus frudtus vocat Sillicypriam, ibidem- 

 que ejus antiquum narrat ufum apud iEgyptios. Ara~ 

 bice Kerva , Malaice & Javanice Daun djarak , ac 

 tantummodo Jarack , Ternatice Palatsgayt , quod 

 fubitaneum denotat. Bandanice Caju loluy , Amboi- 

 nice Camiri , quod nomen ipfi commune eft cum ar- 

 bore Camirio , forte quum ex utrisque multum expri- 

 matur oleum. Portugalli in India ilium vocant Folbo 

 6 figo de inferno ; h. e. Ficus infcrnalis , ob mole- 

 fliam ac dolores,quosejus officulain ftomacho exci- 

 tant , atque hoc potiore jure , quam Pharmacopasi 

 arrogantes ilium vocent Palmam chrifti , qui nominis 

 abufus delendus eflet. In India occidentali idem Por- 

 tugalli ilium vocant Nos carpata ob flmilitudinem cum 

 canis pediculo feu Ricino , ac Belgicum nomen eft 



Jlaan voy 



bebalve dat bet in 't oiid Grieks en 



Egyptifcb Kiki genaamt wert, of in *t Lalyn Cici , af- 

 komftig van bet Hebreuivs vooord Kikajon , ivaar van 

 bierna. Herodotus Lib. i.noemt devrugtenSillicypYh, 

 en verbaalt aldaar ivytlopig zyn oud gebruik by de Kgyp- 

 tenaren. Arab. Kerva , op Maleyts en Javaans IJaun 



baaji 



Jlegts Jarak, op 



Op 



■P 



boinees Camiri , een 'naam gemeen met de boom Camiri , 

 mijfcbien om dat men uit beideveel oly per ft. De Porta. 

 gezen en Indianen noemen bem Folho o figo de inferno , 

 dat is belfcbe vygen , voegens de moeyelykbeyt en pyn , 

 die de korls in de maag maken , ende dat met beter reden , 

 als de vermetele Apotbekers tot baar Palma chrifti gebad 

 bebbeifr iaelk misbruik van dien Heyligen naam men 

 rae 



beboofae uit te roeijen. 



Weft 



zelve Portugeeze Nos carpata , na de gedaante van de 



Ricinus of bondsluyzen, maar den Duitzen naam is Won- 



Wonder-boom , feu miraculofa arbor. Italis Girafole, derboom, en den Italiaanze Girafole , dat is , zonnc* 



h. e. Solifequus, unde vero hsec denominatio, non <wende, ivaar van dan dat komt . kan men niet ivel ra- 



facile quis divinare potefl ; Solifequa enim ejus na- 



den 



ifcbap 



tura obfeure admodum in hac detegi potefl: planta, daar aan te merken, immers bier in Indie , bebalve?; nan 



faltcm hie in India, excepto in rubra fpecie, cujus 



folia tenera fuperficie fua ad folis ortum & occafum vlakte 



>JL 



tf> 



opgeji 



Nin 



fefe inclinantia obfervavi , jiunquam vero detcxi per draijende bemerkt, maar ncoyt bevonden ueb\ datze baar 



noftem ^fo convertere: ii quis cam velit denomi- fnagts omkce\ 



nare arborem rniraculofam , quum fummi numinis dat by op Go 



juflli Ninivas intra unam noftem in perfeftam excrc- volkomen hot 



vcrit arborem, ad Prophets Jonae umbraculo infer- te dekken y J 



viendam , Jon. Cap. 4. vers 10. per me licet, fi modo 



om den Propbeet Jonas 



pgehmen is in de i*y 



hoc nomen non ipfi fit datum iis temporibus, in qui- den, doen men weynig de Bybel las. Cbinees Tankfchi 



busBiblia parum ac raro legebantur. Sinice Tankfchi 

 in Cormandela Amelikaan. JBaleyice Djarack. 



in Cormandel Amelikaan. 



Djarack 



j 





Locus. Per totam Indiam Orientalem crefcit, in . Plaats. Hywaft door gebeel Oojl - Indien 9 aangaandi 



aquofa autem India copiofe obcurric , potiffimum in 'water Indien vind men bem veel 9 meefl op Java en aU 



Java, ubi magnos obcupat campos, ex cujus femini- daar met groote velden vol, uit aviens zaden menjaarlyks 



bus quotannis tanta olei copia exprimitur , ut ejus zulk een menigte van olie parjt , ivaar van men groote pot* 



magnas ampullae per totam transferantur Indiam Mm* ten vol door gebeel India ver^ert y Minjack djarack ge- 



jack djarack didte. In Amboina hinc inde plantatur naamt. In Amboina plant men bem maar bier en daar 



circa cedes atque in arvis, magis ad medicinalera ejus 

 ufum , quam ad oleum exprimendum : Agreftis fpe- 



omtrent de buyzen, en in de negoryen, meer tot medicy 

 naal gebruik dan om olije daar uit te perjfen , de <wilde 



cies in defertis crefcit hortis, eflque finedubio dege- zoort wajl in verlatene tuinen , en is buiten twyfel een 



neratio domefticse. In Java tales eliguntur campi ad ontaardig van de tamme , op Java nemt men zodanige 

 hunc fruticem ferendum , qui aliis arboribus inutiles velden tot dit gevcas , die tot andere Plantagie ongelegen 

 nee commodi funt , hsec enim arbor folum adeo lie- en onbeqaaam zyn, want deeze boom de grond zo zeer uit- 



rile reddit , feu ut proprie dicam , fibi ita adtrahit 5 

 ut nullas alias proferre velit plantas , unde & non 

 toleratur circa areas, in quibus Oryza, Saccharum, 

 talesque plantantur fru&us reditum ilium dantes, fed 



magert , of om eygentlyk te zeggen aan ziggewent , dat 

 by anders niet draagen wil , wesbalven , men bem 00k 

 niet gedoogt omtrent Negoryen , en zo verre men Ryfi , 

 Suiker , en diergelyke vrugtenplanten kan , maar wel Land* 

 magis in*remota terra, ac praefertim Mattaras, ubi nvaard in , en inzonderbeyt tot Mattaram , daar men 



ingentes hujus plants obcurrunt campi. 



Ufus. Plurimum ufum prasbent hujus plantas femi- 

 na, ex quibus vel oleum exprimitur vel excoquitur, 

 uti a Diofcorid. Libr. 1. Cap. 33. hasc jam adnotata 

 funt, ubi dicit, fruftus ejus maturos tam diu ad fo- 

 lem effe exficcandos, donee cunfta ipforum putami- 

 na cum pelliculis difliliant : Hasc itaque depurata 

 officulain ligneo mortario pinfuntur in paflam, quae 

 in aheno ftanneo cum pauca aqua fed fortiori igni ex- 



groote velden vol vint van deeze plant 



Gebruik. Het meefl gebruik van deeze plant is , om 

 oly uit de zaden te krygen , bet vselk op tvoeederley ma* 

 nier gefebied, of door koken of door perjfen, beide van 

 Diofcorides aangeteykent lAb. I. Cap. 33. daarbyzegt % 

 dat men de rype vrugten zo lang in debeete Zon zal droo- 



tot dat alle de boljlers met defcbellen , die ze om 

 affpringen. De gezuiverde korls jiampt men in 



die men als dan in een ver* 



gen, 



geeft , 



boute blokken tot een deeg , 



coquuntur , donee omnis oleofus liquor fit extra&us, tinde ketel doet , daar weynig water in is, daar onder een 

 & in aqua fupernatet, qui conchis tollitur: alter au- ivakker vuur flookt , tot dat alle de olyagtige vogtigbeyt 

 tern mos eft quum depurata & pifta officula fupra daar uit gekookt zy, en boven oft water dryft, die men 



ignem in fartagine parum torreantur, qua2 panno 



dan metfcbulpen affebept , de andere manicr is als men de 



crafliore vel tenuiore corbiculo inponuntur , atque gezuiverde en geflampte korls over t vuur een weinig in 

 pondere quodam vel craflis aflerculis exprimuntur , een pan rooft, de zelven in eendikkedoek of fyn mandeken 



doet , en met eenig gewtgt of dikke plankcn uitperjt , op 

 •welke laafte manier de Javanen baar meefU oly maken. 



Dit is bet Oleum cicinum , van al oude tyden af by 

 de Egyptenaren gebruikelyk , dog in Europa meefl enbe* 

 kent, en in vergetenbeyt geraakt , bet is dikagtig, <wa£ 



quo modo Javani potiffimum fua praeparant olea. 



Hoc eft Oleum cicinum antiquorum apud JE, 

 ufitatum , Europaeis autem fere ignotum & qm 

 letum, quod craffiufculum eft, parum vifcofum, 



atque odorem fundit gravem , eftque ingratum & kleverig 



naufeofum, li ingeratur, ad Lampada autem condu- 

 cit, quum tamen aeque graviter olet quam pinguedo 



Balenarum. _ 



Ex 



enjlerkvan reuk, gants onliefelyk cnnaalge- 



lyk om in te nemen , manr lot de lamb heauamer « daar 



bet nog alzo Jlerk riekt als traan 



maar tot de lamp bequamer 



m 





