( 



9 





VI. Boek. XLVI. Hooj r d(l. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 



Calidioribus diebus, quum tenuis cadatpluvia, in 

 hac planca generantur Emcee copiofas nigra; , qua; 

 ejus folia tarn fa?pc ac fubico per unam depafcunt 

 noclem , ut nudas tantum ipfbrum fuperfint colbe , 

 quod faepius cum admiratione confpexi, acfi imitare- 

 tur vetuftum ilium Ninivae interitum ; Kikajon enim 

 Hebraeorum nihil aliud effe quam Ricinum, non tan- 

 tum teftatur Hebrrcae vocis ortus, quae derivatur a 

 Kibraking, quod, uti dictum eft, fignificatexcitare, 

 fed iEgyptiorum quoque vox Kiki, quae in hunc us- 

 que diem adhibetur. David Kimcbi in ibis adnotatio- 

 nibus in ifturn Jonas locum profitetur quoque, Kika- 



91 



By ivarme dagen , als *cr een Jloft o 



deeze plant veele zvoarte Rupjm, die de bladeren 



jcbielyk op ccnen nagt opeten , dat de bloote rib- 

 Jtaan , 7 welk ik meermaals met vervtondering 

 , even als of by nog navolgdede oude verganke- 



Ninive bad, want dat bet Hebreeujcbe 



m anaers met zy danR.cmus of Wonde 

 net alleen de oorfpronk van 't Hcbreeujl 

 ifkomjlig is van Kibrakine, '* vcelk. 



't 



ifebe naam 

 bek 



J' 



gezrgt 



jon fpeciem efle Zelulibs , quid autem denotet , me kajon zy ten zoort van Zeluliba , wat by bier medemeent it 



iatet, fed Arabes illud Cuerua fen Kerva vocant. 



Kerva autem rede in Arabico textu fcribi debet _. 



Cberwa, quod defcendit a Cberaa languidus, flacd- febreven Cherwa, befwelk'afji 



bifebe 



dus fuit, quia huj us plan tee folia Temper flaccida ad- flefch ofjlap, om dat de bladen van deeze pi 



parent : Vulgata editio interpretatur hanc vocem 

 Latine Hasderam , & Doftor Lutherus in Germanica 

 editione Cucurbitam , quae utraque cum originali 

 Hebraica voce non respondent. 



Aliquis mihi objicere poilet,tali modofummiNu- 

 minis miracula diminui , ii naturales cauflas invefti- 

 gare velimus talibus in rebus, quae abfolute miracula 

 cenfentur ab antiftibus, refpondeo,hoc modoDeum 

 comprobari, efle unicum ac verum au&orem & crea- 



Jlap baneen : De Vul 



U 



de , dog welke beide namen met bet originele Hebrccuw/i 

 woort niet overeenkomen. 



Men mogt my bier voorwerpen, dat men zo doende God? 

 wonderwerken verkleint, als men natuurlykc oorzaken wit 

 zoeken in dinger, die de Kerk abfolunt voor miraculen houd, 

 ik antwoord, dat even bier door God de Heer betoont , 

 dat by de regte Autbeur en Scbcpper van de natuur zy\ 

 torem naturae , quam tali modo adhibet, ut aliquan- gebruikende dezelve zodanig, dat by zomtyts de order der- 

 j~ ~.,„ \^ M * r A,M, ' iiftm <^~— - -i-- -» —'— i— i rf e kragten extraordinair vermeerderende f 



do ejus leges & ordinem fequatur, aliquandoeas ex- 

 cedat & augeat , ac ordinarium tempus acceleret, 

 tali modo per Eurum, qui eft calidus & exficcans , 



zelver volgt 



j -.^ —^ ^. vwwirv^rw W 



heeft by door een Ooji 



iflende; op 



aquas freti rubri feparavit , ejusque folum exficca- beete en droge nvintis, dewateren van bet rode Mcir ee~ 



ndgcdroogt, Exod. Cap. 14. vers 



vit Exod. Cop. 14. vers 21. fie & Moifi lignum often 

 dit, quod amaras & acidas Mars aquas dulces red- 

 deret , Exod. 15. vers 25-, Aaronis virgam $ quae 

 Amygdali crat, floriferam fecit, quse arbor in Ara- 



21. 



rft) en deszelf. 

 beeft by Mofc 



i brakkc ivateren van Mara zoet maakte , Exod. 15. 

 vers 2f. Deroedevan Aaron, zynde van Amandel-bout, 



bica lingua nomen fortita eft ab acceleratione Num. Jcbielyk doen blocyen, ivelke boom in 7 Ihbrceufcb 



Cap. 17. vers 8. lie & excitavit per fiderum influxum 

 vehementem iftam tempeftatem * quae Siferx exerci- 

 tum terrefecit, quum cum Israelitico certaret Jud. 

 5. vers 20. perque farinas manipulum Colocinthidis 

 malignitatem fuftilit 2 Reg. Cap. 4. vers 41. pluraque 

 talia proftant exempla. Uti itaque inperator ob ur- 

 gentes cauflas milites fuos jubet infolitura & accele- 

 ratum iter inftituere , ut aliquam notabilem,exequan- 

 tur rem, lie e contra independentem fuam oftendit 

 auftoritatem & potentiam, quum aliquid jubeat con- 

 tra leges & curfum naturse , quod fummo Numini tam 

 facile eft pera&u , acfi inperator cohortibus fuis con- 

 trarium inperaret iter abfolvere : fie enim jubebat 

 folem morari & quiefcere contra perpetuum ejus ac 

 velocem naturae motum Jofua Cap. 10. vers 13. Fer- 

 rum aquae innatare juflu Prophets Elifce 2 Reg. 6. vers 

 6. 4 flammamque in ardenti furno contra ejus naturam 

 refrigerio efle tribus iftis juvenibus Daniel 3. vers2j. 

 Contrariuui obtinent miracula magica, quae Sata- 



eft van 7 verbaaji 

 zo vetwektt by door infiucntie der flerren dat geiueldige 

 omveer , t nvelk bet heir van Si/era overviel , tocn byjlreed 

 met Israel , Jud. 5. vers 20. door een band vol mcel de 

 Coloquinten barejcbadelykbeid benomen , 2 Reg. Cap. 4. 

 vers 41. en andere meer. Gelyk een VdtoverjU om ge- 

 wigtige redencn zomtyts zyn volk een ongevoone baajlige 

 marfeb doet doen , om iets notabel uit te rigten , daar \n 



bfolute ,.. w, fi v^„»* „.u^9 



zottUyl 



f 



loop 



Contramarfcb 



u c\" 



'er natuur , y t 



of een Fdtoverjl 



zo dede by de zon tegens baar 



natuur (lille Jlaan , Jofua 



Cap. 10. vers 13. '* Tzer op * *»<<., u , JV „ t v » va fi u- 

 bodt van den Propbeet Eliza 2 Reg. 6. vers 6. Dt vlam- 

 me in den vurigen oven tegen baar natuur de drie jongt- 

 lingen verkoelen, Daniel 3. vers 27. 



Gebeel anders is bet met de fpoobmirakulen , die de Sa- 

 na pea- miniftros fuos quafi exequitur^ quum faga; ex tan door zyn ditnaars na-denfebyn doet , als de Lex/en 

 ficco ligno velint elicerc lac, fanguinem, ac aquam, uit een droog bout ivillen melk, bloed, en water tafpen, 

 quae exempla funt, in quibus femper aliquid abfurdi J "~ ' **""* "~" «■*-•• '-^ - 



notatur , aliquis autem forte objiciet , cur talia me- 



enz, daar by men altyt ecnige abfurditeit bejpeutt , 

 derom mogt iemand voorleggen , veal doen deeze ding 



«iw- 



n in 



morantur inHerbario, refpondeo, tenemur ubiquc, een Kruidboek; ik antwoort, 1 y zyn gebouden over al 

 data oecafione, fummi Numinis prasclara opera ac Gods lof , en de ivaarbeid zyrer iverken te vermeldcn, 

 laudes , veritatemque celebrare , eoque magis , quum daar bet te pas komt , te meer albier, daar <wy van plan ■ 



' ten bandehn , waar van een yder met baar vcasdom en 



bloeifel baar Scbepper pryjl : Zo dat , 



de plantis agamus , quarum quaelibet vegetatione ac 

 fiorefcentia creatorem fuum laudat <Sc oftendit. 



Prafentemque Deum quceUbet berba docet. 



Prseter vulgarem Ricinum, qui in Brafilia, Tndia 

 Occidental i, & infulis Caribaeis crefcit, & cujus fo- 

 lia ibidem pedum ulcerationibus inponuntur, ut illas 

 claudant, peculiaris quidam obcurrit Ricinus Ameri- 

 canus , a Clufiofic cognominatus, & in Dodonai ad- 

 pendice defcriptus, Indisquc Curcas dichis, cujus ar- 

 bor ipfi ignota erat, ejus vero frudus ac femina ipfi 

 transmiifa multo majora erant illis vulgaris Ricini, 

 cujus externa trigona pellicula , in qua femina recon- 

 duntur, non erat rugofa vel inaeqoalibus tuberculis 



Wat boefi 



ryfi 



hooft om boos: tefli 



deren 



ifebe Eilanden waft 



Brafil, Weft 



op de ulceratien aan 



nog 



en, om 

 ere Ri- 



cinus 



*6 



Dodonxus befchreven ; en op 't Indiaanfcb 

 , voiens boom bem onbekent wit , moat 



bem gczonden , warm grooter 



u it enfte drieboekigefcbil $ 



gemene Kicinus, wiens 

 daar t zaat infcbuilde , niet ruw was, of met oneffi 



obfefla' fed S qaalis % glabra, colons cinerei. Ip- pukkeltjcs beMt 9 maar efen en glad>afcbgr 

 fnm ™l~ r.mpn M\ inftnr vnlcrnrk . fed mVrum . ncc wrvx. 't Zaat zdfs is als t gemene, dog zwa 



fum vero femen eft inftar vulgaris , fed nigrum , ncc 



maculatum , adeoque forte , 



ut dimidia pars umus 



in ifto autem 



feminis corpus ano & cato conmoveat 



adpendice plures conmerforantur Olei cicini virtutw- 



quod 



piekken; zo kragtig, dat de belft van em van die zadm 

 de buik van mderen en van boven fterkelyk los maken kan. 



appendix vint men nog meer kragten van f t 

 ir Oleum 



r 1 



^ 







