





98 



HER BAKU AMBOINENSIS LibtrVL CaputXLVlll 





CAPUT QUADRAGESIMUM OCTAVUM 



Granum moluccum* 



,\' 



5^r/. 



^ T 



XLVIII. HOOFDSTUK. 



Het Moluccc-zaadu «*J 



V 

















♦ 



<■ 



Rb 







larem, brachium vel pedem craffum, in pau- 

 cos divifum ramos, quorum mulci nudi funt, 

 in ipforum enim fummo folia adunata funt , inregu- 



ft boompje fchiet op met een magere onefene Jlami 



ken 



of een been dih y verdeelt in vueinige 



opperfle 



?ji bloot zyn , want 



t 



fiaan de bladeren gedrongen by malkander 



lari ordine polita 

 tiolo , inferiora ve 



i 



i * r 



fcentia pyramidem qirafi formanc , func autem illis 



ex limilia, fed multo majora, quatuor & qumque 



polli 



da, ferrata, non autem ica regulariter ac profunde 



zonder order, teder op een lang jleeltje, zynde de agterfie 

 de grootfte , en vertiolgens al kleinder te zamen een pira* 

 mide uitmakende : De bladeren getyken die van de Nete* 

 len , dog zyn veel grooter , vier en vyf dirimen lang , drie 



gezaagt, dog zo ordentelyk 



rotun- en vier vmgeren breet 



ilKs Urtics, inferiora vero funt glauca, &fuprema zee-groen 



diep niet ah de Netel-bladeren; de ugterjle zyn 



bovenjle ofjongjle I 



qux 



decerp 



libro depoiica, viridem fervant colorem. 

 ' In fummo femper pyramidis hujus foliofae racemus 

 pro^crminat florifer , flores fuftinens parvos , mu- 

 icofbs, & flavefcefttes , ex quinque petalis conftan- 

 tes . ac calici ftellato infidentes. 



flam oud vcerden en afvallen , ixorden vuur-rood , maar 

 de groene afgebrokene in een boek gelegt , bebouden bare 



■ 



Fru&us funt nuces parvafc inftar illarum Coryli, 

 fed breviores, & craffiores, trigone, & trifulcatae , 

 uodvis vero laws -itidem fulcatum eft; tenui autem 

 c pallidc viridi putamine obdu&se funt > quod fra- 

 gile eft. intus tres bbfervantur camera, in quavis 



' 



continetur ofliculum 

 fam non replens ^J 



came- 



inib 



s ,__ . fed ex ruffo 



Oflicula haec obte 



ac repleta 



medulla alba inftar Nucis Avellanae , in quorum cen- 

 tro envitas obfervatur fepto bifida. 



In tota planta , ac potiffimum in ejus fo.liis. vehe- 

 ftiens detegitur fervor, ipfum fuperans Piper, reli- 

 quasque calidas plantas , os , labia , ac fauces adeo 



inflammans, ut intumefcant, <jui vix.tolerabilis.eft, 

 atque usque in tertium perfentitur diem, fique qu«- 

 dam ejus pars ingeiatur , usque ad anUm ejus ardor 

 percipitur, unde nulla hujus plahtse pars adfumenda 

 eft , nifi mucofis rebus admixta , folia ejus tamen ex- 



terne oitim non urunc: Ejas radices funt longae, in 

 multos 



groene couleur. 



Altyd aan *i opperfie van deeze geblade piramide kotnt 

 een trosje voort, daar aan *t bloeij'el bangt, bet welkzyn 

 kleine mofchagtige en bleek-geele bloempjes 9 uit vyf blaat- 

 jes gemaak$> en op een gefiernt voetjefr 



Be vrugten zyn kleine nootjes , ah Hafelnoten, dog 

 korter en dikker 3 driehoekig , en met drie kloven afge- 

 deeky ook beeft yder ronde rag nog een byzondere voorn^ 

 Uit een dunne en pleek- groene febaal gemaakt* die men 

 Uvt kan breeken : binnen vint men drie 



een ronde en tangwerpige boon of Ui***,w# * , 

 huisje niet vervuliy de zaden van de Ricjntis zet 

 aan fatfoen, niet gefcbildert, maar uit de rojft 



%H 



bedek 



dimnefcbel 



> 



en 



tt 



\j 



In de gehele plant dog meefl in de bladeren , fleekt 





gofae 



c*ft 



ngos qunfi 



gevoeldige brant , boven Peper , en alls bete gevoajjt 

 'demand; lippen, en keefr'zodanig ontftekende , dat 

 daar van z&oellen, enmen bet naauwelyks verdragen ton, 

 durende bet gevoelen daar van tot in den derden dag * 

 ook ah men iets daar van inneemp, zo gevoelt men de 

 brand tot in 't fondament , daar on men niets van deeze 

 plaitt imtemen moet y dan met Jlymerige dingen vermenffo 

 evenwel branden de bladeren van buiien op 

 met al : De <wo? 



quibus ardor p 





Nomen. Latine Granum moluccum , v 

 ftum , quod omnes denotat frudtus , qi 



,- Bon 

 tis. pifces & 



;,yn Lang t in veeielange <wormen 



'oerdeelt , ztvartaptier . t rimpdiz en taai . daar in dt brand 

 ixiel etn g r j i xcf flapper ir ' 



Naam'. In 't 

 geheten B 



moluccum; in 



& cnecantur; Ternatice autem pro^ fnede men vijfchen en vogelen vergeeft. Dog 



> 



prie vocatur Jen, q 



/iter vocatur Tsjamarkyen , & Belgice Scbytnootj 

 Portugallice Grant, de' molutca , Ternatice Borm 

 Amboinice in Lcytimora Ayoccor, in Hitcca 

 in-Luhua Uparim , in Zeylana By* pah , 

 ^d'flraccs illud vocant Nucteos pi 



rifibus Gepalu, Macafliirenfibus Kamandre 

 Locus. Notunr eft in canftis Moluccas & 1 



liiccos , Cana- 



j. 



m 



Infulisj ac crefcit in frigidis faxofisque locis , prae- 



Tertifncnie copiofe obcurrit *- J-— A 



areis,, Ley timorse,- Soya;, ac morttis Saturnini , ubi 

 ^des locate funt in & inter ingentes fcopulos, circa 

 quas ha; -arbufculie obcurrunt, atque inde oer totos 

 valles tluvii Wavtomi: Ex teflimonio D 



byzonder biet 't Tsjamarkyen , en op T Duits Schyt- 

 noorjes. Op *t Pvrtugees Grant, de mollucca, op Ter- 

 naten Boruro , Arhboins op Leytimor Ayoccor, op Hitu 

 Ayoccoh", op Lubu Uparim , op Ceylon Bajapala; 

 'cmze Herbarijten noemen ze Nucleos pmeos moiuccos, 

 by de Canariens Gepalu, op Macajfar Kamandre. 

 Plaats. Het is bekent in alle de Molukfe en Amboinfi 



i 



Eilanden t ennxafi opkoudefieenagtigeplaatzett; inzon 

 m derbeid vint men *t veel in de oude Hooft - negoryen vai 



opdien Saturninfcben berg 9 daar d< 



en daar ront 



op en tujfcben groote klipp 



Her- 



'vtanni . 

 crefcit 





quondam Zeylanenfis 



Malabara 



quoque 

 olim tantumtnodo ex 



Moluccis deducebanrut ejus grana, unde & nomen 

 Grain de Mollucco few MgIucco fortitum eft, Portu- 



galli enim fcribunr Maluco. Nucleos pinos vocave- 



Nucleorum fo 



e. officula Pin 



beeft 



*•! 



,X 



VJl 



ponebantur pnrgationes praefertim pro Hydropici 



fubduc 



nSecific 



Hydropem & Cacochymiam : Potiffimum per 



ora evacuant <Sc per urinas, fi vero ftomachus 



datus , etiamper faperiora ; Pro fortiori hoi 



Jom deeze boompjes , ook van daar af door de gebeele va* 

 ley en van de Rivier Waytomme : JMa de getuigenijfe van 

 D. Paulus Hermannus , gevoeze Profeffbr op u ' 

 ivajfen ze aldaar ook , als mede in Malabaar : men bragt 

 *ze eertyts alleen mt de Moiuccos, vcaar van ze de 

 Grain deMollucco o/Molucco gekregen bebben, 

 'de Portugeefenfcbryven Maluco. Nucleos pineos 

 men ze genaamt , na de gedaante van Pingels , dt 

 korls van Pynboom. '"" 



Gebruik. Eertyts waren deeze zaden in groot gebruik 

 door gebeel Oojlindien , om jlerke purgatien daar van U 

 maken , ende dat meejl voor vcaterzugtige menfeben 

 want ry voeren alle pituiteufe en waterzugtige bumeuren 

 hit f t lyfy zo dat men ze een toegmgend middel Ugens dt 

 Waterzu&t en Cacocb\miam baud. Zv purgeeren meefi 



ffi 



Uryn , dog als z;y een vervuil- 



contcruntur 



r foon twee korls , voor een or dinar 



pi 



jufculo gallinaceo tenuioroadfumuitur, vel'cum to- 

 fta Mufa, rum baucifllmus faucium ardor perfenti- 

 tur: qui Lumbagini & Arthiitidi obnoxii funt, fola- 



TU1AD % 



& 



; 



men 



of arfderbalf y wfyfl die infiukken, en neemt ze met een 

 magere boenderfop in, of met een gebrade Piefang, zo ge- 

 voelt men de minjie brand in de keel , die aan de beupe 

 V& ofjlerefyn vafi zyn, gevoelen ook baat by deeze pur- 



gaiie 



y& 



% 

































